II SA/Ol 537/15

Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[ ]" r. Nr "[ ]" w przedmiocie rozbiórki konstrukcji wiaty postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i odmówić ustanowienia radcy prawnego. WSA/post.1 – sentencja postanowienia We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – L. G. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, a dochód z tego tytułu stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny. Żona i syn nie pracują, a córka studiuje. Skromne środki pieniężne, jakimi dysponują, pochłaniane są w całości przez bieżące wydatki. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. W rubryce nr 7 skarżący wykazał "dom w trakcie budowy" oraz mieszkanie o powierzchni 35,5 m2, w rubryce nr 10 – dochód z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 1.560 zł brutto, natomiast w rubryce nr 11 – miesięczne koszty utrzymania mieszkania (czynsz, energia elektryczna, gaz, telefon, Internet – w łącznej kwocie 660 zł) i dodał, że resztę dostępnych środków pochłania zakup żywności, odzieży, obuwia, leków i środków czystości. Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył kserokopie zeznań podatkowych małżonków za 2013 r. i 2014 r. (PIT-36 wraz załącznikiem PIT/B). W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym wyjaśnił, że lokal mieszkalny, zlokalizowany pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1., to wykazane w rubryce nr 7 mieszkanie, w którym mieszka jego rodzina. Lokal mieszkalny, zlokalizowany pod adresem wskazanym w zeznaniach podatkowych jako adres zamieszkania jego żony, to natomiast mieszkanie jej rodziców, do którego żona nie ma żadnego prawa i w którym jest tylko zameldowana. Skarżący dodał, że wykazany w rubryce nr 7 dom o powierzchni 234,6 m2 jest "w stanie wykończonym bez elewacji zewnętrznej", jego budowa została wstrzymana przez organ nadzoru budowlanego, a postępowanie naprawcze nie zostało zakończone. Na dzień dzisiejszy inwestycja nie jest finansowana z żadnego źródła, gdyż roboty budowlane praktycznie nie są prowadzone od 12 lat. Wcześniej finansowana była z dochodów z pracy jego i żony. Dom posadowiony jest na działce o powierzchni 235 m2. Odnosząc się do kwestii związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, skarżący oświadczył, że do jej prowadzenia wykorzystuje wyłącznie drobne narzędzia oraz należący do majątku wspólnego małżonków samochód osobowy marki "[ ]", rok prod. 1998, o wartości szacunkowej – 1.000 zł. Przedłożył kopie deklaracji VAT za I i II kwartał 2015 r. (VAT-7K) oraz przedstawił zestawienie przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu w rozbiciu na poszczególne miesiące (przychód za I półrocze: 14.166,18 zł, koszty: 8.455,41 zł, dochód: 6.087,79 zł). Oświadczył dodatkowo, że w maju otrzymał zwrot podatku dochodowego z tytułu ulgi na dziecko uczące. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej wskazał, że syn i żona nie są zarejestrowani w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne – żona uznała rejestrację za bezcelową, gdyż w okresie, w którym była zarejestrowana (lata 2006-2007) ani razu nie otrzymała propozycji pracy, syn pomaga mu natomiast w razie takiej potrzeby w pracach w ramach jego działalności gospodarczej. Córka studiuje zaocznie, a opłaty za studia (3.900 zł rocznie) oraz wydatki na odzież, obuwie i wyjazdy na zajęcia (ok. 400 zł miesięcznie) pokrywają rodzice żony. Skarżący wskazał wysokość miesięcznych wydatków całej rodziny: wyżywienie + leki + środki czystości – 500 zł, telefony + Internet – 109,72 zł, energia elektryczna – 92 zł, gaz – 35,66 zł, czynsz – 380 zł i dodał, że gdy w danym miesiącu brakuje środków pieniężnych nie opłaca czynszu. Do przedmiotowego pisma załączył jednocześnie kopie dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Skarżący oświadczył ponadto, że członkowie jego rodziny nie uzyskują dodatkowych dochodów okresowych, nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, a jego żona i syn nie posiadają rachunków bankowych. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył wyciągi z rachunków bankowych własnego i córki (odpowiednio za trzy i dwa ostatnie miesiące z saldem końcowym: 905,27 zł i 16,72 zł). Wskazał, że w związku z toczącym się od wielu lat postępowaniem administracyjnym dotyczącym budowy domu, jego rodzina żyje w ciągłym stresie, co nie pozwala na normalne funkcjonowanie w społeczeństwie. W obecnej sytuacji nie jest w stanie sobie sam poradzić dlatego też prosi o pomoc. Do kolejnego pisma procesowego, skarżący załączył zaświadczenie o wysokości zadłużenia z tytułu opłat czynszowych (na dzień 4 sierpnia 2015 r. – 960,67 zł). Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2015r. Starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, że nawet mimo trudności finansowych, dzięki posiadanemu majątkowi, skarżący jest w stanie zdobyć środki pieniężne na sfinansowanie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W warunkach niniejszej sprawy budzi ponadto wątpliwość, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja finansowa 4-osobowej rodziny skarżącego. Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł L. G. Podniósł, że niewłaściwym argumentem jest twierdzenie, że jego dzieci mogłyby pracować i partycypować w kosztach utrzymania rodziny. Zdaniem skarżącego gdyby jego dzieci podjęły zatrudnienie to zarabiałyby na swoje potrzeby i utrzymanie, a nie skarżącego. Ponadto brak obciążeń hipotecznych nie może być kryterium decydującym o nieudzieleniu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia: "p.p.s.a", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. akt I OZ 1099/11). Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 833/11). Wskazać przy tym należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków. Nie wystarczy zatem wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną. Strona wykazać powinna, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Skarżący wprawdzie posiada regularne dochody (ok. 1.560 zł brutto miesięcznie), jednak biorąc pod uwagę zadeklarowaną przez niego liczbę osób pozostających na jego utrzymaniu, przyznać należy, że są to dochody niskie. Nawet gdyby nie uwzględnić córki skarżącego jako osoby pozostającej w jego gospodarstwie domowym (studiuje i utrzymują ją dziadkowie), to i tak sytuacja materialna i finansowa strony pozostaje trudna, zaoszczędzenie zaś kwoty niezbędnej na pokrycie wpisu w całości, mogłoby nie być możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności faktyczne odnośnie do sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny, w ocenie Sądu skarżący wykazał, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia pełnych kosztów postępowania. Jego sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia ocenę, że nie jest on w stanie, bez ograniczeń w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, wygospodarować środków finansowych na koszty sądowe. Zestawiając kwotę wpisu z budżetem skarżącego, trzeba dojść do wniosku, że nie byłby on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Niemniej jednak rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości w rozpatrywanej sprawie należało z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania - w tym wspomnianego wpisu w wysokości 500 zł, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składa się oprócz uzyskiwanego stałego dochodu również posiadany majątek. Opisana wyżej sytuacja materialna z całą pewnością nie uzasadnia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż w sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że na obecnym etapie postępowania sytuacja majątkowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie, Sąd podjął rozstrzygnięcie, które w jego przekonaniu w odpowiednim stopniu uwzględnia to, iż wyłożenie relatywnie wysokiej kwoty wpisu od skargi byłoby zbyt dużym obciążeniem dla finansów skarżącego. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.