II SA/Ol 358/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie opłaty planistycznej na skutek sprzeciwu D. P. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 358/16 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W reakcji na wezwanie do uiszczenia 400 zł wpisu od skargi D. P. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata /k. 12-15 akt/, podnosząc, iż jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej z powodu długów (analogicznie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 357/16). Według oświadczenia, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z ubezwłasnowolnionym bratem, jej jedynym majątkiem jest nieruchomość rolna o powierzchni 1,6 ha wraz będącymi w złym stanie technicznym domem z 1780 r., oborą i szopą. Jej dochody miesięczne netto to renta po mężu "1682,70 zł pomniejszona o 422 zł z tytułu egzekucji komorniczej", a brata - renta 1765 zł. W rubryce 8 formularza, w której należy podać informacje o stanie majątkowym osób pozostających we wspólnym gospodarstwie, skarżąca wskazała, iż "ma(-) córkę niepracującą z synkiem". W rubryce 11 ("Zobowiązania i stałe wydatki") podała, iż "posiada(-) kredyt w PKO, kredyt w Euro Banku, koszty za prąd miesięcznie wynoszą około 250 zł, raty kredytu około 1000 zł, leki miesięcznie 150 zł (...)." Skarżąca została wezwana /k. 18, 20/ do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) oświadczenia – wyjaśniającego, czy jej córka i wnuk pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeśli tak - jakie są ich dochody miesięczne netto oraz majątek, – wyjaśniającego, czy osoby te są na jej utrzymaniu, – wskazującego daty zaciągnięcia i przeznaczenie kredytów, ich wysokości, ustalone okresy i warunki spłaty (w tym możliwości odroczenia spłaty rat), a także aktualny stan zadłużenia z ich tytułu; 2) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - za okres od 1 lutego 2016 r. do dnia odbioru wezwania; 3) kopii potwierdzeń odbioru rent jej i brata - za marzec 2016 r. (jeśli nie zostały przelane na rachunek bankowy); 4) kopii dowodów opłacenia wydatków związanych z domem i rat kredytowych - za marzec 2016 r. (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego). Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Referendarz stwierdził, że skarżąca, pouczona o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie dostarczyła wyciągów z posiadanego rachunku bankowego (pkt 2 wezwania), nie spełniając tym samym również wymogu udokumentowania odbioru rent swojej i brata (pkt 3 wezwania) oraz opłacenia rat kredytowych i wszystkich wydatków domowych (za wyjątkiem należności za energię elektryczną) (pkt 4 wezwania). Nadto nie udzieliła informacji odnośnie tego, czy warunki spłaty zaciągniętych kredytów przewidują możliwość incydentalnego odroczenia spłaty raty. W tym miejscu zwrócenia uwagi wymaga również to, iż żaden z dokumentów nadesłanych na wezwanie nie dotyczy kredytu w Euro Banku. Brak kompletu żądanych dokumentów zasadniczo stoi na przeszkodzie dokonaniu rzetelnej analizy sytuacji wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Ponadto podkreślono, że stałe dochody i posiadanie własnych nieruchomości nie kwalifikują skarżącej do osób ubogich (do których skierowana jest instytucja prawa pomocy). Z tego właśnie powodu możliwe było zaciągnięcie przez nią kredytów, gdyż bank musiał pozytywnie ocenić jej zdolność kredytową, uznając, że sytuacja finansowa pozwoli jej na ponoszenie obciążeń związanych ze spłatą zobowiązań bez uszczerbku dla utrzymania. Wobec braku informacji o problemach ze spłatą należności, należy przyjąć, że jej położenie nie uległo zmianie. W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw na to postanowienie, wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Stwierdziła, że wpadła w spiralę zadłużenia. Znaczna kwota kredytu wynika zaś z "dobierania" zadłużenia. