II SA/Ol 363/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.L. na decyzję Rektora Uniwersytetu "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu "[...]" postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W dniu 18 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wydał postanowienie o odrzuceniu skargi i zwróceniu uiszczonego od niej wpisu. Wraz ze skargą kasacyjną od tego postanowienia złożony został wniosek o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych z 30 sierpnia 2017 r. Reprezentującemu ją radcy prawnemu doręczone zostało wezwanie do usunięcia braków formalnych tego wniosku poprzez kompletne wypełnienie rubryk urzędowego formularza. Miast tego dostarczony został nowo wypełniony formularz. W uzasadnieniu postulatu zwolnienia od kosztów sądowych skarżąca stwierdziła: "Wraz z mężem pracujemy zawodowo. Nasze dochody nie są jednak wysokie na tyle, aby móc ponosić niezaplanowane koszty. Konieczność wstąpienia na drogę sądową jest dla nas niezaplanowanym kosztem - na który nie mamy odłożonych pieniędzy. Wstąpienie na drogę sądowa jest koniecznością, ze względu na to, że w moim miejscu pracy nie jest przestrzegane prawo adm., co bardzo utrudnia mi wykonywanie mojej pracy. Stres związany z tym (...) doprowadził do tego, że musiałam "[...]". Dodatkowo opiekujemy się dziećmi niepełnosprawnymi, "[...]". Na każde z dzieci dostajemy świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka (częściowego), stąd pozornie nasze dochody mogą wydać się wysokie, gdy nie uwzględnia się kosztów związanych z utrzymaniem tak dużej rodziny. Dzieci są niepełnosprawne i potrzeba jest w związku z tym zwiększonych nakładów finansowych. Dzieci muszą mieć odrębne pokoje ze względu na współistniejący z niepełnosprawnością intelektualną zespół FAS (...). W związku z występującym zespołem FAZ dzieci są agresywne, są leczone psychiatrycznie i wymagają odpowiednich zabezpieczeń w domu. Nie dostajemy z PEFRON-u pieniędzy na dostosowanie domu do przebywania dzieci niepełnosprawnych. Dostosowujemy dom z naszych pieniędzy. Stąd każde dodatkowe nieprzewidziane wydatki są dla nas dużym obciążeniem." Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą jest "[...]"-letni syn i troje niepełnoletnich dzieci, "[...]". Mąż "nie prowadzi wspólnie gospodarstwa domowego, gdyż ma cukrzycę i żywi się oddzielnie". Według informacji z karty dołączonej do formularza, przebywa w innej miejscowości, gdzie ma lokal służbowy i gdzie mieszka jego samotnie wychowująca dziecko córka, której pomaga. W skład majątku ["osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" (uwaga z rubryki 8)] wchodzą: 2/3 domu - 95 m2 o wartości 280000 zł i samochody: "[...]" o wartości ok. 8000 zł i "[...]" o wartości ok. 18000 zł. Dochody miesięczne netto z tytułu umów skarżącej, o pracę i zlecenia, wynoszą łącznie 5170 zł a z tytułu świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dzieci "[...]" i zasiłku opiekuńczego - w sumie 3306 zł. Budżet domowy nie jest zasilany przez męża, który otrzymuje 2500 zł z tytułu umowy o pracę. W czasie złożenia wniosku, czyli 30 sierpnia 2017 r., stan konta gospodarstwa domowego wynosił 12000 zł, dług na karcie kredytowej - 10000 zł. W momencie powtórnego wypełniania formularza skarżąca wskazała również na zaistnienie debetu na koncie w wysokości 1450 zł. Miesięczne wydatki wynoszą: 300 zł na energię elektryczną, 300 zł na wodę i ścieki, 800 zł na ogrzewanie, 300 zł na gaz, 1100 zł na koszty utrzymania mieszkania, "tj. konserwacja, bieżące remonty, kominiarz", 390 zł na ubezpieczenia, 300 zł na kredyty, 900 zł na leczenie i rehabilitację. Odnośnie kredytu skarżąca wyjaśniła, iż był on zaciągnięty w kwocie 30000 zł na zakup samochodu "[...]", który jest niezbędny do przewozu dzieci niepełnosprawnych. Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., w skr.: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji materialnej skarżącej, którą obrazują stałe dochody w podanej wysokości i składniki majątkowe, uiszczenie przez nią wpisu od skargi kasacyjnej, o połowę niższego od opłaconego w czerwcu 2017 r. wpisu od skargi, nie nastąpiłoby kosztem wydatków na zaspokojenie fundamentalnych potrzeb życiowych. W kwestii wykazanych dochodów należy nadmienić, iż niewliczanie do nich zarobków męża jest nieuprawnione. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się bowiem zawsze z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne nawet od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy [art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682)], obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwodu (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 ww. ustawy) bądź orzeczenia separacji (art. 614 § 1 ww. ustawy). Nawet jednak gdyby po myśli skarżącej pominąć jej męża przy dokonywaniu analizy budżetu domowego, różnica między dochodami (8476 zł) a wyszczególnionymi wydatkami (3400 zł) pięcioosobowego gospodarstwa wynosi 5076 zł. Stwierdzając, iż w tych uwarunkowaniach zachodzi zdolność do wygospodarowania 409 zł kosztów sądowych postępowania kasacyjnego, postanowiono jak w sentencji - - w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.