II SA/Ol 366/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.N. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącej adwokata. A.N., po oddaleniu jej skargi na decyzję odmawiającą zmiany decyzji przyznającej dodatek do zasiłku rodzinnego, wystąpiła o ustanowienie na jej rzecz adwokata. Wskazując w uzasadnieniu, iż posiada troje dzieci, a jej mąż przebywa na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, stwierdziła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Nie stać jej na adwokata, gdyż obecnie jest na urlopie wychowawczym, a pensja męża jest głównym źródłem utrzymania. Spłacają zaciągnięty na 30 lat kredyt hipoteczny we frankach szwajcarskich. Według oświadczenia, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem i trojgiem niepełnoletnich dzieci. Dochód miesięczny rodziny z tytułu umowy o pracę męża wynosi "[...]" zł brutto, a świadczeń rodzinnych – "[...]" zł. Majątek stanowi dom (64,3 m2) obciążony hipoteką i ogród (760 m2). Skarżąca dostarczyła wyciąg ze wspólnego z mężem rachunku bankowego za okres od 1 do 31 maja 2015 r. i wyciągi z rachunku bankowego jej męża za okres od 31 marca do 29 czerwca 2015 r. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 262 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; w skrócie p.p.s.a.), do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (w niniejszej sprawie wynika ono z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozumieniu tego unormowania nie wystarczy wykazanie przez stronę, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną, bowiem chodzi w nim o sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy". Stąd też w orzecznictwie i literaturze przedmiotu panuje pogląd, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich" (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 czerwca 2015 r., sygn. akt I OZ 595/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny zasadność wniosku strony dokonuje się zatem z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości oraz stałych koniecznych wydatków ponoszonych na utrzymanie jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Porównuje się jej możliwości finansowe (po opłaceniu koniecznych wydatków) z wysokością obciążeń tytułem kosztów, jakie musi ona ponieść w danym postępowaniu. W okresie udokumentowanym dostarczonymi wyciągami bankowymi dochód netto pięcioosobowej rodziny wynosił średnio "[...]" zł miesięcznie. Po odjęciu średnio 241 zł miesięczne na wydatki związane z użytkowaniem mieszkania, ograniczające się jedynie do należności za energię elektryczną, wywóz śmieci i wodę, do dyspozycji pozostawało "[...]" zł. Inne periodyczne wydatki figurujące w wyciągach to: spłaty kredytu hipotecznego (średnio 810 zł) i pożyczki bankowej (80,74 zł), składka ubezpieczeniowa (45 zł), należności za usługi telekomunikacyjne (w Play średnio 64,28 zł, w Orange średnio 198,32 zł). Tytuł transakcji z 6 maja 2015 r. ("za światło tylne lewe "[...]"") stwarza z kolei domniemanie, że rodzina posiada samochód. Jak widać więc, małżonkowie nie tylko radzą sobie ze zobowiązaniem zaciągniętym w związku kupnem nieruchomości (na rachunku bieżącym służącym obsłudze kredytu widnieje saldo dodatnie w kwocie 190,16 zł), lecz także - po części zapewne za sprawą braku opłat spółdzielczych, czy wspólnotowych - stać ich na wydatki, które nie mogą przyczyniać się do zwolnienia z obowiązku samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Co bowiem oczywiste, wykluczone jest dopuszczenie ewentualności przerzucenia ciężaru zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby na Skarb Państwa, czyli de facto resztę społeczeństwa. Według ukształtowanego w orzecznictwie poglądu, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, również jednak i okoliczność spłaty kredytu hipotecznego nie powinna mieć ma wpływu na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, dzięki niewysokim, ale stałym dochodom, skarżąca ma obiektywnie rzecz biorąc, możliwość wygospodarowania środków, które wystarczyłyby na pokrycie kosztów usługi adwokackiej (także w razie uwzględnienia analogicznych spraw o sygn. akt: II SA/Ol 364/15 i II SA/Ol 365/15). To zaś, w jaki sposób potencjał ów jest pożytkowany, nie może co do zasady wpływać na ocenę, czy posiada ona dostateczne środki na sfinansowanie swego udziału w procesie. Jeśli chodzi o porównanie możliwości finansowych strony (po opłaceniu koniecznych wydatków) z kosztem sporządzenia skargi kasacyjnej przez przeciętnego profesjonalnego pełnomocnika (pozostałych czynności procesowych strona może dokonywać samodzielnie), należy zwróci uwagę, iż nie jest on w obecnych warunkach zbyt wysoki. Z uwagi jednak na to, że jest ustalany między stronami w zależności od stopnia trudności sprawy, można jedynie posiłkowo wskazać, iż wynagrodzenie adwokata, który zostałby w niniejszej sprawie wyznaczony na zasadzie prawa pomocy, byłoby przyznawane według zasad określonych rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.). Zgodnie z § 19 tego rozporządzenia, koszty te obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych. Stosownie do § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b ww. rozporządzenia, stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez adwokata, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji, wynosi 75 % stawki minimalnej określonej w pkt 1. W niniejszej sprawie, z uwagi na jej przedmiot, zastosowanie miałby stawka minimalna określona w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, wynosząca 240 zł. Przyznawana opłata byłaby podwyższona o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach (§ 2 ust. 3 ww. rozporządzenia). Cenę sporządzenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie szacować więc można na ok. 220 zł (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 12 lutego 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 72/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.