II SA/Ol 53/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 lipca 2017r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, skarżący uiścił wymagany wpis. Następnie, po wyznaczeniu terminu rozprawy, wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 23 marca 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego majątek rodziny stanowiło mieszkanie o pow. 42 m2, samochód osobowy o wartości 15.000 zł, motocykl o wartości 9.000 zł oraz oszczędności w kwocie 2.000 zł i 600 GBP. podał, że stały miesięczny dochód 2-osobowej rodziny wynosi łącznie 3.560 zł (dochód własny z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.300 zł oraz dochód żony z tytułu wynajmu i umowy zlecenia w kwocie 1.260 zł). Natomiast miesięczne zobowiązania i stałe wydatki to kredyt hipoteczny, czynsz i media w łącznej kwocie 1.393 zł. Zdaniem referendarza sytuacja finansowa skarżącego nie uprawniała go do przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie utrzymał w mocy powyższe postanowienie, akcentując, że skarżący posiada oszczędności, które może przeznaczyć na pokrycie wydatków związanych z wszczęciem postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 29 maja 2017r. WSA oddalił przedmiotową skargę. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku i uiścił z tego tytułu stosowną opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł. Następnie wniósł na urzędowym formularzu o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 42 m2, samochód osobowy o wartości ok. 14000 zł i motocykl o wartości ok. 9000 zł. Dochód miesięczny netto skarżącego, z tytułu umowy o pracę, wynosi 2300 zł, a żony, z tytułu wynajmu i umowy zlecenia - 1260 zł. Zobowiązania i stałe wydatki ponoszone są na: kredyt hipoteczny (457 zł), czynsz (786 zł), media (230 zł) i ubezpieczenie pojazdów, mieszkania i życia (3600 zł/rok). Postanowieniem z dnia 19 lipca 2017r. referendarz sadowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadnił, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie przyznania prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak jego rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nie stworzył podstaw do sformułowania odmiennej od dokonanej wcześniej oceny jego sytuacji, w związku z czym pozostaje ona wiążąca, uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał, że nie doszło do zasadniczej zmiany sytuacji materialnej skarżącego. Sytuacja ta różni się w zasadzie jedynie brakiem jakichkolwiek oszczędności. Nie zostało to jednak przez skarżącego w żaden sposób skomentowane, choć przecież wyraził zamiar ich zachowania aż do czasu rozstrzygnięcia sprawy, Sąd zwrócił zaś uwagę na brak podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek zobowiązania strony korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku finansowania przez nią kosztów prowadzenia sprawy przed sądem oraz na powinność poczynienia oszczędności pozwalających na ich pokrycie we własnym zakresie. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw na to postanowienie. Wyjaśnił, że nie chodziło mu o zwolnienie od kosztów sądowych, lecz tylko o ustanowienie adwokata, który pomógłby mu w sprawie. Wyjaśnił, że we wniosku z dnia 10 lipca 2017r. wykazał wydatki, które przeoczył w poprzednim wniosku. Podkreślił, że łączne miesięczne wydatki wynoszą 1773 zł, która to suma po odjęciu od dochodu daje 893,50 zł na miesięczne wyżywienie, utrzymanie i dojazdy do pracy na osobę. Z kwoty tej nie można już opłacić adwokata, a uczynienie tego byłoby ogromnym uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wspomniane wcześniej oszczędności musiały zostać przeznaczone na remont samochodu, opłaty sądowe i leczenie skarżącego, gdyż uległ wypadkowi w pracy (ma zszyty palec – 7 szwów). Potrzebna będzie mu rehabilitacja, gdyż pracuje jako diagnosta mechanik samochodowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.., dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zakwestionowana przez stronę argumentacja zaskarżonego postanowienia nie narusza prawa. Referendarz sądowy adekwatnie odniósł stan faktyczny sprawy do kryteriów przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, które nie jest prawem bezwzględnym. Na podstawie art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten uzależnia możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący, wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy nie wykazał okoliczności, które uzasadniałaby zmianę postanowienia Sądu z dnia 18 kwietnia 2017r. Treść złożonych oświadczeń nie daje podstaw do pozytywnego rozpoznania żądania skarżącego co do ustanowienia adwokata. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje wyraźnie, że przyznanie prawa pomocy chociażby w części może dotyczyć jedynie takiego stanu majątkowego, w którym pokrycie kosztów postępowania przed sądem, a więc skorzystanie z prawa do sądu, doprowadziłoby do uszczerbku środków niezbędnych do koniecznego utrzymania, czyli uniemożliwiło egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Chodzi tu o osoby dotknięte rzeczywiście ubóstwem. Treść złożonego wniosku przeczy, aby rodzinie skarżącego można było przypisać taki przymiot. Przede wszystkim uwzględnić należało, że skarżący ma ustabilizowaną sytuację finansową i rodzinną. Rodzina skarżącego składa się z dwóch osób dorosłych, które posiadają stałe źródło dochodu. Nie mają dzieci na utrzymaniu, mają zapewnione warunki mieszkaniowe, mogą więc zaplanować wydatki i je ograniczyć. Powoływane wydatki nie zostały udokumentowane, skarżący nie uwiarygodnił więc ich ponoszenia, mimo to w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13). Strona wszczynając postępowanie sądowe powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. W związku z tym orzeczono jak w sentencji postanowienia.