II SA/Ol 366/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Prezydenta E. przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego w E., po rozpatrzeniu wniosku M. R. z dnia 30 stycznia 2012 r., odmówiono wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – W. S., wskazując, iż M. R. nie spełnia warunków do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż nie ulega wątpliwości, że W.S., zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w E. z dnia 10 stycznia 2012 r. jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność ta istnieje od 22 listopada 2011 r. Jednakże jak wynika z oświadczenia M. R. z dnia 30 stycznia 2012 r. ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni trwało do czerwca 2003 r. i ustało z upływem czasu, na który zawarta była umowa (umowa na zastępstwo), zaś przyczyną rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania pracy był brak ofert w Urzędzie Pracy. Ponadto z oświadczenia tego wynika również, że wnioskodawczyni szuka pracy za pośrednictwem Urzędu Pracy, a w przypadku pojawienia się propozycji pracy, która pokryłaby wynajęcie opiekunki, podjęłaby ją, najchętniej w godzinach popołudniowych. Organ podkreślił jednak, iż niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia muszą być zdeterminowane celem, jakim jest opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego między niepozostawaniem w zatrudnieniu lub rezygnacją z niego, a koniecznością sprawowania opieki. Tym samym, istotne są okoliczności i intencje niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że wnioskodawczyni poszukuje pracy i jest aktualnie osobą gotową do jej podjęcia, a nie osobą rezygnującą z zatrudnienia. Niepodejmowanie zatrudnienia nie jest zatem spowodowane koniecznością opieki nad matką, co jednocześnie nie wyklucza, że wnioskodawczyni jako osoba niepracująca może tę opiekę sprawować. Jednakże świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, gdy osoba ubiegająca się o nie faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy albo wówczas, gdy osoba ta w ogóle nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki. Organ wskazał również, że z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że W. S. ma jeszcze jedną córkę, H. D., pozostającą w zatrudnieniu, która mieszka razem z matką. Tymczasem wnioskodawczyni mieszka w innym miejscu i jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia zajmuje się matką przez około 6 godzin dziennie, a następnie opiekę nad matką przejmuje jej siostra. Zatem wnioskodawczyni nie sprawuje samodzielnie osobistej, stałej opieki nad matką. W ocenie organu sprawowanie rzeczywistej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny oznacza sprawowanie osobistej opieki, tj. wspólne zamieszkiwanie, dbanie o utrzymanie, stan zdrowia, czyli zwykłą codzienną opiekę. Członek rodziny, który ma inne miejsce pobytu, nie sprawuje osobistej opieki w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto czynności, które wykonuje wnioskodawczyni odpowiadają zwyczajnemu postępowaniu przyjętemu w normalnie funkcjonującej rodzinie, w której dzieci pomagają starszym rodzicom. Organ podkreślił przy tym, iż świadczenie pielęgnacyjne stanowi niejako rekompensatę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej celem sprawowania stałej opieki, nie jest jednak "wynagrodzeniem" za udzielanie pomocy czy opieki najbliższym osobom, zaś o jego przyznaniu nie decydują względy słusznościowe, lecz spełnienie bądź niespełnienie wymogów wynikających wprost z przepisów prawa. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M.R., podnosząc, iż wydana decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała, iż od dwóch lat stara się pomagać swojej matce, a od kilku miesięcy jej stan zdrowia bardzo pogorszył się i nie jest już ona w stanie samodzielnie egzystować. Dlatego też zarzut, że nie podejmuje pracy z braku ofert w Urzędzie Pracy jest nieprawdziwy, gdyż w rzeczywistości odwołująca się nie może podjąć pracy z powodu pogarszającego się stanu zdrowia swojej matki i konieczności opieki nad nią. Opieka ta uniemożliwiłaby jej podjęcie zatrudnienia, nawet gdyby miała taką możliwość. