II SA/Ol 22/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. S. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 22/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku dla opiekuna postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącej adwokata. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 22/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" utrzymującą w mocy decyzję z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w sprawie odmowy przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad mężem J. S. Na wniosek skarżącej, złożony w terminie, w dniu 13 marca 2015 r. został doręczony jej odpis wyroku wraz z uzasadnieniem wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Pismem z dnia 16 marca 2015 r. (data nadania pocztowego) skarżąca wniosła o ustanowienie adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Następnie we wniosku z dnia 31 marca 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniosła, iż pozbawiono ją bezprawnie zasiłku pielęgnacyjnego, pomimo tego, że opiekuje się mężem, który jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i sześciorgiem dzieci. Do jej majątku należy mieszkanie o powierzchni 80 m², adres: G. 17/3, wymagające kapitalnego remontu oraz działka o powierzchni 380 m², wspólna dla budynku, w którym znajduje się wskazane mieszkanie. Skarżąca wyjaśniła, iż stan prawny miejsca zamieszkania, czyli budynki położone pod adresem C. 24, W., jest nieuregulowany – w sądzie toczy się sprawa o dział spadku z wniosku męża. Skarżąca podała, iż jedynym źródłem utrzymania jest renta męża, w wysokości 845,15 zł, która w 60% obłożona jest tytułami wykonawczymi oraz zasiłki rodzinne otrzymywane z GOPS. Natomiast dochód własny skarżącej oraz dzieci z tytułu alimentów wynosi 1.150 zł. Skarżąca załączyła do wniosku kopie dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość otrzymywanych alimentów oraz renty męża. Ponadto skarżąca wskazała, iż miesięcznie ponoszone są następujące wydatki: energia elektryczna – ok. 400 zł, zimna woda – ok. 14 zł, lekarstwa męża i syna – ok. 200 zł, opał – ok. 400 zł, stancja dzieci – 1.270 zł oraz wyżywienie – 300-400 zł / na osobę. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej w zakresie odnoszącym się do wykazanego we wniosku mieszkania oraz składników majątku męża (budynki, grunty oraz ich rodzaj i stan, inwentarz żywy, itd.) oraz finansowej w zakresie odnoszącym się do otrzymywanych przez rodzinę zasiłków rodzinnych oraz niewykazanych we wniosku, a otrzymywanych dotychczas – świadczeń z funduszu alimentacyjnego; ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny; dzieci skarżącej i ewentualnych dochodów, jakie osiągają; ponoszonych wydatków miesięcznych oraz źródła pokrycia wydatków wykazanych we wniosku, które przewyższają wysokość wykazanego we wniosku dochodu; odprawy mieszkaniowej wypłaconej mężowi skarżącej, a także wyciągów z posiadanych przez członków rodziny rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 22/15, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła ustanowienia dla skarżącej adwokata. W uzasadnieniu podniesiono, iż w związku z nieprzedłożeniem w wyznaczonym terminie wymienionych w wezwaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, ani też żadnego pisma wyjaśniającego brak ich złożenia, niemożliwe jest zweryfikowanie oświadczenia skarżącej w zakresie sytuacji materialnej jej rodziny i tym samym ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazano, iż nie można przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania przedmiotowych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym podniosła, że zawarte w wezwaniu pytania o dochody pełnoletnich członków jej rodziny są bezprawne. Wskazała, że podała dochody, które otrzymuje do ręki i z których opłaca bieżące koszty utrzymania dzieci. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła wyciągi z posiadanego przez siebie konta bankowego za okres od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W pierwszej kolejności należy wskazać, iż stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. skarżąca zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym, w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. ustanowienie adwokata następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącej nie pozwalają na stwierdzenie, iż jej sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów ustanowienia adwokata, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca, mimo zawartego w wezwaniu referendarza sądowego pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie przesłała żądanych dokumentów ani oświadczeń i nie udzieliła jakichkolwiek wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej swojej rodziny. Natomiast do sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego skarżąca dołączyła jedynie wybrane dokumenty w postaci wyciągów z posiadanego przez nią rachunku bankowego za okres od stycznia 2015 r. do końca kwietnia 2015 r. Trudno jednak uznać te informacje za wystarczające do zbadania faktycznej sytuacji finansowej rodziny skarżącej. Wnioskodawczyni nie przedstawiła bowiem pełnej informacji o dochodach rodziny, tj. nie podała wysokości otrzymywanych zasiłków rodzinnych, ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, czy też innego rodzaju pomocy udzielanej przez instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, jak również nie przedstawiła w pełni swojej sytuacji majątkowej, w tym m.in. dotyczącej posiadanych przez nią nieruchomości. Ponadto skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy wydatki związane z utrzymaniem domu i dzieci. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, iż podane przez skarżącą miesięczne koszty utrzymania rodziny prawie dwukrotnie przewyższają wskazane we wniosku dochody. Tym samym, skarżąca nie wykazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak pełnych wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uniemożliwia bowiem ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Należy także podkreślić, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży zatem w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżąca uchyliła się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to powinna liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404). Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.