II SA/Ol 28/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi I. P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania 1/ oddala skargę; 2/ zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego J. S. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), powiększoną o należny podatek VAT, tytułem pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Na wniosek I.P. Prezydent Miasta, decyzją z dnia "[...]", orzekł w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) o wymeldowaniu E.P. wraz z dziećmi z lokalu "[...]". W uzasadnieniu organ wskazał, iż E.P. wyprowadziła się z przedmiotowego mieszkania wraz z dziećmi, zabierając rzeczy osobiste. Z jej zeznań wynika, iż uczyniła to ze względu na siostrę męża – G.P., która ją pobiła a następnie wprowadziła się do przedmiotowego lokalu. E.P. potwierdziła, iż zabrała ze sobą rzeczy osobiste, jednak stwierdziła, że chciałaby tam powrócić, gdyż nie stać ją na wynajem mieszkania. G.P. zeznała, że w/w wyprowadzając się z lokalu zostawiła w nim klucze i nie czyniła żadnych prób, aby ponownie zamieszkać w mieszkaniu. Ustalono, iż E.P. złożyła przeciwko W.P. pozew o ochronę naruszonego posiadania. Powództwo to zostało prawomocnie oddalone. Organ stwierdził, iż w myśl art. 6 cytowanej wyżej ustawy, pobytem stałym jest zameldowanie pod określonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Samo przebywanie pod oznaczonym adresem, nawet jeśli ma charakter dobrowolny i trwały, nie przesądza o stałym charakterze pobytu. Musi być ono połączone z wolą przebywania. Tak samo jak i sam zamiar stałego pobytu w oznaczonym miejscu nie przesądza o stałym jego charakterze. Musi mu towarzyszyć przebywanie pod oznaczonym adresem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Deklarowana przez E.P. chęć powrotu do lokalu bez określenia terminu powrotu nie może oznaczać, że jej zameldowanie w nim nie utraciło charakteru pobytu stałego. Zameldowanie odzwierciedla aktualny pobyt osoby pod określonym adresem, wiec dalsze zameldowanie E.P. wraz z dziećmi w lokalu "[...]" stanowiłoby fikcje meldunkową. W odwołaniu od tej decyzji E.P. stwierdziła, że z przedmiotowego lokalu została wyrzucona przez męża – W.P., a więc błędnym jest ustalenie, iż miała zamiar opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Zwróciła uwagę, na to że pozew o przywrócenie naruszonego posiadania został zwrócony z uwagi na błędne wskazanie strony, tj. W.P. Zarzuciła, iż organ pozbawił ją możliwości brania udziału w postępowaniu, gdyż nie ustalił odpowiednio wcześnie jej nowego adresu. Zakwestionowała wiarygodność informacji udzielonych przez I.P. i wniosła o przesłuchanie świadków w osobach pracownic Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, które były obecne przy opuszczaniu lokalu przez nią i jej dzieci. Wojewoda, decyzją z dnia "[...]", uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ II instancji stwierdził, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie jest mało wyczerpujący, w związku z czym zaskarżona decyzja wydana została przedwcześnie. W celu ustalenia, czy E.P. i jej dzieci opuścili sporny lokal dobrowolnie i trwale organ meldunkowy winien ustalić: w jakich okolicznościach miało to miejsce, czy E.P. została pobita przez G.P.; czy E.P. partycypowała i partycypuje w kosztach utrzymania spornego lokalu; gdzie znajduje się centrum życiowe jej i jej dzieci. Należy przeprowadzić rozprawę z udziałem stron i świadków, w tym również zawnioskowanych w odwołaniu pracownic Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W skardze do Sądu I.P. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody. Skarżąca zwróciła uwagę na to, iż to ona jest właścicielem przedmiotowego lokalu i nie życzy sobie by mieszkała w nim E.P. Dlatego też złożyła przeciwko niej pozew o eksmisję. Skarżąca wskazała na okoliczności przeczące temu, by E.P. została brutalnie potraktowana przez byłego męża, czy też G.P. Podniosła również, iż nie partycypuje ona w kosztach lokalowych a jej centrum życiowe znajduje się obecnie w lokalu "[...]". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącej przedłożyła odpis protokołu rozprawy administracyjnej, przeprowadzonej w przedmiotowej sprawie przed organem I instancji w dniu 3 stycznia 2008 r. E.P. wniosła o oddalenie skargi. Podała, że lokalu nie opuściła dobrowolnie, ale została z niego wyrzucona i pobita przez G.P.; zdążyła zabrać tylko najbardziej potrzebne rzeczy i udała się z dziećmi do Ośrodka Interwencji Kryzysowej. Wskazała, iż przed sądem powszechnym toczy się postępowanie o ochronę naruszonego posiadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sądy administracyjne, w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to kontrolę rozstrzygnięć organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym. W niniejszej sprawie należało zbadać, czy wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda nie przekroczył uprawnień zawartych w powołanym jako jej podstawa prawna art. 138 § 2 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Przewidziany w tym przepisie sposób rozstrzygnięcia, polegający na uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest dopuszczalny wówczas, gdy organ odwoławczy stwierdzi istnienie podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, uznając jednak iż wymaga ono uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Brak tego rodzaju nie może być bowiem sanowany w postępowaniu odwoławczym, gdyż naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania, której istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy (W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu, Warszawa 1983, s. 223). W przekonaniu Sądu, wyrażone w tym zakresie stanowisko organu odwoławczego zasługuje na aprobatę. W sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego zastosowanie ma przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tego przepisu, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego przepisu, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969). Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Ugruntowane jest także stanowisko, zgodnie z którym za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych w postaci: powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję, umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2005 r., sygn. II OSK 127/05, LEX nr 201427). Również ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej Takim właśnie argumentem posłużył się organ I instancji, wskazując na to, że powództwo E.P. przeciwko W.P. o ochronę naruszonego posiadania zostało prawomocnie oddalone. To jednak nie może przesądzać o merytorycznym wyniku kontrolowanej sprawy, gdyż uwadze organu uszła przyczyna owego rozstrzygnięcia. Otóż w odwołaniu E.P. podała, iż nastąpiło błędne oznaczenie strony pozwanej, którą winna być I.P. W tym stanie rzeczy kluczowe znaczenie dla sprawy zyskuje ustalenie tego, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Wyjaśnieniu tej kwestii służyć mają właśnie, przytoczone na wstępie wskazania organu odwoławczego co do czynności dowodowych, jakie należy podjąć przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Konkludując - organ odwoławczy wykazał konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i powtórnego przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego, czyniącego zadość przepisom art. 77 § 1 i art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, nakładającym na organy administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interes obywateli. Przypomnieć należy, że niezbędnym ku temu będzie należyte uzasadnienie decyzji. W świetle art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, wymóg ten będzie spełniony, gdy będzie ona zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Z powyższych przyczyn, nie przesądzając wyniku sprawy administracyjnej, skargę należało oddalić jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd zasądził na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c, w związku z § 2 ust. 1 - 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)