II SA/Ol 310/12

Dnia 31 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza S. przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. po rozpatrzeniu wniosku B. K. z dnia 29 listopada 2011 r. odmówiono przyznania wymienionej świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko – M.G. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013. W uzasadnieniu organ podniósł, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych uprawniających do przyznania wnioskowanych świadczeń. gdyż zostało przekroczone kryterium dochodowe. Na podstawie przedłożonych dokumentów: oświadczenia o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu w 2010 r. oraz zaświadczenia od komornika z dnia 15 listopada 2011 r. ustalono bowiem, że miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 670,31 zł i przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, nawet po uwzględnieniu kwoty najniższego zasiłku rodzinnego. Jednocześnie wskazano, iż zaległe alimenty, które otrzymała wnioskodawczyni w 2010 r. w kwocie 9487,43 zł (790,62 zł miesięcznie) nie mogą zostać odliczone od dochodu jako dochód utracony, gdyż zawarty w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych katalog dochodów utraconych nie obejmuje alimentów. B. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Podniosła, iż uniemożliwienie rodzinie niepełnej uzyskania prawa do zasiłku rodzinnego w jej sytuacji stoi w sprzeczności z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz zasadą sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP i zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Zdaniem odwołującej kwoty alimentów zaległych z lat poprzednich, a wyegzekwowanych w roku poprzedzającym okres zasiłkowy nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego. Jedynie ta część alimentów, która przypada na rok 2010, może być uwzględniania przy obliczaniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy. Podkreśliła, iż gdyby należności były płacone terminowo i wliczane do dochodu przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego w poszczególnych latach, i tak przysługiwałby jej zasiłek rodzinny na syna w danych okresach. Tym samym, powyższa sytuacja jest podwójnie krzywdząca, zwłaszcza w porównaniu z osobami, które uzyskiwały należności alimentacyjne terminowo, gdyż opóźnione spłaty, nawet jeżeli odnoszą się do tych samych okresów, są traktowane jak dochód w roku spłaty, a nie w roku, w którym powinny być uiszczone i nie można tego faktu uwzględnić przy weryfikacji przeciętnego miesięcznego dochodu ustalanego do prawa do zasiłku rodzinnego. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż w wyniku egzekucji komorniczej odwołująca uzyskała w 2010 roku dochód z tytułu alimentów w wysokości 16087,43 zł, przy czym, jak oświadczyła zainteresowana, z całej kwoty wyegzekwowanej w 2010 roku kwota 6600 zł stanowi alimenty bieżące za rok 2010, a pozostała kwota 9487,43 zł – alimenty zaległe za lata poprzednie. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że otrzymane w roku 2010 zaległe alimenty stanowią faktyczny dochód osiągnięty w 2010 roku, który nie podlega wyłączeniu z ogólnego dochodu. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają bowiem możliwości odliczenia takiego dochodu, gdyż nie wymieniają go jako tzw. dochód utracony. Wypłata zaległych świadczeń alimentacyjnych została zrealizowana w 2010roku, czyli w okresie, z którego dochody stanowiły podstawę do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Wypłacono wprawdzie świadczenia, które należały się za lata poprzednie, ale faktycznie zainteresowana otrzymała je w roku 2010. Zaznaczono, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych precyzyjnie określają sposób w jaki ustala się dochód rodziny i o jakie należności winien być on pomniejszony. Okoliczność, że w oświadczeniu strony za dany rok wskazany jest dochód, do którego prawo powstało przed tym rokiem, nie ma znaczenia dla sprawy. Stanowisko takie zaprezentowane zostało m.in. w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 14 lutego 2008r., sygn. akt II SA/Bk 882/07. Organ odwoławczy stwierdził zatem, iż prawidłowo ustalono dochód rodziny odwołującej się na kwotę 16087,43 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 670, 31 zł miesięcznie i tym samym, przekracza wskazane w ustawie kryterium dochodowe. Jednocześnie Kolegium wskazało, iż odwołująca może starać się o uzyskanie pomocy finansowej na podstawie innych przepisów, jak np. ustawy o pomocy społecznej, która dopuszcza możliwość przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, mimo osiągania przez osoby oczekujące pomocy wyższych dochodów niż wskazane w ustawie. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła B. K., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 2, art. 32 ust.1 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie skarżącej organ odwoławczy nie ustosunkował się do jej zastrzeżeń podniesionych w złożonym odwołaniu. Jednocześnie skarżąca podtrzymała swoje stanowisko i ponownie przedstawiła uzasadniające je argumenty. Zdaniem skarżącej kwoty alimentów zaległych z lat poprzednich, a wyegzekwowanych w roku poprzedzającym okres zasiłkowy nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego, a jedynie tylko ta część alimentów, która przypada na 2010 rok może być uwzględniania przy obliczaniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy. Uniemożliwienie rodzinie niepełnej uzyskania prawa do zasiłku rodzinnego w powyższej sytuacji narusza przepisy Konstytucji RP. Skarżąca podkreśliła, iż gdyby należności były płacone terminowo i wliczane do dochodu przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego w poszczególnych latach, przysługiwałby jej zasiłek rodzinny na syna. Tym samym, sytuacja ta jest dla niej bardzo krzywdząca, zwłaszcza, że nie miała wpływu na to kiedy dojdzie do uiszczenia zaległych środków. Skarżąca wskazała przy tym na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 278/10, którym Sąd w podobnej sprawie przyznał prawo do uzyskania zasiłku rodzinnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, iż zaległe alimenty stanowią faktyczny dochód osiągnięty w 2010 roku, który nie podlega wyłączeniu z ogólnego dochodu. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają bowiem możliwości odliczenia takiego dochodu, gdyż nie wymieniają go jako tzw. dochodu utraconego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. Należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd uznał, iż wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Należy wskazać, iż zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), która co do zasady weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Zatem w niniejszej sprawie zastosowanie znajdą przepisy w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, tj. na dzień 29 listopada 2011 r. Zgodnie z art. 2 wskazanej ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego. W myśl art. 4 w zw. z art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka i przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, a także osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. Przy czym, w przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje (art. 5 ust. 3 powołanej ustawy). Jednocześnie w przypadku utraty dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na wniosek rodziców, jednego z rodziców, opiekuna prawnego dziecka, opiekuna faktycznego dziecka albo osoby uczącej się, na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uczącej się pomniejszonego o utracony dochód (art. 5 ust. 4 tej ustawy). W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem w dniu 29 listopada 2011 r. Organy prawidłowo zatem przyjęły za podstawę ustalenia prawa do wnioskowanych świadczeń dochód rodziny uzyskany w 2010 roku, który jak wynika ze zgromadzonego materiału aktowego stanowił dochód z tytułu alimentów, uzyskanych w wyniku egzekucji komorniczej (zaświadczenie komornika z dnia 15 listopada 2011 r.) i wyniósł 16087,43 zł. Przy czym, jak podała w złożonym oświadczeniu skarżąca, z całej kwoty wyegzekwowanej w 2010 roku, kwota 6600 zł stanowi alimenty bieżące za rok 2010, natomiast pozostała kwota 9487,43 zł to alimenty zaległe za lata poprzednie. Należy jednak wskazać, iż art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost stanowi, że dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowy poprzedzającym okres zasiłkowy. Określenie "uzyskany" ma charakter jednoznaczny i wykładnia literalna wskazanego przepisu nie budzi wątpliwości co do tego, że zaległe alimenty stanowią faktyczny dochód osiągnięty przez skarżącą w 2010 roku. Jednocześnie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają możliwości odliczenia wyegzekwowanych zaległych alimentów od dochodu rodziny, gdyż nie są one traktowane przez ustawodawcę jako dochód utracony, który podlega odliczeniu stosownie do treści art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma bowiem charakter listy pozytywnie enumeratywnej, co oznacza, że żadne inne zdarzenie, niewymienione expressis verbis w tym przepisie, nie może uprawniać do obniżenia dochodu przyjmowanego jako podstawę ustaleń w postępowaniu o zasiłek rodzinny (W. Maciejko [w]:A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, C.H. Beck 2009, s.187). Z kolei w myśl art. 3 pkt 24 cytowanej ustawy uzyskanie dochodu oznacza m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem całości lub części zasądzonych świadczeń alimentacyjnych. W świetle powyższych rozważań należy zatem uznać, iż wypłata skarżącej zaległych świadczeń alimentacyjnych została zrealizowana w 2010 roku, tj. w okresie, z którego dochody stanowiły podstawę do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem. Mimo, iż świadczenia te należne były za lata poprzednie, to faktycznie skarżąca otrzymała je w 2010 roku i tym samym, w myśl art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzyskała dochód (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 882/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 2098/06, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 403/06, (LEX nr 209725), przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w precyzyjny sposób określają, jak ustala się dochód rodziny i o jakie należności może on być pomniejszony. Powołane przepisy wskazują, że chodzi o dochód uzyskany w roku poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie rodzinne, jednak nie precyzują w jakim okresie prawo do niego powstało. Tym samym, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podzielił poglądu prawnego prezentowanego w powoływanym przez skarżącą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wydanym w sprawie IV SA/Po 278/10. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako niezasadną.