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że nie stać ja na uiszczenie wpisu sądowego, nie ma nawet środków na zaspokojenie wszystkich swoich podstawowych potrzeb. Nie może także liczyć na pomoc swoich dzieci gdyż one są również w ciężkiej sytuacji materialnej. Skarżąca zaznaczyła, że nie wie jak wyjść ze swojej trudnej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zakwestionowana przez stronę argumentacja zaskarżonego postanowienia, adekwatnie odnosi przedstawioną we wniosku sytuację finansową skarżącej do kryteriów przyznania prawa pomocy, które nie jest prawem bezwzględnym. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca zwracała się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia, czy przekonanie strony skarżącej, że działa w słusznej sprawie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy również ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie jakicholwiek kosztów postępowania. Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Według oświadczenia, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z ubezwłasnowolnionym bratem, jej jedynym majątkiem jest nieruchomość rolna o powierzchni 1,6 ha wraz będącymi w złym stanie technicznym domem z 1780 r., oborą i szopą. Jej dochody miesięczne netto to renta po mężu "1682,70 zł pomniejszona o 422 zł z tytułu egzekucji komorniczej", a brata - renta 1765 zł. W rubryce 8 formularza, w której należy podać informacje o stanie majątkowym osób pozostających we wspólnym gospodarstwie, skarżąca wskazała, iż "ma(-) córkę niepracującą z synkiem". W rubryce 11 ("Zobowiązania i stałe wydatki") podała, iż "posiada(-) kredyt w PKO, kredyt w Euro Banku, koszty za prąd miesięcznie wynoszą około 250 zł, raty kredytu około 1000 zł, leki miesięcznie 150 zł (...)." W piśmie z 22 kwietnia 2016 r. /k. 21-22/ skarżąca stwierdziła, iż jej "córka mieszka w A, ale jest w trudnej sytuacji materialnej i finansowej, ma zadłużony dom, utrzymuje się z renty syna, bo straciła pracę a jej syn dostaje rentę po ojcu 800 zł". Jest po operacji kręgosłupa i trzeba jej dużo pomagać, więc jest często u skarżącej lub skarżąca u niej. Skarżąca oświadczyła, iż renty jej i brata są przelewane na rachunek bankowy. Jej renta jest obciążona egzekucją komorniczą. Stwierdziła, iż: "co roku mu(-si) kupić opał 10 m drewna i 3 tony węgla (...) i teraz też mu(-si) dokupić chociaż z 5 m drewna (...), chociaż węgla ma(-) jeszcze trochę. Trzy lata temu musiała(-) postawić pomnik rodzicom, bo stary z lastryka popękał, za 3 tys. najtańszy, i dla męża bo nie miał wcale, też za 3 tys. Cztery lata temu wymieniała(-) okna, aż pięć, bo były zmurszałe. Jeszcze ma(-) do wymiany 3 okna. Ale nie ma (-) za co. Za okna zapłaciła (-) 7 tys.(...). W roku 2015 w czerwcu pomogła(-) synowi ochrzcić dziecko. Bo syn zarabia na rękę 1700, a synowa nie pracuje, więc im też jest bardzo ciężko. (...) (W) poprzednim roku kupiła(-) telewizor, bo miała(-) piętnastoletni i zawsze się psuł." "Telewizor kupiła(-) za 1300 zł (...)". "Ponadto musiała(-) kupić lodówkę, bo też się zepsuła i kuchenkę gazową, bo działał tylko jeden palnik, też była 15-to letnia." Dlatego, jak wyjaśniła, bierze kredyty, spłaca i zaciąga następne i tak ciągnie to, żeby pomóc dzieciom i sobie. Nadmieniła, iż miesięcznie kupuje dwie butle gazu po 40 zł każda, a na wodę wydaje 54 zł. Załączone zostały: kopia decyzji o waloryzacji renty skarżącej /k. 23/, harmonogramy spłat dwóch kredytów, zaciągniętych w PKO 18 marca 2015 r. na kwotę 42176,56 zł /k. 24-25/ i 2 