II SA/Ol 305/24

Dnia 23 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 lipca 2024 roku sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę. Decyzją z 17 stycznia 2024 r. Wójt Gminy Jedwabno (dalej: "organ pierwszej instancji") odmówił A.G. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na jej ojca. Powodem odmowy był fakt, że niepełnosprawność jej ojca powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżąca stwierdziła, że ojciec posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki, którą skarżąca sprawuje samodzielnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium") decyzją z 7 marca 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 4 grudnia 2023 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. Kolegium stwierdziło, że warunkiem uwzględnienia wniosku jest ustalenie, że 31 grudnia 2023 r. skarżąca spełniała warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wywiodło z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm., dalej: "ustawa") w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r., że podstawowym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ze świadectwa pracy wynika zaś, że skarżąca była zatrudniona do 31 stycznia 2024 r., a tym samym warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie były spełnione, niezależenie od tego, czy wnioskodawczyni świadczyła w tym okresie pracę i pobierała z tego tytułu wynagrodzenie. Pozostawanie w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z podstaw prawnych wymienionych w art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy uniemożliwia uznanie, że nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia. Kolegium dodało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. nie ma możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad osobą powyżej 18 roku życia. Dorosła osoba niepełnosprawna posiadająca decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia może ubiegać się o przyznanie świadczenia wspierającego. W realiach niniejszej sprawy osoba wymagająca opieki ma [...] lat. Wobec tego brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem. W złożonej skardze skarżąca zarzuciła, że nieprawidłowo organy obu instancji oceniły, że 31 grudnia 2023 r. nie spełniała przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. Stwierdziła, że skoro od listopada 2023 r. do końca stycznia 2024 r. pozostawała w okresie wypowiedzenia stosunku pracy, to na ten dzień spełniała warunek "rezygnacji" z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem. Podkreśliła, że w tym okresie nie świadczyła pracy i nie pobierała wynagrodzenia z żadnego tytułu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowo Kolegium stwierdziło, że z uwagi na datę złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (4 grudzień 2023 r.) oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.), zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, tak więc w sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym 31 grudnia 2023 r. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to czy na ten dzień skarżąca spełniała przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem. Jak wynika ze świadectwa pracy skarżącej z 1 lutego 2024 r., skarżąca była zatrudniona od 1 września 2021 r. do 31 stycznia 2024 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca oświadczyła, że okres wypowiedzenia trwał "od listopada 2023 r. do końca stycznia 2024 r.", nie świadczyła w tym okresie pracy oraz nie otrzymywała z tego tytułu wynagrodzenia (zob. oświadczenia z 11 stycznia 2024 r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłankę niepodejmowania przez opiekuna zatrudnienia (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 ustawy, w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z tym przepisem, pod pojęciami "zatrudnienie" lub "inna praca zarobkowa" należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zasadnie Kolegium wskazało, że przepis ten wiąże pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak wykonywanie pracy czy otrzymywanie wynagrodzenia. Norma prawna wyprowadzona z wykładni art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy wyraźnie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem w przypadku rezygnacji ze świadczenia pracy na podstawie wskazanych w ww. przepisach stosunków prawnych. Pozostawanie natomiast w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z wymienionych wyżej podstaw prawnych (w rozpoznawanej sprawie - w stosunku pracy, trwającym także przez okres wypowiedzenia umowy o pracę) uniemożliwia uznanie, że w okresie wypowiedzenia nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Okres wypowiedzenia umowy o pracę, wbrew stanowisku skarżącej, jest nadal stanem zatrudnienia. Wypowiedzenie umowy o pracę jest elementem regulacji stosunku pracy, a zatem jest to uprawnienie ściśle związane z pozostawaniem w stosunku pracy, gdyż może z niego skorzystać wyłącznie osoba mająca status pracownika. W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę, co do zasady, zarówno pracownik, jak i pracodawca mają obowiązek kontynuować swoje obowiązki przez cały okres wypowiedzenia, chyba że strony uzgodnią inaczej lub pracodawca zdecyduje o zwolnieniu pracownika z obowiązku świadczenia pracy, zachowując jego prawo do wynagrodzenia. Tę ostatnią sytuację przewiduje art. 362 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm.), zgodnie z którym "W związku z wypowiedzeniem umowy o pracę pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia. W okresie tego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia". W doktrynie wskazuje się, że zwolnienie pracownika z obowiązku wykonywania pracy nie oznacza zwolnienia go z pozostałych obowiązków składających się na stosunek pracy, czego następstwem są m.in. ograniczenia w dysponowaniu czasem wolnym w okresie tego zwolnienia. Pracownik może w tym okresie podejmować dowolne czynności, w tym zarobkowe, ale pod warunkiem, że nie są one przeszkodą do niezwłocznego wykonania polecenia powrotu do wykonywania pracy. (zob. K. Jaśkowski [w:] E. Maniewska, K. Jaśkowski, Kodeks pracy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 362 i przytoczone tam orzecznictwo). Okres wypowiedzenia wlicza się też do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Dla przyjęcia zatem, że doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie jest wystarczające samo zaprzestanie faktycznego wykonywania pracy. W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej. Nie można w związku z tym zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że brak faktycznego świadczenia pracy przez nią w okresie wypowiedzenia, stanowił "rezygnację z zatrudnienia" na podstawie umowy o pracę w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Bez wpływu na powyższe pozostaje też argument skarżącej o braku otrzymywania wynagrodzenia za ten okres, skoro na mocy art. 362 Kodeksu pracy w okresie zwolnienia pracownika z obowiązku wykonywania pracy zachowuje on prawo do wynagrodzenia i jest to wynagrodzenie gwarancyjne w rozumieniu art. 80 zdanie drugie Kodeksu pracy. Prawo pracownika do wynagrodzenia gwarantowanego ustaje dopiero od dnia polecenia ponownego podjęcia pracy (op. cit.). Niezależnie od powyższego, otrzymywanie wynagrodzenia lub brak jego wypłaty nie zostały uwzględnione w definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zawartej w art. 3 ust. 22 ustawy ani też te okoliczności nie są wskazane jako przesłanka przyznania (lub odmowy przyznania) świadczenia pielęgnacyjnego w art. 17 ust. 1. Okoliczność ta nie ma zatem znaczenia w sprawie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, że zasadnie Kolegium uznało, że skarżąca 31 grudnia 2023 r. była zatrudniona i wobec tego nie spełniała koniecznego warunku do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia wynikającego z art. 17 ust. 1 ustawy, w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić. Skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez Kolegium w odpowiedzi na skargę, a skarżąca w przepisanym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.