II SA/Ol 524/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.T. i J.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.T. i J.T. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przywrócenia do stanu pierwotnego części budynku postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Małżonkowie H. (58 l.) i J.(61 l.) T., skarżąc decyzję nakazującą im przywrócenie do stanu pierwotnego "[...]", złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podali, iż nie są w stanie ich pokryć, gdyż dysponują skromnym dochodem w wysokości 2654 zł brutto, nie posiadają żadnych oszczędności, a należące do nich środki w całości są pochłaniane przez bieżące wydatki na energię i wodę (250 zł), wywóz ścieków (100 zł), ubezpieczenie (100 zł), opłaty telekomunikacyjne (150 zł), paliwo (500 zł), leki 100 zł, żywność (800 zł) i inne potrzeby (200 zł). Z oświadczenia skarżących wynika, iż: podany dochód składa się ze świadczeń emerytalnych; we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nimi bezrobotny syn (20 l.); ich majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 41,89 m2 oraz "część domu i działka w "[...]"". Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" w języku polskim oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy". W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki, związane wprawdzie z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zachowanie proporcji między prawem strony do sądu a interesem państwa powoduje bowiem konieczność poczynienia przez stronę oszczędności na koszty sądowe poprzez czasową rezygnację z niektórych wydatków, których poniesienie nie jest niezbędne (z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt. II FZ 345/08, http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). Informacje zawarte we wniosku pozwalają przyjąć, iż skarżący mają taką możliwość, skoro nie będąc osobami czynnymi zawodowo tylko na paliwo wydatkują co miesiąc kwotę odpowiadającą wysokości wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Już sama okoliczność posiadania, co prawda niewysokich, lecz stabilnych dochodów oraz więcej niż jednej nieruchomości nie pozwala zaliczyć ich do grona osób ubogich. W tym względzie należy podkreślić, iż w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - jak wynika z wcześniejszych uwag - chodzi o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie wydatków związanych z postępowaniem sądowym spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zaprezentowane przez skarżących informacje nie przekonują, by znajdowali się oni w tego rodzaju sytuacji. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.