II SA/Ol 318/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dowódcy "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wypłaty uposażenia za ćwiczenia rotacyjne postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – M. G. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wskazał, iż pozostaje na utrzymaniu matki, która utrzymuje również posiadane przez niego nieruchomości, gdyż te nie przynoszą żadnego dochodu. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. W rubryce nr 7.1. jako składniki swojego majątku wykazał: połowę domu o powierzchni "[...]", mieszkanie o powierzchni "[...]" oraz "podwórko i ogródek" o powierzchni "[...]". W rubryce nr 10 wykazał dochód matki z tytułu emerytury w kwocie "[...]", w rubryce nr 8 – jej oszczędności w kwocie ok. "[...]", natomiast w rubryce nr 9 dodał, że posiada prawo korzystania z tych oszczędności. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. f) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W warunkach niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania związanych z ustanowieniem radcy prawnego. Zauważyć należy, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie bez znaczenia pozostaje natomiast sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony, gdyż dzięki ich pomocy może ona przezwyciężyć własne trudności finansowe. Obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych przez rodziców i dzieci znajduje ponadto umocowanie prawne w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż matka skarżącego posiada oszczędności, których wysokość znacznie przewyższa wysokość kosztów postępowania związanych z ustanowieniem radcy prawnego. Skarżący oświadczył, że posiada prawo korzystania z tych oszczędności i nie wskazał jednocześnie, aby istniały jakiekolwiek przeszkody uniemożliwiające uszczuplenie tych środków na wskazany cel. W konsekwencji, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść wskazanych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego matki. Skorzystanie przez skarżącego z pomocy finansowej matki nie spowoduje bowiem wyczerpania jej oszczędności, lecz jedynie ich uszczuplenie. Nie wpłynie też w sposób istotny na sytuację materialną 2-osobowej rodziny. Poza oszczędnościami, matka skarżącego posiada bowiem także stały miesięczny dochód, który może stanowić źródło ich utrzymania. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżący posiada również wykazany we wniosku majątek. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że w warunkach niniejszej sprawy spełniona została przesłanka uzasadniająca ustanowienie dla niego radcy prawnego. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.