II SA/Ol 502/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku F. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zezwolenia na usunięcie drzew postanawia przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 lipca 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie zwolnił F. W. od wpisu od skargi w części ponad kwotę 100 zł i odmówił zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Referendarz sądowy uznał bowiem, że nie wszystkie wydatki skarżącego zasługują na miano "obowiązkowych". Ocenił, że ograniczenie zdolności płatniczej w wyniku przeznaczania 200 zł miesięcznie na utrzymanie posesji, ogrodu i domu nie może przekładać się na obciążenie ciężarem finansowania kosztów prowadzonych przez skarżącego postępowań sądowych przez Skarb Państwa. Ponadto, skarżący podał, że wykazanych we wniosku PPF wydatków na opał w kwocie ok. 300 zł miesięcznie, faktycznie nie ponosi w okresie od maja do połowy października. Oceniając natomiast aktualną sytuację finansową skarżącego i jego rodziny, niezasadne byłoby uwzględnianie gromadzenia brakujących środków na przyszły sezon grzewczy, tym bardziej, że do tego czasu sytuacja skarżącego i jego rodziny może ulec poprawie ze względu na mającą nastąpić wypłatę odszkodowań. Mimo niewysokich dochodów skarżącego i jego rodziny (1.552 zł miesięcznie), po reorganizacji wskazanych wyżej wydatków, skarżący jest w stanie zgromadzić obecnie środki pieniężne na partycypowanie w kosztach sądowych w niniejszej sprawie i innych, wszczętych z jego inicjatywy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, szczególnie, że dotychczas skarżący wielokrotnie korzystał z prawa pomocy, co w sposób znaczący odciążało jego budżet domowy. W złożonym na to postanowienie sprzeciwie skarżący zarzucił, że jego wniosek został rozpoznany nieobiektywnie i z pominięciem okoliczności przemawiających na jego korzyść. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: .p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, winien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1. Podkreślenia przy tym wymaga, ż\e ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W rozpatrywanej sprawie skarżący spełnił ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarówno jego stan majątkowy (dom o pow. 160 m², grunty rolne o pow. 0,47 ha i nieczynny obiekt szklarniowy o pow. 600 m²), jak i wysokość uzyskiwanych dochodów przemawiają za przyjęciem poglądu, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W ocenie Sądu skarżący uprawdopodobnił, że posiadany dochód otrzymywany ze świadczeń emerytalno-rentowych, którego wysokość wynosi 1.552 zł miesięcznie nie jest wystarczający do utrzymania trzyosobowej rodziny i poniesienia kosztów związanych z wniesioną skargą. Skarżący podał, że miesięcznie ponosi wydatki z tytułu podatku od nieruchomości (65 zł), opłat za: energię elektryczną (350 zł), wodę (40 zł), abonamenty radiowo- telewizyjne (60 zł), wywóz odpadów (46 zł), utrzymanie posesji i ogrodu (200 zł) oraz zakup opału (300 zł). Nie można zakwestionować konieczności ponoszenia powyższych wydatków, w tym wydatków na opał czy utrzymanie posesji, ogrodu i domu, gdyż są to koszty przeznaczone na codzienne utrzymanie obiektów w stanie zabezpieczającym ich użyteczność i umożliwiającym korzystanie zgodnie z przeznaczeniem. Nie sposób uznać, że wydatki te nie są koniecznymi, podobnie jak wydatki wynikające z potrzeby wcześniejszego gromadzenia środków na zakup opału wykorzystywanego w sezonie grzewczym. Skarżący podał ponadto, że miesięcznie 150 zł na wydatkuje na zakup leków. Sytuacja rodziny jest trudna także z uwagi na bezrobocie niemogącego znaleźć pracy pełnoletniego syna skarżącego, pozostającego na utrzymaniu rodziców. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarżący wykazał, iż znajduje się wraz z rodziną w trudnych warunkach materialnych i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.