II SA/Ol 368/15

Dnia 9 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2015 roku sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania W. J., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta "[...]" z dnia "[...]" odmawiającą przyznania odwołującej się prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci W. S. oraz S. S. Organ II instancji podzielił w całości stanowisko organu I instancji, że rodzina wnioskodawczyni przekroczyła kryterium dochodowe w wysokości 725 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Wskazano, że wniosek wpłynął do organu I instancji w dniu "[...]". Ustalono, że dochód trzyosobowej rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, czyli w 2013r. wyniósł miesięcznie 2.275,62 zł, z czego na osobę w rodzinie stanowił kwotę 758,54 zł. Do dochodu rodziny zaliczono stypendium studenckie otrzymywane przez wnioskodawczynię w 2013r. w łącznej kwocie 5.904 zł oraz dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, tj. od 10 września 2014r. do 9 września 2015r. w wysokości - za pierwszy miesiąc następujący po miesiącu uzyskania dochodu ( październik 2014r. ) - w kwocie 1.783,62 zł. Kolegium uznało, że dochód z tytułu stypendiów socjalnych/naukowych nie podlega instytucji utraty lub uzyskania, jednak winien zostać uwzględniony w dochodzie strony za 2013r. Za utracony uznano dochód osiągnięty w 2013r. z tytułu umów zlecenia w kwocie 3.677,74 zł. Miesięczny dochód rodziny obliczono w ten sposób, że: 5.904 zł : 12 = 492 zł + 1.783,62 zł = 2.275,62 zł. Organy potwierdziły, że egzekucja alimentów należnych od S. S. okazała się bezskuteczna ( pismo Komornika Sądowego). W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie W. J. podtrzymała argumenty podniesione w odwołaniu. Wskazała, że jest zatrudniona za wynagrodzeniem w kwocie 1700 zł brutto z premią uznaniową. Egzekucja zasądzonych alimentów jest bezskuteczna. Podała, że studiuje zaocznie na "[...]". W 2013r. otrzymywała stypendium Rektora za wyniki w nauce, którego w chwili składania wniosku już nie uzyskiwała. Skarżąca podniosła, że o ile bezspornym jest, że stypendium socjalne, o którym mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy do listy enumeratywnie wymienionych źródeł dochodu osiągniętego w roku poprzedzającym złożenie wniosku, to trudno uznać, że taki charakter ma stypendium za wyniki w nauce. Takie stypendium, w ocenie strony, nie ma nic wspólnego z warunkami bytowymi, materialnymi studenta i w żaden sposób nie odnosi się do warunków rodzinnych świadczeniobiorcy. Jest przyznane na określony czas i za określone osiągnięcia w nauce. Dlatego takie stypendium nie powinno zostać wliczone do dochodu rodziny. Nie podlega też możliwości uzyskania ani utraty w świetle powołanej ustawy. Zdaniem skarżącej do dochodu nie powinna zostać wliczona również premia uznaniowa, która nie jest stałym składnikiem wynagrodzenia za pracę. Stwierdziła, że organ powinien uwzględnić realne i bieżące możliwości wydatkowania na dzień oceny wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015r. skarżąca podtrzymała skargę. Wyjaśniła dodatkowo, że stypendium Rektora otrzymywała za dobre wyniki w nauce, które wynosiło około 515 zł miesięcznie, potem 470 zł i było prawie dwukrotnie wyższe od stypendium socjalnego. Podtrzymała, że nie powinno być ono wliczane do dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014r. poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Sąd uwzględnił skargę i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta "[...]" o odmowie przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego z powodu nieprawidłowego wyliczenia dochodu rodziny. Zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy dokumenty nie dają podstaw do stwierdzenia przekroczenia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. z 2012r., poz. 1228 j.t. – dalej jako ustawa o pomocy ). Przepis ten stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Z kolei przez dochód, jak i dochód rodziny, należy rozumieć dochód ( analogicznie dochód rodziny ), o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, o czym stanowi art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy. Natomiast dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a, jak stanowi art. 2 pkt 5a w/w ustawy. Zasadą jest zatem przyjmowanie do wyliczeń dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy ( w rozpoznawanej sprawie 2013r. ), chyba że wystąpią okoliczności zastrzeżone