marca 2016 r. na kwotę 6521,58 zł /k. 26/ wraz z potwierdzeniami stanów zadłużenia /k. 27-28/, kopia umowy pożyczki 2000 zł w Provident /k. 29/, kopia dowodu uiszczenia należności za energię elektryczną /k. 30/, kopia faktury za usługi telekomunikacyjne /k. 31/, kopia decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2016r. /k. 32/, kopia decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2016 r. /k. 33/, kopia faktury za kuchenkę /k. 34/ i kopia dowodu zakupu bramy i słupków /k. 35/. Zaznaczyć należy, że Referendarz sądowy słusznie dostrzegł, iż skarżąca nie dostarczyła wyciągów z posiadanego rachunku bankowego (pkt 2 wezwania), nie spełniając tym samym również wymogu udokumentowania odbioru rent swojej i brata (pkt 3 wezwania) oraz opłacenia rat kredytowych i wszystkich wydatków domowych (za wyjątkiem należności za energię elektryczną) (pkt 4 wezwania). Brak kompletu żądanych dokumentów jest poważną przeszkodą do dokonania rzetelnej analizy sytuacji strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak nawet bez powyższych dokumentów można w ocenie Sądu przyjąć, że sytuacja materialna i finansowa wnioskodawczyni nie należy do najlepszych ale jednak nie jest też wyjątkowo trudna. Przede wszystkim trzeba podkreślić, że wpływy dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącej wynoszą miesięczne 3032,11 zł. Po wydaniu 119,15 zł (a nie 250 zł /k. 15/) na energię elektryczną /k.30/, 80 zł - gaz /k. 22/, 19,98 zł - usługi telekomunikacyjne /k. 31/, 150 zł - leki /k. 15/, 33,84 zł - podatek od nieruchomości i podatki rolne /k. 32-33/ (wydatki opał nie zostały podane), pozostaje 2629,14 zł. 823,28 zł pochłaniają udokumentowane raty kredytowe i rata pożyczkowa /k. 24, 26, 29/. W ocenie Sądu zatem wnioskodawczyni powinna tak gospodarować swoimi środkami finansowymi aby dysponować przynajmniej niewielką rezerwą na istotne nieprzewidziane wydatki, takie jak koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wydaję się, że uważnie i oszczędnie gospodarując swoimi środkami, skarżąca mogłaby zaoszczędzić kwotę na pokrycie niezbędnych kosztów związanych z prowadzeniem jej sprawy w tut. Sądzie. Zaznaczyć przy tym należy, że słusznie podniósł Referendarz sądowy, iż stałe dochody i posiadanie własnych nieruchomości nie kwalifikują skarżącej do osób ubogich (do których skierowana jest instytucja prawa pomocy). Z tego właśnie powodu możliwe było zaciągnięcie przez nią kredytów, gdyż bank musiał pozytywnie ocenić jej zdolność kredytową, uznając, że sytuacja finansowa pozwoli jej na ponoszenie obciążeń związanych ze spłatą zobowiązań bez uszczerbku dla utrzymania. Wobec braku informacji o problemach ze spłatą należności, należy przyjąć, że jej położenie nie uległo zmianie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że złej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać konieczność spłaty kredytów. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżąca powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 marca 2016r., sygn. akt I GZ 164/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Rzeczywiście w odniesieniu do kredytu zaciągniętego przez skarżącą w kwocie 42176,56 zł nie sposób przyjąć, iż jego przeznaczeniem było pokrywanie jedynie nieodzownych wydatków. Zauważyć należy również, na co słusznie wskazał Referendarz, że po wniesieniu skargi zaś strona pozyskała, na skutek zaciągnięcia kolejnego kredytu oraz pożyczki, środki w łącznej wysokości 8521,58 zł. W świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13). Strona wszczynając postępowanie sądowe powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. W związku z tym na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.