II SA/Ol 394/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.K. i R.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wybudowania obiektów postanawia odmówić przyznania Z.K. prawa pomocy. Jednocześnie z zażaleniem na zarządzenie o wezwaniu do solidarnego uiszczenia przez skarżących 100 zł wpisu od skargi Z.K. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 135-136 akt). W uzasadnieniu stwierdził, iż z końcem marca 2015 r. utracił jedyny dochód, z tytułu renty strukturalnej. KRUS pozbawił go należnej emerytury rolniczej . Został pozbawiony także kontynuacji prawa z powszechnego ubezpieczenia. Nie ma żadnych środków do życia i na leczenie. Dochodzi swoich praw przed Sądem Okręgowym w "[...]", "z (...) odwołania przeciwko Prezesowi KRUS od niewydanej decyzji". Z uwagi na fakt, iż jest na pełnym utrzymaniu żony od 1 kwietnia 2015 r., utrzymanie dwóch osób z jej emerytury nie wystarcza na suchy chleb i wodę. Wydatki na leki dla niej pochłaniają połowę dochodu. Według oświadczenia, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Posiadają jedynie, jako dożywotnią służebność, 3/4 domu wymagającego kapitalnego remontu. Jedyny dochód małżonków stanowi emerytura żony w wysokości 850 zł netto. 7 września 2015 r. skarżącemu doręczono wezwanie (k. 130, 132) do przedłożenia w terminie 7 dni: – (pkt 2 wezwania) kopii dokumentu stanowiącego odpowiedź Prezesa KRUS na wniosek o przyznanie emerytury oraz kopii ostatniego pisma sądowego w procesie przeciwko niemu; – (pkt 3) wyciągów z rachunków bankowych jego i żony - z ostatnich trzech miesięcy (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania w tym czasie rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy); – (pkt 4) kopii dowodu wypłaty emerytury żony w sierpniu 2015 r.; – (pkt 5) kopii dowodów opłacenia w sierpniu 2015 r. rachunków za leki, wodę, energię elektryczną, gaz, telefon, TV, Internet, itp.; – (pkt 6) pisemnego oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki wraz z uśrednioną miesięczną wysokością poszczególnych ich rodzajów i źródłem pokrywania każdego z nich oraz wskazującego, czy syn – R.K. partycypuje w przedmiotowych wydatkach, a jeśli tak, to w których i w jakim zakresie. Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z 11 września 2015 r. (k. 133- -134) stwierdził ("odnośnie pkt 2"), iż "nie otrzymał(-) (...) żadnego pisma ani też odpowiedzi Prezesa KRUS ani też z sądu i nadal pozostaje bez dostępu do leczenia z PFZ. i bez środków do życia". ("Odnośnie pkt 3 i 4 i 5") "małżonka nie wyraża zgody na jej (tu tekst nieczytelny) danych osobowych, bez jej zgody" i dlatego musi tę decyzję uszanować. On natomiast od 1 kwietnia 2015 r. jest "na żebraczej łasce rodziny, która opłaca rachunki za wodę i inne". W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z unormowania tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest ona obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny - oddalając zażalenia Z.K. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2015 r. odmawiające mu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawach o sygn. akt VII SA/Wa 2640/13 i VII SA/Wa 2641/13 - "wnioskodawca powinien dochować należytej staranności i przekazać dane i dokumenty, które w pełni lub w sposób dostateczny zrealizują skierowane do niego wezwanie. W sytuacji kiedy wnioskodawca nie przedstawi takich dokumentów lub przedstawi je w formie niepełnej niejako pozbawia się udzielenia mu prawa pomocy. Szczątkowe informacje o sytuacji majątkowej nie dają podstaw do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości dokonania oceny spełnienia przesłanek z art. 246 P.p.s.a. i skutkuje odmową udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie" (postanowienia z 29 grudnia 2015 r., sygn. akt. II OZ 1323/15 i II OZ 1324/15). W niniejszej sprawie również wystąpiła taka sytuacja. Mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący: – nie przedstawił nie tylko żadnego z żądanych, ale i jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego wejście w spór w sprawie emerytury, o którą - jak stwierdził w uzasadnieniu wniosku - wystąpił 6 kwietnia 2015 r.; – nie dostarczając wyciągów z rachunków bankowych, nie oświadczył - co w takim wypadku było wymagane - iż ani on, ani żona nie posiadają rachunków bankowych; – nie udokumentował wypłaty emerytury żony; – nie przedłożył kopii dowodów opłacenia w sierpniu 2015 r. rachunków za leki, wodę, energię elektryczną, gaz, telefon, TV, Internet, itp.; – nie wyszczególnił pozostałych wydatków wraz z uśrednioną miesięczną wysokością poszczególnych ich rodzajów i źródłem pokrywania każdego z nich; – nie wyjaśnił, czy syn – R.K. partycypuje w przedmiotowych wydatkach, a jeśli tak, to w których i w jakim zakresie. Odnosząc się do nadesłanej odpowiedzi wskazać należy, iż - po pierwsze - w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FZ 68/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Po drugie - mając na względzie fakt, iż skarżący zastrzegał już konieczność ochrony danych osobowych swojej małżonki w zażaleniach oddalonych wskazanymi wyżej postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego - powinien wiedzieć, że strona dochodząca przyznania prawa pomocy nie może zasłaniać się w ten sposób przed udzieleniem sądowi informacji służących weryfikacji oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach. Art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2011 r., Nr 230, poz. 1371 z późn. zm.) pozwala bowiem na gromadzenie i przetwarzanie przez sąd tego rodzaju danych, gdy "jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa". Konkludując - tak jak w przywołanych wyżej sprawach skarżącego (ostatnio też w przypadku rozstrzygniętym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 24 listopada 2015 r. o odmowie ustanowienia dla niego adwokata w postępowaniu o sygn. akt I SA/Ol 510/15) - nie wywiązał się on z obowiązku udowodnienia swojej sytuacji finansowej, przez co uniemożliwił dokonanie oceny, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.