II SA/Ol 30/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika D.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyroku w sprawie H.S. - matka D.S. złożyła w jej imieniu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 64-67 akt). W uzasadnieniu stwierdziła, iż skarżąca pracuje jako opiekunka chorych emerytów. Jej wynagrodzenie miesięczne to 840 euro. Na utrzymaniu ma bezrobotną córkę. Z w/w wynagrodzenia opłaca koszty związane z wynajęciem dwupokojowego mieszkania oraz bieżące wydatki, wobec czego byłoby jej ciężko ponieść koszty związane ze sprawą. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z córką (23 l.); są bez majątku, a ich dochód wynosi 840 euro miesięcznie. Nadmienione zostało, iż z chwilą poprawy na polskim rynku pracy D.S. pragnie powrócić z córką do kraju i zamieszkać w mieszkaniu, w którym są zameldowane na stałe. Z czasem zamierza wykupić je na własność. H.S. została wezwana (k. 70) do przedłożenia: (1) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i jej córkę - z okresu ostatnich trzech miesięcy (wskazano, iż przypadek nieposiadania rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy), (2) dowodu ostatniej wypłaty wynagrodzenia za pracę skarżącej, (3) dowodów opłacenia należności mieszkaniowych skarżącej za maj 2011 r. oraz (4) oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki skarżącej wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością. Mając na uwadze prawny obowiązek rodziców i dzieci do wzajemnego wspierania się i dostarczania środków utrzymania [art. 87 i 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 z późniejszymi zmianami)], matkę skarżącej zobowiązano również do dostarczenia (5) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych - z okresu ostatnich trzech miesięcy (z należącego do niej konta wpłynął wpis od skargi) oraz (6) przedstawienia informacji o swoim stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 18 czerwca 2011 r. (k. 73), przekazane zostały: kopia zaświadczenia o wysokości miesięcznego wynagrodzenia skarżącej (k. 74), kopia zaświadczenia o przystąpieniu do ubezpieczenia społecznego (k. 75), kopia rozliczenia poborów (k. 76), kopia zawiadomienia o zmianie wymiaru świadczenia socjalnego z załącznikami (k. 77-82), kopia wezwania córki skarżącej do biura pośrednictwa pracy (k. 83-84) oraz wyciąg z rachunku bankowego skarżącej za okres od 1 marca do 16 czerwca 2011 r. (k. 85-96). Z materiałów tych wynika, iż w ciągu miesiąca wpływy na rachunek bankowy skarżącej wynoszą łącznie 1474 euro, a wydatki na czynsz - 550 euro. W okresie od 1 marca do 1 czerwca 2011 r. z rachunku tego dokonane zostały przelewy na konto jej córki na łączną kwotę 1150 euro. W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami; w skrócie: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Winna więc ona należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jej rzecz wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). W tym celu, w myśl art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinny i majątkowym. Jedynym instrumentem pozwalającym na ich weryfikację jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić jej należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, czyli uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się, zdaniem sądu (referendarza sądowego), wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Nieuzupełnienie natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zakreślonym przez sąd należy ocenić jako niewykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Zauważyć przy tym należy, że pogląd ten nie budzi wątpliwości w orzecznictwie (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2008 r., sygn. akt II OZ 891/08 - publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Upełnomocniona do działania w sprawie matka skarżącej, mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, nie przedstawiła wyciągu ze swego rachunku bankowego, informacji o swoim stanie rodzinnym, majątku i dochodach, oświadczenia o wysokości innych niż mieszkaniowe wydatków swej córki oraz pominęła milczeniem kwestię posiadania rachunku bankowego przez swoją wnuczkę. Uznając, iż brak danych w tym zakresie uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny zdolności płatniczej skarżącej, postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.