II SA/Ol 337/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.W. na postanowienie "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi K.W. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 10-12 akt). W uzasadnieniu skarżący stwierdził, iż nie jest w stanie, bez uszczerbku finansowego, uiścić kwoty wpisu. Utrzymuje się z rodziną wyłącznie z gospodarstwa rolnego, które prowadzi z małżonką. Źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek rodzinny, którego łączna kwota wynosi miesięcznie 565 zł. Ma czworo dzieci: troje w wieku szkolnym i jedno, które rozpocznie naukę we wrześniu. Na dwoje przyznana jest pomoc w formie posiłku. "Z powyższej kwoty pieniędzy" musi pokrywać koszty utrzymania domu, wyżywienia i koszty związane ze nauką dzieci. Wykazany majątek pięcioosobowej rodziny to: dom o powierzchni 102 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 11,97 ha, przedwojenna obora i stodoła oraz budynek gospodarczy. Zadeklarowany dochód to 555 zł miesięcznie z tytułu zasiłków rodzinnych i "2520 zł rocznie" "z ziemi". Do wniosku dołączone zostały: kopia decyzji ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. (k. 13) oraz kopie decyzji przyznających pomoc w formie posiłków (k. 14, 16) oraz zasiłki rodzinne z dodatkami (k. 15). Skarżący został wezwany do uzupełnienia rubryk 4, 7.1 (pozycja: "mieszkanie"), 9, 14 i 15 formularza PPF, a równocześnie do przedłożenia: 1) kopii dokumentów źródłowych, z których wynika podany dochód z gospodarstwa rolnego (zastrzeżono, iż znaczenia nie ma tu dochód statystyczny, lecz rzeczywisty); 2) kopii dowodów uiszczenia w kwietniu br. stałych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i rolnego; 3) pisemnego oświadczenia wskazującego: – uśrednioną miesięczną wysokość pozostałych wydatków ponoszonych w ramach gospodarstwa domowego i rolnego, – czy w wydatkach związanych z domem partycypują mieszkający w nim rodzice (jeśli tak, to w jakim zakresie, jeśli nie, to dlaczego) i czy skarżący może liczyć na ich pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie (jeśli tak, to w jakiej kwocie, a jeśli nie, to dlaczego), – wysokość i terminy wypłat dotacji i/lub płatności za ubiegły i bieżący rok, – rodzaj prowadzonej działalności rolniczej (uprawa - ze wskazaniem rodzaju i powierzchni i\lub hodowla - ze wskazaniem gatunku zwierząt i ich ilości); 4) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym - z okresu ostatnich dwóch miesięcy (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy). W odpowiedzi odesłany został uzupełniony wniosek (k. 27-30), w którym wymieniona została strona trzecia. W znajdujących się na niej rubrykach 8 i 9 skarżący wpisał, iż żona nie pracuje poza gospodarstwem i nie otrzymuje żadnych dochodów ani świadczeń. Najstarsza córka otrzymuje stypendium naukowe. Rodzina objęta jest wsparciem ośrodka pomocy społecznej. Cały uzyskany dochód przeznaczany jest na utrzymanie gospodarstwa domowego i rolnego. Nie mają żadnych oszczędności. Gospodarstwo nie jest zmechanizowane a budynki wymagają remontu. Miesięczne dochody wymienione w rubryce 10 to: 645 zł z zasiłków rodzinnych, 1760 zł z gospodarstwa i 200 zł ze stypendium córki. W rubryce 11 wskazał, iż dotacja za 2014 r. wpłynęła na rachunek bankowy dopiero 15 marca 2015 r. Wówczas uregulowane zostały zaległe zobowiązania z tytułu opłat obowiązkowych, podatków, energii elektrycznej i zakupiona została pasza dla zwierząt. W rubryce 7.1 zadeklarowany został majątek w postaci mieszkania o powierzchni 70 m2. Prócz tego podany został inny niż pierwotnie metraż domu (132m2). Dostarczone zostały zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej (k. 31-32), wydruk z rachunku bankowego małżonków za okres od 1 kwietnia do 15 maja 2015 r. (k. 33) oraz kopie: dowodów uiszczenia składek na KRUS (k. 35-36), należności za energię elektryczną, odbiór odpadów i internat (k. 37-38), harmonogramu home assistance (k. 39), dowodu wpłaty II raty łącznego zobowiązania pieniężnego (k. 40), dowodu uiszczenia należności za wodę (k. 41). W pisemnym oświadczeniu (k. 42) skarżący stwierdził iż: "Uśredniona miesięczna wysokość pozostałych wydatków ponoszonych w ramach gospodarstwa domowego i rolnego wynosi 2821,66 zł. Na kwotę tych wydatków składają się wydatki na paszę dla zwierząt, opał, wywóz nieczystości (opłata śmieciowa), światło, woda, obowiązkowe ubezpieczenie gospodarstwa rolnego, opłaty za weterynarza, wydatki na edukację dzieci (zakup książek, opłaty za internat, dojazd do szkoły, opłaty wynikające z edukacji dzieci), paliwo, obowiązkowe ubezpieczenia, podatek rolny (łączne zobowiązanie pieniężne), opłaty ekologiczne, opłata RTV i telefon." W budynku mieszkalnym mieszkają na zasadzie dożywocia również jego rodzice, którzy prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Rachunki za energie elektryczną, wodę i kanalizację są kierowane na ojca. Koszty te są dzielone proporcjonalnie. Z uwagi na trudne położenie rodziny skarżącego zdarza się, że płatności są dokonywane po terminach. Skarżący nie może liczyć na wsparcie finansowe rodziców, gdyż otrzymują oni najniższą emeryturę rolniczą i sami mają problem z utrzymaniem się z niej. Wysokość dotacji (dopłat z tytułu płatności bezpośrednich i ekologicznych) za 2014 r. wyniosła 16687,83 zł. Wniosek dotyczący 2015 r. zostanie dopiero złożony. Działalność rolnicza polega na uprawie 0,26 ha sadu ekologicznego śliwy, ogródka przydomowego (0,1 ha), użytków zielonych (na pozostałym areale). Ponadto hodowane są 3 krowy, 3 cielaki, 2 klacze, 2 źrebaki i kucyk. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny [art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami)]. Z powyższego wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego przyznanie. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 wskazanej ustawy), przedłożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Strona musi bowiem wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez nią informacji dokonywana jest merytoryczna ocena wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Oparcie się na pierwotnym oświadczeniu skarżącego oznaczałoby przyjęcie, iż z dochodu, jaki przynosi gospodarstwo rolne, na jedną osobę w rodzinie przypada miesięcznie jedynie 35 zł (k. 12, rubryka 11). Żądanie poparcia tego twierdzenia dokumentami źródłowymi było uzasadnione choćby faktem, iż kwota 2520 zł, wskazana jako roczny "dochód z ziemi", odpowiada statystycznemu dochodowi miesięcznemu wskazanemu w decyzji organu pomocy społecznej (k. 16). W odpowiedzi, na nowo wypełnionej trzeciej stronie formularza (k. 29), podana została jednak tylko inna wysokość dochodu z gospodarstwa, a mianowicie 1760 zł miesięcznie. Deklaracji tej nie sposób zweryfikować w oparciu o udokumentowanie transakcji tylko z okresu od 1 kwietnia do 15 maja 2015 r. (4451,20 zł z tytułu jednej faktury za sprzedaż bydła rzeźnego) i informację o 16687,83 zł wypłaconych 15 marca 2015 r. z tytułu płatności bezpośrednich i ekologicznych. Wykazane zostało również nieuwzględnione wcześniej stypendium córki w wysokości 200 zł miesięcznie. Pomiędzy jego wypłatami na rachunek bankowy wpłynęła jednak również, określona tym samym tytułem, kwota 3200 zł, do czego skarżący się nie odniósł. Wątpliwość wynika też z faktu, iż podana suma miesięcznych dochodów jest niższa niż uśredniona miesięczna wysokość wydatków (2.821,66 zł). Wytłumaczenie tej rozbieżności wspomnianą przez skarżącego partycypacją jego odrębnie gospodarujących rodziców w opłatach za energie elektryczną i wodę nie byłoby oczywiste, gdyż równocześnie podane łącznie wydatki zostały wyraźnie określone jako ponoszone w ramach gospodarstwa domowego (i rolnego) samego skarżącego. Ponadto skarżący, dostarczając wyciąg z rachunku bankowego jego i żony, zaniechał - wbrew wyraźnemu wymogowi - wskazania, iż inne osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (dzieci) takowych rachunków nie posiadają. Należałoby też oczekiwać, iż wpisując dopiero na wezwanie w rubryce 7.1 formularza powierzchnię mieszkania, skarżący wyjaśni, czy nie jest to aby tylko ta część domu, która przypada wyłącznie jego żonie i dzieciom. Inaczej istnieje powód, by przyjąć, iż jest to inny lokal (rubryka ta ma zastosowanie tylko w takim przypadku), co w razie niewystępowania wyszczególnionych wyżej przeszkód stanowiłoby istotny element oceny sytuacji materialnej. Uznając, iż skarżący nie umożliwił oceny swojej sytuacji, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji, czyniąc to w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powierzający mu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.