II SA/Ol 475/14

Dnia 26 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Referent-Stażysta Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 3 stycznia 2014 r. Burmistrz K. odmówił R.K. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na ojca W.K. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że dnia 18 listopada 2013 r. R.K. złożył wniosek w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. wnioskowanego na ojca W.K. W.K jest wdowcem, posiada orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia 19 sierpnia 2011 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, orzeczenie niniejsze zostało wydane na stałe. Z dołączonego do wniosku zaświadczenia z Urzędu Pracy wynikało, że wnioskodawca od 1 grudnia 2000 r. do 30 czerwca 2013 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, następnie pracował zawodowo na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2013 r., z której dnia 30 października 2013r. zrezygnował. Na podstawie oświadczeń złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej ustalono, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki za 2012 r. wyniósł 9.019,62 zł. co w przeliczeniu na osobę wyniosło 375,82 zł miesięcznie i nie przekracza kryterium uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z przeprowadzonego dnia 9 grudnia 2013 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynikało natomiast, że W.K. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest osobą samodzielną, mieszka wspólnie z synem R.K., niepracującą córką B.B. i jej rodziną. W oświadczeniu złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej wnioskodawca oświadczył, że w opiece nad ojcem pomaga mu siostra B.B., która sprząta, gotuje, robi ojcu pranie, co potwierdził W.K. Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego w sprawie organ stwierdził, że rezygnacja przez wnioskodawcę z zatrudnienia w dniu 30 października 2013 r. nie była konieczna i uzasadniona, gdyż W.K. może opiekować się, co w większości czyni, córka, która obecnie nie pracuje zawodowo. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 16a ustawa o świadczeniach rodzinnych rezygnacja z pracy zarobkowej lub zatrudnienia musi być ściśle związana ze sprawowaniem opieki nad osobą, która tej opieki wymaga w przypadku wnioskodawcy taka sytuacja nie miała miejsca. W złożonym odwołaniu R.K. wskazał że spełnił przesłanki do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podniósł, że siostra jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i nie może w pełnym zakresie opiekować się 87 - letnim ojcem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. decyzją z dnia 17 marca 2014 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że odwołujący się wystąpił w dniu 18 listopada 2013r. o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności lub osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności W.K. Do wniosku dołączył wymagane prawem dokumenty, z których wynikało, że dochód ustalony zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przekracza kryterium dochodowego, uprawniającego do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przedłożył też orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia 19 sierpnia 2011 r., z którego wynikało, że jego ojciec został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 sierpnia 2011 r., a orzeczenie wydano się na stałe. Odwołujący się przedstawił także świadectwo pracy z dnia 31.10.2013r. z "[...]" sp. z o.o. w C., z którego wynikało, że był zatrudniony na czas określony od dnia 1.07.2013r. do 30.10.2013r., a umowę o pracę rozwiązał na zasadzie porozumienia stron, z tym iż umowa o pracę była zawarta na okres do dnia 31.10. 2013r. W aktach sprawy znajduje się także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia 24.01.2013r., z którego wynika, że odwołujący się został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, ustalony stopień datuje się od dnia 18.11.2009r., a orzeczenie wydaje się do dnia 31.01.2016 r. Do odwołania załączył on orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia 17.10.2011 r., z którego wynika, że jego siostra również została zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, ustalony stopień datuje się od dnia 8.09.2008r., a orzeczenie wydaje się do dnia 31.10.2014 r. Z treści wywiadu środowiskowego wynikało, iż opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym W.K. sprawują jego dzieci - wnioskodawca i córka B.B., zamieszkujący wspólnie w obrębie tej samej nieruchomości. Odwołujący się przynosi opał, rozpala w piecu, jeździ z ojcem do lekarza, natomiast jego siostra sprząta, pierze, przygotowuje posiłki. Kolegium ustaliło ponadto, że odwołujący się nie miał wcześniej ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący się jest osobą uprawnioną podmiotowo do uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym ojcem w rozumieniu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz winien spełniać wszystkie przesłanki wskazane tym przepisie. Przesłanką (poza kryterium dochodowym) warunkującą przyznanie prawa specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W sprawie ustalono natomiast bezspornie, że sprawuje on opiekę ojcem wspólnie z siostrą. Ponadto, R.K. rozwiązał w dniu 30.10.2013 r. na zasadzie porozumienia stron umowę o pracę. