II SA/Ol 238/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu T.R. od zarządzenia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 238/15 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie ze skargi T.R. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia: odmówić przyznania T.R. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. T.R. wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie wniesionego sprzeciwu w sprawie zamiaru wykonania robót budowlanych. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, skarżący w dniu 20 kwietnia 2015 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, przedkładając formularz wniosku PPF (w rubryce 14 brak daty wypełnienia), w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, strona wyjaśniła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Na majątek składa się dom o powierzchni 71 m² oraz inne bliżej nie określone nieruchomości o powierzchni odpowiednio: 879, 376 i 688 m². Dochodami są pobierane przez skarżącego świadczenie chorobowe w wysokości 1204,37 zł brutto i świadczenie emerytalne żony - brak wskazania wysokości tego świadczenia. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 238/15, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy wyjaśniając, że ciężar dowodu istnienia okoliczności, że skarżąca strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, spoczywa na wnioskodawcy. Nadto wyjaśniono, że prawo pomocy winno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postepowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Przyjmuje się natomiast, że posiadanie majątku, zwłaszcza nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość skorzystania z prawa pomocy, szczególnie w sytuacji, gdy majątek taki nie jest obciążony prawami osób trzecich i nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne pozostaje bowiem, że posiadany majątek może służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli skarżącemu brakuje bieżących środków finansowych. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący jest właścicielem kilku nieruchomości, nie sposób uznać go na osobę wymagającą wsparcia ze strony Państwa, nawet bez pełnej wiedzy o dochodach gospodarstwa domowego. Z zachowaniem ustawowego terminu skarżący wniósł sprzeciw na to postanowienie zarzucając, że Starosta pismem z dnia 27 kwietnia 2015 r. odmówił K.R. - współwłaścicielce nieruchomości w sprawie, w której została złożona skarga, wydania decyzji, jako nie będącej stroną w tej sprawie. Uniemożliwia to stronom udział w postępowaniu, a sam skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w Sądzie. Odmowa prawa pomocy uniemożliwia skuteczne zaskarżenie decyzji Wojewody. W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wnioskodawca zarządzeniem z dnia 13 maja 2015 r. został wezwany, w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do przedłożenia, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania poprzez wskazanie wysokości świadczenia emerytalnego małżonki K.R. w m-cu kwietniu 2015 r., sposobu wykorzystania każdej z nieruchomości oraz ewentualnego dochodu z nich uzyskiwanego oraz wyciągu ze wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego małżonkę rachunków bankowych za okres od lutego 2015 r. do dnia odbioru wezwania. Pouczono stronę, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy W odpowiedzi skarżący w piśmie z dnia 25 maja 2015 r. wyjaśnił, że K.R. nie zna przedmiotowej decyzji Starosty, gdyż jej nie otrzymała i przedstawi jej wysokość świadczenia jako strony postępowania dopiero, gdy otrzyma tę decyzję. Odnośnie posiadanych trzech nieruchomości, to wyjaśnił, że nie przynoszą one żadnych dochodów a jedynie straty z uwagi na błędne decyzje organów oraz generują koszty. Załączył do pisma kserokopie wyciągów bankowych oraz wydruk przedstawiający sytuację finansową w firmie skarżącego. Nadto poinformował, że w miesiącu kwietniu 2015 r. przeszedł operacje [...], załączył kartę informacyjną ze szpitala. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) zwanej dalej; ustawą ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Co do zasady w postępowaniu sądowym strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie - art. 199 ustawy ppsa.. Prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter przyznanie prawa pomocy winno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej, tak aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy ppsa. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postepowania lub w toku postępowania. Natomiast z art.252 § 1 i 2 ww. ustawy wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wniosku. Z akt sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący w dniu 20 kwietnia 2015 r. złożył druk wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy, który jednak w licznych rubrykach nie zawierał żadnych informacji, w szczególności informacji na temat źródeł utrzymania dwuosobowej rodziny, bowiem w rubryce dotyczącej dochodów podał skarżący jedynie własny dochód, pomijając wskazanie wysokości dochodu otrzymywanego przez małżonkę, pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym - wysokość świadczenia emerytalnego, co skutkowało koniecznością jego uzupełnienia w trybie art. 258 § pkt 5 ustawy ppsa., z pouczeniem skarżącego o skutku w postaci odmowy przyznania prawa pomocy w sytuacji niezastosowania się do wezwania w terminie dni 7, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 ustawy ppsa. Zarządzenie wzywające do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz z pouczeniem o skutku jego nieuzupełnienia, zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 maja 2015 r. (karta 37 akt). W wyznaczonym terminie skarżący wprawdzie przedstawił wyciągi z własnego konta, jednakże nadal odmówił podania wysokości świadczenia emerytalnego małżonki, zastrzegając, że do momentu, gdy nie zostanie doręczona jej decyzji organu I instancji, nie poda informacji o jej dochodzie, jak również nie przedstawił informacji, czy małżonka posiada konto oraz ewentualnie wyciągów za wskazany okres z jej konta. Nadto w kwestii wyjaśnienia przeznaczenia posiadanych nieruchomości oraz osiąganego z nich dochodu skarżący poinformował jedynie, że nie przynoszą one żadnego dochodu, nie podając w jaki sposób są wykorzystywane. Skarżący zatem świadomie uniemożliwił ocenę jego sytuacji majątkowej, skoro odmówił przedstawienia pełnej wysokości dochodu rodziny, przy czym w sprawie przyznania prawa pomocy bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy małżonce doręczona została decyzja organu I instancji. W sprawie bowiem dotyczącej przyznania prawa pomocy najistotniejsze pozostaje przedstawienie w sposób pełny sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej własnej rodziny, natomiast fakt doręczenia czy też nie decyzji małżonce może być oceniany dopiero w toku merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi. W tym miejscu warto przypomnieć skarżącemu, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest prezentowane stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 ustawy ppsa. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. I OZ 1551/05, NSA z dnia 30 października 2013r. sygn. akt II OZ 918/13). Taki kierunek wykładni art. 255 ustawy ppsa. Sąd w pełni podzielił w przytoczonej sprawie. Sąd ponownie rozpoznając sprawę nie miał możliwości przyznać skarżącemu prawa pomocy, skoro z przedłożonego formularza nie wynika jaka jest faktyczna sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego, skoro w rubrykach wniosku PPF, jak wskazano wyżej nie zawarto konkretnych informacji oraz nie złożono oświadczenia z jakich środków rodzina się utrzymuje. Wobec powyższego Sąd nie ma pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego, co uniemożliwia mu przyznanie prawa pomocy, które przysługuje jedynie osobom, które nie są w stanie ponieść odpowiednio jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja art. 246 § 1 ustawy ppsa. obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek określonych w tym przepisie, natomiast złożony wniosek nie umożliwia oceny, czy stronie przysługuje prawo pomocy z uwagi na jej sytuację materialną i dochodową. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skoro strona skarżąca nie udzieliła pełnych informacji na temat swojej sytuacji brak jest możliwości przyznania jej prawa pomocy. W niniejszej sprawie na tle przedstawionego wniosku (niepełnego) nie można uznać, aby skarżący wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w związku z czym Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Reasumując, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.