II SA/Ol 448/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi M. Sp. z o.o. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości oddala skargę. Pismem z dnia 5 grudnia 2023 r. Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta O.(dalej: "organ") wypowiedział M. Sp. z o.o. (dalej: "Spółka") wysokość dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Gminy O., położonego w O. przy ul. K., oznaczonego jako działka nr [...] i zaproponował nową wysokość tej opłaty od dnia 1 stycznia 2024 r. w kwocie [...] zł. Pismo zawierało prawidłowe pouczenie o sposobie zakwestionowania wypowiedzenia, w tym o 30-dniowym terminie do złożenia stosownego wniosku, oraz o skutkach jego niewniesienia. Wypowiedzenie zostało prawidłowo doręczone Spółce w dniu 11 grudnia 2023 r. W dniu 12 lutego 2024 r. Spółka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości, wraz ze stosownym wnioskiem. Spółka podniosła, że w dniu 26 listopada 2023 r. zmarła nagle pracownica, do której obowiązków należało m.in. rozliczanie zobowiązań publicznoprawnych i dokonywanie analizy zasadności sporządzania odwołań oraz skarg. Na skutek tego zdarzenia dokumenty nie otrzymały dalszego biegu i nie było też możliwe uzyskanie dostępu do baz danych posiadanych przez tę pracownicę. Następnie Spółka podjęła działania w celu znalezienia następcy, który mógłby zająć się sprawami podatkowymi. Dopiero w dniu 5 lutego 2024 r. upoważniony przez Spółkę doradca podatkowy uzyskał dostęp do dokumentacji związanej z obciążeniami publicznoprawnymi nieruchomości będącymi w użytkowaniu wieczystym Spółki. Od tego dnia, zdaniem Spółki, ustała przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie czynności będącej przedmiotem wniosku o przywrócenie terminu. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium") odmówiło przywrócenia terminu wskazując, że 30-dniowy termin, o którym mowa w art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.) – dalej: "u.g.n.", jest terminem prawa materialnego, który nie podlega wydłużeniu. Dodatkowo Kolegium podniosło, że Spółka nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Wypowiedzenie zostało bowiem doręczone w dniu 11 grudnia 2023 r., już po śmierci pracownicy, w treści tego wypowiedzenia były wszelkie dane co do poprzednich i nowych zobowiązań Spółki oraz pouczenie o sposobie zakwestionowania i skutkach niezłożenia wniosku w terminie. Zatem wszelkie okoliczności do podjęcia działań w celu ochrony swoich praw były Spółce znane i mogła ona samodzielnie złożyć taki wniosek, a na dalszym etapie postępowania dokonać jego uzupełnienia i zapewnić profesjonalną reprezentację interesów Spółki. Na powyższe postanowienie Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 78 ust. 2 u.g.n. poprzez uznanie, że termin wskazany w tym przepisie jest terminem prawa materialnego; - art. 79 ust. 7 u.g.n. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie, że do postępowania przed Kolegium stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. m.in. o terminach, co umożliwiało Spółce skorzystanie z wniosku o przywrócenie terminu; - niewłaściwą interpretację art. 58 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie wniosków dowodowych przedłożonych przez Spółkę w celu uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy; - art. 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 ust. 2 u.g.n. poprzez niezastosowanie zasady rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony; - art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a. poprzez orzeczenie w jednym akcie co do zagadnienia procesowego i materialnego. W uzasadnieniu podniesiono, że skoro do postępowania przed Kolegium w sprawach aktualizacji stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., m.in. o terminach (art. 79 ust. 7 u.g.n.), to również stosuje się przepisy dotyczące przywrócenia terminu. Zdaniem Spółki, w aktualnym orzecznictwie i nauce prawa wskazuje się, że termin ten ma charakter procesowy i może zostać przywrócony w przypadku spełnienia przesłanek wskazanych w k.p.a. Spółka podniosła, że jeżeli istnieją wątpliwości co do charakteru tego terminu, to powinny być one rozstrzygane na korzyść strony, co wynika z art. 7a § 1 k.p.a. Ponadto stwierdziła, że wykazane zostały okoliczności przemawiające za brakiem winy w uchybieniu terminowi. Związane były one z problemami powstałymi po nagłej śmierci pracownicy zajmującej się prawie 30 lat w Spółce sprawami związanymi z podatkami. Konieczność przeprowadzenia postępowania i wybór wykwalifikowanego doradcy podatkowego, zdaniem Spółki, są okolicznościami świadczącymi o braku zawinienia Spółki w uchybieniu terminu do wniesienia stosownego wniosku. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (§ 1). Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiot kontroli sądowej stanowiło postanowienie Kolegium, którym odmówiono Spółce przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości. Przede wszystkim należy wskazać, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2018 r. o sygn. akt I OPS 2/18 (ONSAiWSA 2019, nr 2, poz. 15.) uznano, iż na postanowienie samorządowego kolegium odwoławczego o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości – wydane na podstawie art. 59 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 ust. 2 i art. 79 ust. 7 u.g.n. – przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu tej uchwały NSA zauważył, że postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości stanowi postanowienie kończące postępowanie w sprawie oceny przez kolegium złożenia wniosku przez użytkownika wieczystego w terminie wyznaczonym przez ustawodawcę w art. 78 ust. 2 u.g.n. Skutkiem prawnym odmownego postanowienia kolegium jest bowiem wykluczenie dopuszczalności rozstrzygania sprawy aktualizacji opłaty rocznej zarówno przez samorządowe kolegium odwoławcze, jak i w dalszej kolejności przez sąd powszechny. NSA uznał, iż postanowienie to jest wydawane w postępowaniu administracyjnym i powoduje jego zakończenie, dlatego należy je uznać za kończące postępowanie w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z kolei z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Zatem warunkiem przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu zachodzi wtedy, gdy dokonanie czynności było niemożliwe z uwagi na przeszkodę, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej w danych okolicznościach można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2019, s. 397-399). