II SA/Ol 376/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.P. i M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. L.P. i M.P. zaskarżyli decyzję stwierdzającą, że decyzja o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr "[...]" została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jednak wywołała nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie jej nieważności. Oprócz dowodu przelania z rachunku bankowego pełnomocnika skarżących -adwokat A. P. na konto Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwoty 200 zł, tytułem opłacenia przez L.P. wpisu sądowego, do skargi dołączony został m.in., datowany na 6 kwietnia 2010 r., wniosek o zwolnienie M.P. od kosztów sądowych. Jak stwierdzono w jego uzasadnieniu, "nie jest ich w stanie ponieść bez uszczerbku dla swojej osoby, a osiągane dochody z emerytury nie pokrywają bieżących kosztów utrzymania w Domu Seniora." Zadeklarowany majątek skarżącej to nieruchomość rolna o powierzchni 6 ha, a miesięczny dochód - emerytura w wysokości 1599 zł brutto (z załączonej kopii decyzji o waloryzacji emerytury wynika, iż jest to wartość netto - k. 14). W rubryce 11 formularza wpisano: "M.P. w domu Seniora. Jej utrzymanie miesięczne wynosi 2.500 zł (...). Różnicę w kosztach utrzymania ponosi syn L.P." Na tę okoliczność przedstawiona została umowa o świadczeniu opieki (k. 15) oraz oświadczenia zleceniobiorcy z 3 stycznia i 4 listopada 2009 r. (k. 17-18). Załączone zostały również: wyciąg z konta skarżącej za okres od 1 do 30 września 2009 r. (k. 16) i kopia odpisu postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 stycznia 2010 r. o zwolnieniu M.P. od kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt "[...]". Pełnomocnik zobowiązana została do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz jej oświadczenia, wskazującego: osoby prawnie zobowiązane do udzielania jej pomocy, informacje o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach; tytuł prawny do lokalu określonego jako jej adres, sposób jego wykorzystywania i wiążące się z nim koszty; cel posiadania gruntu rolnego a także pożytki i koszty z nim związane; wysokość poniesionych przez nią kosztów zastępstwa procesowego (k. 25). W odpowiedzi na wezwanie adwokat A.P. stwierdziła, iż: "M.P. jest osobą w podeszłym wieku, rok urodzenia "[...]", schorowaną, na stałe przebywającą w Domu Seniora "[...]" i nie jest ona w stanie samodzielnie sporządzić ani podpisać żadnych dokumentów (oświadczenie L.K., właścicielki przedmiotowego Seniora z dnia 03 stycznia 2009r. które było już składane do wniosku o zwolnienie od kosztów). Wobec powyższego jako pełnomocnik skarżącej oświadczam, że zgodnie z przepisami Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego krewni w linii prostej mają obowiązek dostarczania skarżącej środków utrzymania. Ponieważ obowiązek ten obciąża w pierwszej kolejności zstępnych bliższych stopniem, wskazuję, że taki obowiązek ciąży na synu skarżącej, tj. L.P. L.P. ponosi koszty utrzymania skarżącej, tzn. dopłaca 1.000zł do kosztów pobytu skarżącej w domu seniora (łączny koszt pobytu 2.500 zł) oraz ponosi koszty związane z jej leczeniem i bieżącym utrzymaniem (co zostało wykazane załączonymi do akt sprawy dowodami). W tym miejscu wskazać również należy, że osoby obowiązane do alimentacji i pomocy nie są obowiązane do ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem postępowań administracyjnych czy sądowo administracyjnych. W związku z powyższym brak jest podstaw do żądania przedłożenia przez L.P. informacji o jego stanie rodzinnym i majątkowym. Podkreślam również, że L.P. jest jedynym dzieckiem skarżącej. Odnośnie zapytania w przedmiocie tytułu prawnego do lokalu "[...]", wskazuję, że przedmiotowe mieszkanie stanowi moją własność i ja w nim zamieszkuję, a skarżąca jako moja babcia, ma dożywotnie prawo zamieszkiwania w tym lokalu. Wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania ponoszę samodzielnie jako jego właściciel. Co się tyczy gruntu rolnego, wskazuję, że został on nabyty przez skarżącą w drodze dziedziczenia po mężu i stanowi nieużytki rolne. Grunt ten nie przynosi ani pożytków ani strat. Jako wnuczka skarżącej a jednocześnie jej pełnomocnik swoje czynności wykonuję pro publico pono czyli bez wynagrodzenia, co jest związane właśnie z faktem, że skarżąca jest dla mnie bliską rodziną" (k. 32). Wraz z pismem dostarczone zostały wyciągi z rachunku bankowego skarżącej za okres od 1 marca do 30 kwietnia 2010 r. (k. 37-39). Oceniając przedstawiony materiał dowodowy zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami; w skrócie: "p.p.s.a."), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest ona obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie odpowiedź na owe wezwanie sprowadza się w zasadzie do kwestionowania jego merytorycznej zasadności. Po pierwsze, adwokat M.P., odnosząc się do wymogu przedłożenia oświadczenia skarżącej, "ponownie wskazuj(e)" (tu powołuje się na wcześniejsze przedstawienie oświadczenia osoby trzeciej), że skarżąca nie jest w stanie samodzielnie sporządzić ani nawet podpisać żadnych dokumentów. Zdaje się temu przeczyć fakt podpisania pełnomocnictwa (k. 7) i wniosku o przyznanie prawa pomocy (k.12). Po drugie, negatywnie ustosunkowuje się do zamiaru zbadania możliwości uzyskania przez skarżącą środków na dalsze, ewentualne kosztów sądowe (uiszczenie wpisu od skargi przez współuczestnika materialnego zwolniło ją z obowiązku w tym zakresie) ze strony osób obowiązanych do udzielania jej pomocy. Niczym nie uprawniony jest jej podstawowy argument, zgodnie z którym zakres tej powinności nie obejmuje ponoszenia kosztów związanych z obroną praw na drodze jakichkolwiek postępowań (chyba że wykracza to poza możliwości zobowiązanego). Jeśli nawet przyjąć po myśli pełnomocnika, iż nie mieści się to w pojęciu dostarczania środków utrzymania (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), rozumianych jako niezbędne do zaspokajania normalnych, usprawiedliwionych potrzeb bytowych, to nie można zapominać o istnieniu obowiązku wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci (art. 87 KRiO), który wykracza poza zakres świadczeń alimentacyjnych i oznacza pomoc materialną świadczoną poza tym ustawowym zakresem. Co się zaś tyczy wnuczki skarżącej, to na podstawie informacji o dożywotnim prawie zamieszkiwania skarżącej w jej mieszkaniu usprawiedliwione jest przyjęcie domniemania, iż zostało jej ono przez nią darowane. "(Z) treści art. 897 zdanie pierwsze Kodeksu cywilnego wyraźnie wynika, iż jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Skoro bowiem strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny (...) nie jest w stanie ponieść (...) kosztów postępowania, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa" (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 maja 2009, sygn. akt I FZ 122/09, publ. w Internecie -http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopełnieniem obrazu odpowiedzi na wezwanie jest wyjaśnienie kwestii kosztów zastępstwa procesowego, jako że ich zasądzenie jest postulowane w skardze na rzecz obojga skarżących. Wobec niestwierdzenia przesłanki przyznania prawa pomocy, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.