II SA/Ol 317/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. J. na uchwałę Rady Miejskiej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego na skutek sprzeciwu P. J. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 317/14 w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r. (sygn. akt II SA/Ol 317/1) odmówił przyznania P. J. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W rozstrzygnięciu wskazał m.in., iż w sytuacji, gdy skarżący posiada majątek o znacznych rozmiarach (dwa domy, nieruchomość rolną oraz lokal użytkowy), wzgląd na niskie dochody rodziny skarżącego nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W przedstawionej sytuacji skarżącego trudno jest bowiem uznać za osobę należącą do grona osób ubogich. W warunkach niniejszej sprawy, skarżący nie wykazał natomiast, że nie może zdobyć środków pieniężnych potrzebnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny dzięki posiadanemu majątkowi. Kwestionując rozstrzygnięcia referendarza, w złożonym sprzeciwie P. J. wskazał, że nie zgadza się z oceną jego stanu majątkowego. Zarzucił, że poczynione w sprawie ustalenia są mało rzetelne, chybione i nie poparte żadnymi dokumentami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), traci moc, co oznacza, iż sprawa jest ponownie rozpoznawana od początku. Następnie podkreślić trzeba, iż na podstawie art. 199 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z treścią wymienionego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy, uregulowane w art. 243 i przepisach następnych p.p.s.a., stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r. (sygn. II OZ 561/14) "Instytucja prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony". W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wniesionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i ze złożonego sprzeciwu nie wynikają okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa do pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącego Sąd stwierdził, że wraz z małżonką posiadają oni stały miesięczny dochód, dom mieszkalny o pow. "[...]", "[...]" udziału w nieruchomości budynkowej o pow. "[...]", lokal użytkowy o pow. "[...]" oraz działkę. Ponadto skarżący posiada nieruchomość rolną o pow. "[...]". Podkreślić należy wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, które może być stosowane jedynie, gdy okoliczności wskazują na ciężką sytuację materialną strony, która nie jest w stanie sfinansować samodzielnie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. W konsekwencji, jeżeli strona posiada stały miesięczny dochód bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący powołuje się na okoliczność, iż obecnie jego dochody zmalały, jednakże mając na uwadze posiadane przez skarżącego nieruchomości należy stwierdzić, że nie znajduje się on w ciężkiej sytuacji materialnej. Argumentem przemawiający za przyznaniem skarżącym prawa do pomocy nie może być okoliczność posiadania przez wnioskodawcę innych zobowiązań (orzeczonej grzywny). W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreśla się fakt, iż posiadane zobowiązania nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Tylko zatem osoby, które usiłując ponieść koszty postępowania pozbawiłyby się niezbędnych (koniecznych) środków utrzymania, spełniają wymogi pozwalające na ich dotowanie przez Państwo (opłaty sądowe są dochodem Skarbu Państwa - art. 212 § 2 p.p.s.a.). Do tych osób adresowana jest omawiana instytucja prawna, która - stanowiąc zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) - stwarza możliwość bezpłatnego uczestnictwa w procesie tylko tym, którzy ze względu na swoją sytuację materialną musieli by zrezygnować z tej zagwarantowanej przez Ustawę Zasadniczą drogi dochodzenia swoich praw (v: post. NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06, niepubl.). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.