w art. 9 ust. 3-4a ustawy o pomocy. W myśl tych unormowań: w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego ( ust. 3 ): w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ( ust. 4 ): w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ( ust. 4a). W pierwszej kolejności rozstrzygnięcia wymaga zasadność uwzględnienia do dochodu rodziny stypendium otrzymywanego przez skarżącą w 2013r., którego w dacie wystąpienia z wnioskiem już nie otrzymywała. W oświadczeniu o dochodach ( k. 31 akt administracyjnych) skarżąca podała, że kwotę 5.904 zł uzyskała z tytułu stypendium socjalnego i naukowego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji sprecyzowała zaś, że studiuje w systemie niestacjonarnym na "[...]" i w 2013r. otrzymywała stypendium przyznane przez Rektora Uczelni za wyniki w nauce. Dochód ten organy obu instancji przyjęły bez analizy do obliczeń, przyjmując, że każde stypendium przyznane studentowi stanowi dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. że jest innym stypendium o charakterze socjalnym przyznanym uczniom lub studentom w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 ustawy o pomocy. Przywołany przepis stanowi, że dochodem podlegającym uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do świadczeń rodzinnych są niepodlegające opodatkowaniu stypendia doktoranckie i habilitacyjne przyznane na podstawie ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki ( Dz. U. z 2014 r. poz. 1852 ), stypendia doktoranckie określone w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm. ), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie ( Dz. U. z 2014 r. poz. 715) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom. Przepis ten wyraźnie wymienia rodzaje stypendiów, które należy kwalifikować do dochodu niepodlegającego opodatkowaniu w świetle omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Są to m.in. stypendia o charakterze socjalnym. Ustalając zakres tego pojęcia nie można abstrahować od treści przepisów normujących uprawnienia studentów do stypendiów. Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. z 2012r. poz. 572 j.t. ze zm. ) student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego; 2) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych; 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów oraz 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Skoro sam ustawodawca odróżnia stypendium socjalne od stypendium rektora dla najlepszych studentów, to konsekwentnie nie można utożsamiać tych dwóch rodzajów stypendiów i przyjmować, że stypendium za wyniki w nauce jest stypendium o charakterze socjalnym, do którego to rodzaju stypendium odwołuje się wyraźnie cytowany art. 3 pkt 1 lit. c tiret 15 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ orzekający powinien zbadać charakter stypendium otrzymywanego przez wnioskodawcę przez pryzmat przesłanki jego uzyskania, a nie wliczać je a priori do dochodu rodziny ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2015r. , sygn. akt I SA/Wa 187/15, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl ). Stypendium rektora dla najlepszych studentów nie stanowi innego dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który wliczałoby się do dochodu rodziny na zasadzie powyższego przepisu. Okoliczność tę potwierdza także treść art. 3 pkt.1 lit. c tiret 28 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który do dochodu zalicza wprost pomoc materialną określoną jedynie w art. 173 ust. 1 pkt 1, 2 i 8, art. 173a, art. 199 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 oraz art. 199a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, czyli pomijając stypendium dla najlepszych studentów lub za wybitne osiągnięcia. Zgodnie z art. 181 ust 1 w/w ustawy stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Wobec tak określonych kryteriów ubiegania się o w/w świadczenia, stypendium przyznawane przez rektora w trybie art. 181 ustawy nie może być zakwalifikowane do stypendiów o charakterze socjalnym, o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych. ( per analogia wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 grudnia 2014r., dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl ). W tym też zakresie zarzut skargi zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy nie wynika też, aby organy dokonywały ustaleń, czy stypendium otrzymywane przez skarżącą w 2013r. podlegało opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Nie