II SA/Ol 301/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu "[...]" na postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 301/17 w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 27 lutego 2017 r., nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia zmienić pkt 2 postanowienia z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 301/17 i ustanowić dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 20 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 301/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 27 lutego 2017 r. w przedmiocie zasiłku celowego. Wnioskami z dnia 26 czerwca 2017 r., Skarżący zwrócił się do tut. Sądu o: sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej, wydanie protokołu z rozprawy oraz o ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r., referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy podniósł, że sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić swoją sytuację, jeżeli ma potencjalnie taką możliwość. Skarżący nie podejmuje starań w podjęciu zatrudnienia, a nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Pozbawia się zatem, nie wykorzystując własnych możliwości, zdobycia środków finansowych. Jest inicjatorem wielu postępowań przed tut. Sądem i jak dotychczas nie wykazał, aby podjął osobiste starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. W złożonym na to postanowienie sprzeciwie, Skarżący podał, że jest w wieku emerytalnym, wobec czego niewłaściwe są zarzuty o brak starań o uzyskanie zatrudnienia w celu poprawy sytuacji bytowej. Ponadto złożył wniosek o stwierdzenie niepełnosprawności, który nie został jeszcze rozpoznany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Zasadnie więc postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zostało umorzone. Tym samym, do rozstrzygnięcia pozostaje jedynie kwestia ustanowienia adwokata. W myśl art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., ustanowienie adwokata następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1. Podkreślenia przy tym wymaga, że ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W rozpatrywanej sprawie, Skarżący spełnił ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarówno jego stan majątkowy (brak nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych), jak i źródło oraz wysokość uzyskiwanych dochodów (zasiłek stały i zasiłki celowe), przemawiają za przyjęciem poglądu, że nie jest on w stanie ustanowić pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z tego względu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji i zmieniono postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2017 r. w punkcie 2, ustanawiając dla Skarżącego adwokata.