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych odwołująca się wskazała, że dla ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego istotne jest niepozostawanie w zatrudnieniu, a nie istnienie potencjalnej możności jego podjęcia. Dodała przy tym, że siostra, która mieszka z matką nie może sprawować nad nią opieki, ponieważ pracuje do godzin popołudniowych, a po przyjściu z pracy jest zmęczona i nie zawsze ma siłę opiekować się matką. Zaznaczyła, iż wpisana we wniosku liczba 6 godzin, jakie poświęca na opiekę nad matką stanowi dolną granicę i w rzeczywistości zależy od samopoczucia matki. Czasami musi siedzieć przy niej do godzin wieczornych a nawet nocować. Z kolei zatrudnienie opiekunki jest niemożliwe z uwagi na niskie dochody rodziny. Zaznaczyła również, iż fakt, że mieszka 500m od mieszkania matki nie stanowi przeszkody w sprawowaniu nad nią opieki. Jednocześnie dodała, że matka nie może z nią zamieszkać z uwagi na trudne warunki mieszkalne – brak centralnego ogrzewania i łazienki, jednakże, jak wskazują sądy administracyjnego, w konkretnych okolicznościach faktycznych, np. niemożność stałego zamieszkiwania z podopiecznym z uwagi na warunki lokalowe przy stosunkowo nieodległym miejscu zamieszkania osoby sprawującej opiekę, umożliwiającym dojazd i wielogodzinne wykonywanie czynności pielęgnacyjnych, nie można co do zasady wykluczyć spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego danej osobie. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie pracy. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, bowiem zatrudnienie odwołującej się ustało w czerwcu 2003 r., a ponadto opieka nad W.S. sprawowana jest przez obie córki, nie tylko przez odwołującą się. Jak wynika z akt sprawy M. R. nie podejmuje pracy w związku z brakiem ofert pracy, co sama oświadczyła. Ponadto zajmuje się matką tylko w godzinach przedpołudniowych, a później wraca do swojego domu. W związku z tym, iż odwołująca się nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła M.R., podnosząc, iż w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma zapisu, zgodnie z którym osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec której ma obowiązek alimentacyjny, musi zamieszkiwać wspólnie z osobą wymagającą opieki. Dodała, że jej siostra, która mieszka z matką, pracuje zawodowo, a po pracy nie jest w stanie opiekować się matką, gdyż sama jest osobą niepełnosprawną (brak jednej nogi – proteza), co uniemożliwia jej wykonywanie jakichkolwiek czynności wymagających wysiłku fizycznego. W związku z tym, nie jest możliwa naprzemienna opieka nad matką. Dlatego też, to skarżąca opiekuje się matką, jest z nią przez cały dzień, a w nocy również jest do dyspozycji w każdej chwili, przy czym, nie może matki zabrać do siebie, gdyż nie pozwalają jej na to warunki mieszkaniowe. Jednocześnie skarżąca potwierdziła, iż przed pracownikiem organu oświadczyła, że mogłaby podjąć pracę, ale taką, która pozwoliłaby na wynajęcie opiekunki dla matki. Niepodejmowanie przez nią zatrudnienia wynika z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca zaznaczyła również, że organ nie wskazał w zaskarżonej decyzji ani jednej negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która występowałaby w jej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, iż z oświadczeń złożonych w toku postępowania wynika, że matką zajmują się na przemian obie jej córki, nie można zatem przyjąć, że spełnione są przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. Należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd uznał, iż wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którą świadczeniami rodzinnymi są m.in. świadczenia opiekuńcze otrzymywane w postaci zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1); innym osobom, na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2); opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3), jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego prowadzi do wniosku, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia "[...]", utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia "[...]" o odmowie przyznania M. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką – W. S., została wydana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Niewątpliwie skarżąca jako córka niepełnosprawnej matki W. S. należy do kręgu osób zobowiązanych do jej alimentowania, stosownie do treści art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie budzi również wątpliwości fakt, iż W. S. zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w E. z dnia 10 stycznia 2012 r. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 22 listopada 2011 r. i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednakże przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich, bez względu na zaistnienie pozostałych, skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 345/10, LEX nr 602592). Tymczasem w świetle zebranej dokumentacji należy stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka braku podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie do art. 3 pkt 22 omawianej ustawy, pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. Zatem wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca nie może być uznana za osobę bezrobotną, która zrezygnowała z jednej z wymienionych form zatrudnienia, bowiem jak wynika ze złożonego przez nią w dniu 30 stycznia 2012 r. oświadczenia, była ona zatrudniona do czerwca 2003 r. na czas określony (umowa na zastępstwo), zaś od tego czasu pozostaje bezrobotna z powodu braku dla niej ofert pracy w Urzędzie Pracy. Jednocześnie skarżąca podała, że jeżeli byłaby oferta, która pokryłaby wynajęcie opiekunki, to podjęłaby pracę, najchętniej popołudniami. Należy zatem stwierdzić, iż skarżąca jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy i jednocześnie poszukującą pracy – pozostającą w gotowości do podjęcia pracy, jednakże pracy nie podejmuje, gdyż nie otrzymała propozycji jej podjęcia. W tej sytuacji, nie ma znaczenia okoliczność, że skarżąca opiekuje się matką, bowiem wobec niezaistnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (podjęcie zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia, ewentualnie innej pracy zarobkowej) wnioskowane świadczenie skarżącej nie przysługuje. Celem tego przepisu jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej (choćby częściowo) utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu. Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą do wniosku, iż opieka nad matką nie przeszkadza skarżącej w podjęciu pracy ani też nie stanowiła przyczyny rezygnacji z zatrudnienia. Podkreślenia wymaga fakt, iż skarżąca sama oświadczyła, iż podjęłaby pracę, gdyby miała taką możliwość, a przyczyną niepodejmowania pracy jest brak ofert, nie zaś konieczność opieki nad matką, która to opieka – jak wynika z akt sprawy – nie ma charakteru wyłącznego, całodobowego. Należy bowiem zauważyć, iż skarżąca nie jest jedyną osobą opiekującą się W. S., a nawet z nią nie mieszka. Jak podała skarżąca opieka nad matką zajmuje jej około 6 godzin dziennie (godziny przedpołudniowe) i polega przede wszystkim na spędzaniu z nią czasu, dokonywaniu opłat, odprowadzaniu do lekarza, a także robieniu zakupów i załatwianiu innych spraw urzędowych. Natomiast później opiekę sprawuje jej siostra – H. D., z którą matka mieszka, jednakże z powodu pracy na pełny etat nie jest ona w stanie zajmować się matką przez cały dzień. Ponadto z zeznań złożonych na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 12 czerwca 2012 r. wynika, że skarżąca od 2005 r. mieszkała w N. P. koło B. u swoich teściów, a do E. wróciła we wrześniu 2011r., jednakże zamieszkuje w innym mieszkaniu niż jej matka i siostra. Skarżąca dodała, że na weekendy, jeżeli ma taką możliwość, wraca do domu teściów w N. P., gdzie nadal mieszkają jej dzieci, zaś latem, jak co roku, planuje zabrać matkę do N. P. Nie ulega zatem wątpliwości, iż obie córki niepełnosprawnej W. S. sprawują nad nią opiekę, dzieląc się obowiązkami stosownie do swoich możliwości lokalowych i czasowych. Tym samym, należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkujące przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, mianowicie skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia i niepodejmowania pracy w związku z koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnej matce. Należy przy tym podkreślić, iż organy orzekające o przyznaniu, bądź nieprzyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, nie posiadają w tym zakresie swobody uznania administracyjnego. O przyznaniu świadczenia decyduje bowiem spełnienie ustawowych przesłanek, które organ ocenia na podstawie złożonych dokumentów i oświadczeń. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.