II SA/Ol 210/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.P. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie choroby zawodowej postanawia odmówić ustanowienia radcy prawnego. K.P., którego skarga na decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 maja 2010 r., złożył wniosek o ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie samodzielnie opłacić profesjonalnego pełnomocnika ze względu na trudną sytuację majątkową. Według oświadczenia skarżącego (68 l.), prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (65 l.) i synem (28 l.). Suma ich miesięcznych dochodów brutto, na które składają się świadczenia emerytalne i dodatek pielęgnacyjny, wynosi 2354,64 zł. Majątek stanowią: dom (42 m2) na działce o powierzchni 791 m2 i mieszkanie (22 m2). Skarżący nadmienił, iż opiekujący się nim syn nie pracuje i nie posiada majątku. "Miesięczne wydatki na dom ok. 150/msc za prąd, gaz(;) mieszkanie - spłata 50 zł/msc.(;) telefon - 35 zł/msc.(;) podatek za dom 13 zł/msc(;) spłata pożyczek 330 zł/msc(;) dojazdy do lekarzy i zakup leków - 350 zł/msc.(;) utrzymanie opiekuna - 500 zł/msc.(;) zakup żywności, środków czystości, chemii - pozostała część dochodów" (k. 54-56 akt). Skarżącego zobowiązano do złożenia w terminie 7 dni (1) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym - z okresu ostatnich trzech miesięcy (wskazano, iż przypadek nieposiadania rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy), (2) pokwitowań ostatnich wypłat emerytur (jeśli świadczenia te nie są przelewane na konto bankowe) i (3) oświadczenia wyjaśniającego, (a) czy mieszkanie znajduje się w obrębie domu, czy też stanowi odrębną nieruchomość, (b) jakie konkretnie zobowiązanie kryje się pod pojęciem "spłata (mieszkania)", (c) czy "opiekunem", na którego "utrzymanie" wydatkowane jest 500 zł miesięcznie, jest "opiekujący się" nim syn oraz (d) czy "zakup żywności, środków czystości, chemii" zaspokaja także potrzeby syna w tymże zakresie (k. 60). W odpowiedzi na wezwanie skarżący stwierdził, iż: "przesyła(-) pokwitowania (jego) dochodu i żony, opłacanych rachunkach i rat kredytów. 1). Wydruk z Banku (...) z dn. 01.01.2010 r do 06.10.2010 r do którego wpływa (jego) emerytura łącznie z dodatkiem pielęgnacyjnym i spłata kredytu udzielonego w dniu 09.10.2009 r do 06.10.2010 r w kwocie 3000 zł na zakup opału, rata msc. 261 zł. 2). Pokwitowanie emerytury żony. 3). kopie płaconych rachunków za energie. 4). kopie płaconych rat na zakup okien do mieszkania w kwocie 127,91 zł - 30 rat. 5). kopie spłacanych rat w kwocie 52,91 zł - 12 rat. 6). kopie spłacanych rat w kwocie 91,30 zł - 10 rat. 7). kopie rachunków za telefon 25 zł - 35 zł / msc. 8). kopie spłacanych rat za kupno mieszkania w S. od Starostwa Pow. w S. Spłata roczna od roku 2003 - 2012 r jest zróżnicowana w przeliczeniu na miesiąc, podał(-) 50 zł 9). w zakupionym mieszkaniu w S. mieszka (...) syn D. z żoną i dzieckiem 10). co miesięczna wymiana butli z gazem 50 zł. W podanej kwocie 350 zł/msc. wyliczył(-) zakup leków (jego) i żony leczącej się na chorobę serca, nadciśnienie i wiele innych schorzeń. Utrzymanie samochodu, który jest (mu) niezbędny na wyjazdy do lekarza, zakup żywności, ponieważ mieszka około 4 km od Ośrodka Zdrowia i sklepów. Do (...) wydatków mus(i) doliczyć co roczną składkę O.C. za samochód w kwocie 527 zł. Opiekunem jest (...) syn R. na którego utrzymanie wydaje 500 zł miesięcznie (...). Podanej kwoty 500 zł/msc. nie wypłaca(-) synowi by utrzymywał się sam, tylko co najmniej taką kwotę ze swoich emerytur wydaj(ą) na utrzymanie syna, który się (nimi) opiekuje. Na utrzymanie trzeba zaliczyć wyżywienie, zakup odzieży, środków higieny osobistej i innych rzeczy niezbędnych do minimum normalnego funkcjonowania" (k. 63). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami; w skrócie: "p.p.s.a."), do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (w niniejszej sprawie wynika ono z art. 239 pkt 1 lit. c w/w ustawy) odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa zatem na wnioskodawcy. Winien on więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jego rzecz wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). W tym celu, w myśl art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym. Jedynym instrumentem pozwalającym na ich weryfikację jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić mu należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, czyli uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się, zdaniem sądu, wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niekompletne wywiązanie się z obowiązku dostarczenia żądanych przez sąd danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Skarżący został pouczony o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania. Mimo tego, dostarczając wyciąg z rachunku bankowego należącego jedynie do niego i jego żony, nie złożył - wbrew wyraźnemu wymogowi - oświadczenia o tym, iż pozostający z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym syn nie korzysta z takiej usługi. Niweczy to możliwość dokonania niepozostawiającej wątpliwości oceny sytuacji materialnej skarżącego. Zastrzeżenia nasuwa również niekonsekwencja dotycząca kwestii opieki sprawowanej przez syna. Otóż zgodnie z informacją zamieszczoną we wniosku, wymaga jej tylko skarżący, natomiast według dodatkowego oświadczenia również i jego żona. Różnica ta jest tylko pozornie nieistotna. Zobrazowaniu tego, jak ważna jest precyzyjność składanych oświadczeń, niech posłuży fakt, iż dopiero na podstawie dokumentów źródłowych ustalono, iż podany we wniosku dochód w rzeczywistości nie jest wartością brutto (bez uwzględnienia potrąceń), lecz netto (tzw. na rękę). Wobec powyższego jedynie na marginesie można nadmienić, iż choć dochód ten jest wprawdzie skromny, to jednak w powiązaniu z cechująca go stabilnością nie pozwala zaliczyć rodziny skarżącego do grona osób ubogich, czego świadectwem jest własność dwóch nieruchomości mieszkalnych i samochodu oraz zdolność do zaciągania kredytów konsumpcyjnych. Tymczasem "(p)rzyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata (lub radcy prawnego - przyp. referendarza) (...) ma charakter wyjątkowy i jest stosowan(e) tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z przepisu (...) (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - przyp. referendarza) wynika, że odnosi się on do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. (...). Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa" (z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08; publ. w Internecie - http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). Uznając, iż skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 tejże ustawy, powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.