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje wyłącznie osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium fakt, rodzaj i zakres opieki sprawowanej przez siostrę wskazują, że nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją odwołującego się z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 29 listopada 2013r. sygn. akt II SA/Łd 1028/13 "Nie każda rezygnacja i niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Zarówno rezygnacja jak i niepodejmowanie zatrudnienia musi być zatem wyłącznie spowodowane koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować". Nie bez znacznie jest także fakt, że R.K. pracował w okresie, gdy ojciec był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, czyli zachodzi brak bezpośredniego związku przyczynowego i czasowego między ustaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Kolegium wskazuje także, iż specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Wnioskodawca jako syn jest osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz niepełnosprawnego ojca, lecz w ustalonym stanie faktycznym przedmiotowej sprawy sprawowanie opieki nad ojcem da się pogodzić z pracą zawodową. W skardze na powyższą decyzję złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie dnia 15 kwietnia 2014 r. R.K. podniósł, że jego ojciec jest pacjentem Poradni "[...]". Wymaga opieki zarówno w dzień, jak i w nocy i w sytuacji gdy nie prześpi całej nocy w opiece pomaga mu siostra. Dodał, że zrezygnował z zatrudnienia gdyż siostra nie dawała rady opiekować się ojcem. W odpowiedzi na skarga Organ podtrzymał dotychczasowe argumenty i podkreślił, że tylko taka rezygnacja z zatrudnienia może być podstawą przyznania świadczenia, ale tylko taka, która jest spowodowana koniecznością sprawowania opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Art. 16a. 1. W wersji obowiązującej w dniu wydania decyzji stanowił, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Spór powstały między skarżącym, a organami obu instancji dotyczy oceny, czy skarżący jest osobą, która "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki". Organy stwierdziły, bowiem, że jest spełnione są pozostałe przesłanki do przyznania tego świadczenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący zamieszkuje wraz z niepełnosprawnym ojcem, siostrą i jej rodziną w tym samym lokalu mieszkalnym przy czym siostra wraz z rodziną prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Z oświadczenia złożonego przez W.K. wynika, że opiekuje się nim syn a gdy nie ma go w domu – córka B. Z oświadczenia R.K. wynika, że to on sprawuje opiekę nad ojcem (sprząta mieszkanie, robi posiłki, wozi do lekarz, dba o ogrzewanie domu, goli ojca, mierzy mu ciśnienie), a siostra tylko mu pomaga. Podkreślił on, że zrezygnował z zatrudnienia właśnie po to by poświęcić całą uwagę ojcu, gdyż siostra jako osoba niepełnosprawna, z własną rodziną, nie mogła tego robić. Jednocześnie R.K. podaje, że siostra pomaga w sprzątaniu, robi pranie, gotuje. Nie ma w aktach sprawy żadnego dokumentu zawierającego stanowisko B.B. (siostry skarżącego) w tej sprawie. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad zawarł w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego stwierdzenie, że z zebranych dokumentów nie wynika jednoznacznie, że to p.R. sprawuje opiekę nad ojcem i w tą opiekę zaangażowana jest też siostra. Jak wynika z powyższego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wyjaśnił jednoznacznie kluczowych dla sprawy okoliczności. Oznacza to, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Ani organ pierwszej instancji, ani odwoławczy nie przeprowadziły wnikliwego postępowania wyjaśniającego dla ustalenia celu rezygnacji skarżącego z zatrudnienia, a swoje wnioski w tym zakresie oparły na przesłankach nieznajdujących potwierdzenia w materiale dowodowym i sprzecznych z celem specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organy nie ustaliły też bezspornie, kto faktycznie opiekuje się W.K. Czy siostra skarżącego wykonuje pewne czynności związane z tą opieką tylko pomocniczo, czy rodzeństwo opiekuje się ojcem wspólnie. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego organy administracji zastosują wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia. Uwzględnią też,, że osoba bezrobotna może być beneficjentem specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym zakresie organ musi przede wszystkim ustalić, czy skarżący nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoim ojcem a następnie czy to wyłącznie on sprawuje opiekę. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ja decyzja organu l instancji naruszają prawo i jako takie powinny zostać uchylone na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.