wymagano w ogóle od skarżącej przedłożenia zaświadczenia z urzędu skarbowego o dochodzie osiągniętym w 2013r. podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z tytułu pobierania rzeczonych stypendiów. Natomiast z brzmienia art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że obliczanie dochodu musi uwzględniać rezultaty postępowania podatkowego prowadzonego na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Takie związanie rezultatem postępowania podatkowego dotyczy też wysokości dochodu, wysokości składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu, wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku i wysokości należnego podatku. Konsekwencją takiego rozumienia art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest unormowanie art. 15 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy określającego rodzaj i treść dokumentu, na podstawie którego, w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, następuje ustalenie okoliczności objętych hipotezą art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dokumentem tym jest zaświadczenie wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego. W wyroku z dnia 15 stycznia 2015r., sygn. akt I OSK 1748/14 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na dotychczasowe stanowisko judykatury i doktryny, wskazał na związanie organu prowadzącego postępowanie o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych takim zaświadczeniem naczelnika urzędu skarbowego, podkreślając, że zaświadczenie to potwierdza fakty ustalone w postępowaniu podatkowym oraz stan prawny w zakresie obowiązku podatkowego strony (art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a.). Brak takiego dokumentu stanowi zatem istotną wadę postępowania przy ustalaniu prawa do wnioskowanych świadczeń. Nadto, pomijając kwestię zaliczenia do dochodu rodziny stypendium naukowego ( stypendium rektora dla najlepszych studentów ), w ocenie Sądu orzekającego w sprawie organy przyjęły wadliwy sposób ustalenia dochodu uzyskanego przez skarżącą w 2014r. Otóż zsumowały średni miesięczny dochód z 2013r. w wysokości 492,00 zł, wynikający z obu stypendiów, z dochodem za jeden pełny miesiąc zatrudnienia uzyskany za październik 2014r. w kwocie 1783,64 zł , uznając, że jest to średni miesięczny dochód rodziny. Skoro w art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych mowa jest o przeciętnym miesięcznym dochodzie z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, to do ustalonego dochodu z 2013r. prawidłowo należałoby doliczyć dochód uzyskany w 2014r. i dopiero tę sumę uśrednić w skali roku, a następnie podzielić uzyskaną wartość przez liczbę osób wchodzących w skład rodziny. Takie stanowisko było prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych ( vide: np. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013r., sygn. akt I OSK 1552/12, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 listopada 2014r., sygn. akt II SA/Bd 1057/14, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl ) na tle § 18 ust. 1 Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), który stanowił, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem uregulowanie, co do istoty, tak samo definiujące sposób ustalania dochodu uzyskanego, co art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy. W dacie orzekania przez organy przepis ten już nie obowiązywał, gdyż wskazaną nowelą ustawy o świadczeniach rodzinnych tożsama treść zawarta została - z dniem 1 stycznia 2012 - w dodanym ust. 4b art. 5 omawianej ustawy, który wiernie odtwarza treść art. 9 ust. 4a in fine ustawy o pomocy. Zmiana ta nie wpływa na dotychczasową praktykę. Dochód dodawany z tytułu podjęcia zatrudnienia w roku rozpoczynającym okres zasiłkowy powinien być obliczany w skali roku. Natomiast nie zasługuje na uwzględnienie zarzut pomniejszenia wynagrodzenia uzyskanego w październiku 2014r. o kwotę uzyskanej premii uznaniowej. Powyższemu stoi na przeszkodzie przywołany już art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych nakazuje pomniejszyć tylko o wskazane w nim elementy, tj. o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, a zatem w przypadku przychodu uzyskanego z tytułu wynagrodzenia za pracę, dochodem w powyższym rozumieniu jest tzw. pensja netto, abstrahując od jej składowych elementów. Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien uwzględnić powyższe wskazania, stosownie do art. 153 p.p.s.a.