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przesłanka braku winy w uchybieniu terminu, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a. powinna być oceniana na tle wszystkich okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i przy rozważeniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (zob. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2004 r., FZ 13/04, niepublikowane). Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła przewidzieć i usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2008 r., II OZ 1231/08, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: "CBOSA"). Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., II OZ 849/10, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie z akt administracyjnych wynika, że Spółka otrzymała wypowiedzenie dotyczące wysokości dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Gminy O. w dniu 11 grudnia 2023 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 19 akt administracyjnych). Od tej daty zaczął biec 30-dniowy termin do złożenia wniosku do Kolegium o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości (zgodnie z art. 78 ust. 2 u.g.n.), o czym Spółka została prawidłowo pouczona. Zatem termin do wniesienia przedmiotowego wniosku upływał Spółce w środę 10 stycznia 2024 r. Tymczasem wniosek ten został złożony dopiero w dniu 12 lutego 2024 r., a zatem po upływie terminu do jego wniesienia, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Jako okoliczność uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania Spółka wskazała nagłą śmierć w dniu 26 listopada 2023 r. pracownicy, do której obowiązków należało m.in. rozliczanie zobowiązań publicznoprawnych i dokonywanie analizy zasadności sporządzania odwołań oraz skarg. Spółka podniosła, że na skutek tego zdarzenia dokumenty nie otrzymały dalszego biegu i nie było też możliwe uzyskanie dostępu do baz danych posiadanych przez tę pracownicę. Dopiero po podjęciu przez Spółkę działania w celu znalezienia następcy, który mógłby zająć się sprawami podatkowymi, w dniu 5 lutego 2024 r. upoważniony przez Spółkę doradca podatkowy uzyskał dostęp do dokumentacji związanej z obciążeniami publicznoprawnymi nieruchomości będącymi w użytkowaniu wieczystym Spółki. Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że Spółka nie uprawdopodobniła uchybienia terminu bez swojej winy. Zdaniem Sądu, nie mogą stanowić o braku winy w dopełnieniu wymogów procesowych nieprawidłowości organizacyjne jednostki organizacyjnej oraz zaniedbania jej pracowników (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2001 r., IV SA 1340/99). Spółka ponosi skutki uchybienia terminu do wniesienia ww. wniosku, które wynikły nie tylko bezpośrednio z jej winy, ale również tych, które powstały z winy jej pracowników czy osób, którymi się posłużyła. Zatem uchybienia tych podmiotów wprost obciążają stronę, której praw i obowiązków dotyczy postępowanie administracyjne. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić, gdy osoba nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu odpowiedniego w danych warunkach wysiłku. Dlatego też nie można uznać w przedmiotowej sprawie, że niedotrzymanie terminu do wniesienia ww. wniosku było spowodowane zdarzeniami nadzwyczajnymi, niezależnymi od woli i wiedzy Spółki. Prawidłowe jest zatem stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że wskazane przez Spółkę okoliczności dotyczące braku winy w uchybieniu terminu nie były spowodowane zdarzeniami nadzwyczajnymi niezależnymi od jej woli. Istotny jest bowiem fakt, że wypowiedzenie dotyczące wysokości dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu doręczono prawidłowo Spółce w dniu 11 grudnia 2023 r., a śmierć pracownika (zakończenie stosunku pracy) miała miejsce 26 listopada 2023 r. Tym samym przedstawione przez Spółkę okoliczności nie uwalniały jej od winy w niezachowaniu terminu. Błędne jest zatem przekonanie Spółki, że działanie (zaniechanie) zatrudnionego pracownika nie obciąża Spółki i usprawiedliwia uchybienia terminowi. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Spółka starając się sprostać wymogom przewidzianym w przepisie art. 58 k.p.a. powinna przedstawić okoliczności, uprawdopadabniające w jej ocenie brak winy w uchybieniu terminu, które nastąpiły po doręczeniu jej w dniu 11 grudnia 2023 r. wypowiedzenia dotyczącego wysokości dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu. Trudno bowiem doszukiwać się uprawdodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, w sytuacji w której wnosząc wniosek o jego przywrócenie Spółka powołuje się na okoliczności, które miały miejsce jeszcze przed doręczeniem ww. wypowiedzenia. Skoro termin do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości, rozpoczyna swój bieg dopiero od dnia skutecznego doręczenia wypowiedzenia, tym samym ewentualne okoliczności uzasadniające naruszenie terminu winny być aktualne po tym dniu. Uwzględniając zatem wskazane powyżej okoliczności oraz biorąc pod uwagę fakt, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak winy w uchybieniu terminu wykazując, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się w żaden sposób przezwyciężyć, Sąd uznał z przyczyn wskazanych wyżej, że w sprawie takie przeszkody nie zaistniały. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.