II SA/Ol 485/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 11 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. We wniosku z dnia 20 września 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu, D. S. wniosła o ustanowienie adwokata w powyższej sprawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi, łącznie 7 osób, przy czym sama pokrywa wszystkie wydatki żywnościowe, mieszkaniowe i szkolne ze środków, które otrzymuje "na dzieci". Środki te nie są jednak wystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb rodziny. Dodała, iż z ojcem dzieci nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Poza alimentami, nie pomaga on rodzinie finansowo – nie ponosi żadnych opłat i nie robi zakupów. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 2520 złotych (alimenty), przy czym w bieżącym miesiącu nie otrzymała alimentów ze względu na zbieg egzekucji. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do J.S., który jak wynika z protokołu rozprawy jest jej mężem), majątkowej (w zakresie odnoszącym się do domu w C., stanowiącego miejsce zamieszkania rodziny oraz mieszkania w G.) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do źródeł utrzymania rodziny; ponoszonych wydatków, w tym partycypowania w kosztach utrzymania rodziny i domu – J. S., który jak wynika z protokołu rozprawy wspólnie mieszka i wspólnie spożywa posiłki ze skarżącą i dziećmi; odprawy mieszkaniowej w kwocie 402.672,44 zł należnej J. S., a ponadto wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej dzieci z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia 22 października 2012 r., w którym podniosła, iż J. S. "utracił walory męża", jest osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy i całkowicie niezdolną do pracy. Nie posiada on żadnego majątku, zasobów pieniężnych, a jedynym jego dochodem jest renta w kwocie 399,59 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż ani jej, ani dzieciom nie przysługuje tytuł prawny do domu (prawo do zamieszkiwania w nim wywodzone jest z "prawa dziadkowizny"). Skarżąca posiada natomiast mieszkanie, które jak wskazała wymaga kapitalnego remontu i które nie przynosi dochodu, lecz stanowi jej jedyny majątek, dlatego też sprzeciwia się jego wynajęciu lub sprzedaży. Odnosząc się do kwestii odprawy mieszkaniowej należnej mężowi podniosła, iż nie ma prawa dostępu do informacji w tym zakresie. Wskazała, iż dzieci (czworo) posiadają założone przez nią rachunki w PKO (typu "Kieszonkowe"), a ona posiada rachunek w Banku Spółdzielczym w W., który służy do wypłaty świadczeń rodzinnych oraz do normalnej obsługi. Dodała, że ani ona, ani dzieci nie posiadają kont i lokat dewizowych. Skarżąca oświadczyła, iż poza pomocą w formie świadczeń rodzinnych i z funduszu alimentacyjnego, rodzina nie korzysta z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub też z pomocy rodziny. Wnioskodawczyni wskazała ponoszone miesięcznie wydatki: energia elektryczna – 200 zł, gaz butlowy – 130 zł, woda – 17 zł, opłata za internat – około 194 do 206 zł za każde dziecko, koszty dojazdów – 600 zł, tj. łącznie około 1.723 - 1.771 zł. Dodała, iż we wrześniu kupiła dzieciom podręczniki i przybory szkolne za ok. 2.000 zł, ponosi również wydatki związane z wyżywieniem dzieci w szkole, opłatą za telewizję, internet, lekami dla dziecka (ok. 150 zł miesięcznie) oraz z zakupem opału ok. 1.400 zł. Podniosła, iż mąż nie partycypuje w kosztach utrzymania domu, nie uczestniczy również w wydatkach na żywność. Nie otrzymuje od niego żadnych środków pieniężnych. Z jego renty prowadzona jest egzekucja. Do przedmiotowego pisma skarżąca załączyła kopie: postanowień sądowych w sprawie wypłacania wynagrodzenia do rąk współmałżonka, decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci, poleceń przelewu na rachunek skarżącej we wrześniu kwoty 1.150 zł (komornik sądowy) i kwoty 2.673 zł (ośrodek pomocy społecznej), tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego (dotyczących męża skarżącej) oraz pokwitowań opłacenia wydatków związanych z zakwaterowaniem dzieci w internacie i wyżywieniem dzieci. Postanowieniem z dnia 30 października 2012 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Wskazano, iż nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Jednocześnie podkreślono, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. W niniejszej sprawie, mimo pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, wnioskodawczyni nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej, majątkowej oraz finansowej, w tym przede wszystkim nie przedstawiła wyciągów z posiadanych przez nią i jej dzieci rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Tym samym, nie jest możliwa ocena rzeczywistych zdolności płatniczych jej i jej rodziny. Brak przedłożenia tych wyciągów nie pozwala bowiem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca i jej dzieci nie posiadają na rachunkach środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla ich rodziny. D. S. wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wnioskodawczyni podniosła, że nie prowadzi z J. S. gospodarstwa domowego i nie posiada z nim żadnego rachunku bankowego, a tym samym, wliczanie jego dochodu do dochodów jej rodziny jest błędne. Zaznaczyła, że jest on dłużnikiem alimentacyjnym i ma zasądzone 50 zł miesięcznie na jej rzecz i po 550 zł miesięcznie na każde dziecko. W związku z tym, iż dochód z renty J. S. nie wystarcza na pokrycie alimentów, wnioskodawczyni otrzymuje także świadczenie alimentacyjne w wysokości 2000 zł na rzecz dzieci. Łączny dochód rodziny skarżącej wynosi 3150 zł miesięcznie na siedem osób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Jednakże ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku , sygn. akt GZ 71/04). W niniejszej sprawie D. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Zatem wnioskodawczyni powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoimi dziećmi i uzyskuje dochód w postaci alimentów w wysokości 2520 zł miesięcznie. Nie posiada mieszkania ani żadnej innej nieruchomości, jak również nie ma żadnych oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych. W związku z tym, że powyższe dane, zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, została ona wezwana, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej, w zakresie odnoszącym się do J. S., (który jak wynika z protokołu rozprawy jest jej mężem, mieszka i spożywa posiłki wspólnie ze skarżącą i dziećmi), majątkowej, w zakresie odnoszącym się do domu w C., stanowiącego miejsce zamieszkania rodziny oraz mieszkania w G., jak również sytuacji finansowej, w zakresie odnoszącym się do źródeł utrzymania rodziny, a także ponoszonych wydatków, w tym partycypowania J. S. w kosztach utrzymania rodziny i domu, oraz odprawy mieszkaniowej w kwocie 402.672,44 zł należnej J. S. i wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej dzieci z okresu ostatnich trzech miesięcy. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nie udzieliła pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej sytuacji finansowej rodziny, bowiem nie przesłała żądanych dokumentów i oświadczeń, w tym przede wszystkim wyciągów z posiadanych przez nią i jej dzieci rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W związku z powyższym, należy stwierdzić, że wezwanie z dnia 12 października 2012r. nie zostało przez skarżącą wypełnione w sposób należyty, zaś niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu złożone oświadczenia skarżącej nie pozwalają na stwierdzenie, iż jej sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Tymczasem skarżąca przedłożyła jedynie wybrane dokumenty, potwierdzające ponoszone wydatki związane z nauką dzieci, nie przedstawiając jednocześnie pełnej informacji o dochodach rodziny, w tym również J. S. Należy bowiem zauważyć, iż jak wynika z treści uzasadnień postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 1020/11 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 864/11, znanych Sądowi z urzędu, mąż wnioskodawczyni, z którym prowadziła ona w 2011 r. wspólne gospodarstwo domowe, wystąpił o wypłatę przyznanej mu wówczas odprawy mieszkaniowej w kwocie 402.672,44 zł na posiadany wspólnie z żoną rachunek w Banku Spółdzielczym, a w zażaleniu, złożonym we wskazanej sprawie wspólnie ze skarżącą, podniósł, iż wypłacona odprawa została przez niego przeznaczona na zapewnienie mieszkania jego dzieciom i żonie. Jednakże skarżąca, mimo wezwania, nie przedłożyła w tym zakresie stosownego oświadczenia, jak również nie wyjaśniła przyczyn braku złożenia wskazanych wyciągów z kont bankowych. Tym samym, nie jest możliwa ocena rzeczywistych zdolności płatniczych jej i jej rodziny. Nieprzedłożenie tych dokumentów nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca i jej dzieci nie posiadają na tych rachunkach środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla ich rodziny. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Należy także podkreślić, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży zatem w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżąca uchyliła się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to powinna liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404). Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.