II SA/Ol 330/12

Dnia 4 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2013 roku w Olsztynie wniosków A.Z. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na postanowienie Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opracowania ekspertyzy stanu technicznego budynku postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Po oddaleniu zażaleń A.Z. na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], [...] w przedmiocie opracowania ekspertyzy stanu technicznego budynku, i na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi oraz do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie kopii akt administracyjnych sprawy. W odpowiedzi na pierwsze wezwanie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie imiennie wskazanego adwokata (k. 251-253 akt sądowych), a w odpowiedzi na drugie - wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 254-256 akt sądowych). We wnioskach wskazał, że jest osobą ubogą, co wynika z wniosków i załączników składanych już wcześniej do tut. Sądu. Podał, że w skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o powierzchni 111,54 m2 (do rozbiórki), mieszkanie o powierzchni 36 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Skarżący nie wskazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 330/12 odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Skarżący bowiem pomimo wskazań zawartych w postanowieniach Sądów obu instancji, wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy, nie odniósł się w żaden sposób do stanowiska co do nieujawniania przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tej sytuacji zaniechano ponownego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego i stwierdzono, że nie wykazał on spełnienia przesłanki uzasadniającej zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz adwokata. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił naruszenie art. 183 § 1 pkt 5 w związku z art. 252 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej: ustawą ppsa., poprzez nierozpoznanie zakresu i charakteru tych wniosków przez referendarza sądowego, który był w posiadaniu danych do ich rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego, każdy ze złożonych wniosków powinien zostać rozpoznany oddzielnie. Dodatkowo skarżący podniósł zarzuty naruszenia: art. 256 pkt 2 w związku z art. 141 § ustawy ppsa. poprzez niezasadne przyjęcie, że może on ponieść koszty wnioskowanej oraz poprzez przyjęcie, że skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych informacji, w sytuacji gdy skarżący nie był wzywany w sprawie złożonych wniosków; art. 252 ustawy ppsa. poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wypełnił wniosku w formie przewidzianej prawem; art. 255 ustawy ppsa. poprzez bezpodstawne jego niezastosowanie w sytuacji uznania przez referendarza sądowego, że skarżący swoim wnioskiem i dowodami źródłowymi nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że jest w sytuacji materialnej uprawniającej go do wnioskowanej pomocy; art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy ppsa. poprzez niezasadne przyjęcie, że może ponieść koszty wnioskowanej pomocy bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie oraz, że nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy w sposób niebudzący wątpliwości; art. 258 § 2 pkt 7 ustawy ppsa. przez niezasadne i nieobiektywne wywody, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez pozbawienie go prawa do sądu. Wnioskodawca stwierdził, że przedłożył żądane dokumenty, jak również wykazał, że jest osobą ubogą i nie posiada środków finansowych na swoje utrzymanie. Odmowę przyznania prawa pomocy uznał za nieobiektywną i naruszającą przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Przypomnieć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/11, dostępne w CBOSA). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy ppsa., prawo pomocy jest przyznawane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie imiennie wskazanego adwokata, a w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie kopii akt administracyjnych sprawy – wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Powinien zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tymczasem skarżący w złożonych wnioskach podał jedynie, że w skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o powierzchni 111,54 m2 (do rozbiórki), mieszkanie o powierzchni 36 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Skarżący nie wskazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów, chociaż wielokrotnie sądy obu instancji wyjaśniały skarżącemu, że chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny. Pomimo wcześniejszych wezwań skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, skarżący nadal nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków. Również składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił informacji oraz dokumentów pozwalających na określenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej, mimo że skarżący wiedział, iż ich brak uniemożliwi Sądowi ocenę możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania. Biorąc zatem pod uwagę dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające ze złożonych wcześniej przez skarżącego oświadczeń i dokumentów stwierdzić należy, że nie wykazał on, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia wnioskodawcy, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Skoro zaś wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby te okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawane wnioski należy ocenić jako niezasadne wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Skoro w niniejszej sprawie wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane informacje i dokumenty, to powinien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie art. 45 ust. 1 Konstytucji, wyjaśnić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy zatem uwzględnić zarówno zasadę zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania jak i zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, gdyż przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem tego ciężaru na budżet Państwa. Dostrzec jednakże trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczenie to nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., II FZ 398/10, dostępne w CBOSA). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy ppsa., postanowił jak w sentencji.