II SA/Ol 538/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2010 r. sprawy ze skargi Z.B. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]", znak: "[...]", wydaną z upoważnienia Starosty "[...]" przez Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w "[...]", po ponownym rozpatrzeniu wniosku Z. B. z dnia "[...]", odmówiono wymienionemu umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w kwocie 6.404,60 złotych, wymagalnego decyzją z dnia "[...]" znak: "[...]". W uzasadnieniu organ wskazał, iż na podstawie przeprowadzonego postępowania ustalono, że od dnia "[...]" Z. B. jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej, której powierzchnia użytków rolnych wynosi 3,508ha przeliczeniowego, a część wymienionego (235/320) wynosi 2,576ha przeliczeniowego. Wskazane gospodarstwo rolne wymieniony użytkuje osobiście, uzyskując z niego dochody, m.in. dopłaty bezpośrednie, które za rok "[...]" otrzymał w łącznej wysokości 5.707,17 zł. Ponadto Z. B. zatrudniony jest na stanowisku palacza c.o., otrzymując wynagrodzenie w wysokości 1104,39 zł miesięcznie za pracę w sezonie grzewczym, zaś mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, I. B., która posiada uprawnienia do świadczenia emerytalnego w wysokości 740,38 zł. Organ wskazał również, iż Z. B. został ustanowiony rodziną zastępczą nad synem siostrzenicy J. T. i z tego tytułu otrzymuje pomoc finansową z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w "[...]" w wysokości 650 zł. Łączny miesięczny dochód w rodzinie wynosi zatem, bez uwzględnienia dochodu z tytułu rodziny zastępczej, 2570,95 zł. Organ uznał, iż w świetle zgromadzonego materiału aktowego Z. B. nie spełnia żadnej przesłanki uzasadniającej umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, bowiem posiada majątek, z którego można dochodzić należności. Ponadto dochód w rodzinie pozwala na podjęcie spłaty powyższego zobowiązania w ratach, o co zainteresowany może wystąpić do organu. Zaznaczono przy tym, iż na posiedzeniu w dniu "[...]" Powiatowa Rada Zatrudnienia w "[...]" po zapoznaniu się ze sprawą, negatywnie zaopiniowała wniosek Z. B. o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył Z. B., wnosząc o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w całości. W uzasadnieniu odwołujący wskazał na przewlekłość prowadzonego postępowania z winy organu. Zarzucił brak merytorycznej kontroli wydawanych przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięć, co przyczynia się do przedłużenia niniejszego postępowania. Odwołujący zakwestionował w szczególności ustalenia dotyczące wysokości miesięcznego dochodu. Podkreślił, iż sezon grzewczy, a tym samym jego praca, trwa zaledwie 4 miesiące, natomiast organ zasugerował, że jest to wynagrodzenie otrzymywane przez 12 miesięcy w roku. Ponadto emerytura matki jest wyłącznie jej dochodem i nie ma żadnych podstaw, aby wiązać ją z jego osobą. Nieprawdą jest również twierdzenie organu, iż dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 726,18 zł miesięcznie, co szczegółowo wyjaśnił w złożonych uprzednio pismach. Z kolei pieniądze otrzymywane jako rodzina zastępcza są przeznaczone wyłącznie na utrzymanie siostrzeńca. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", wydaną z upoważnienia Wojewody przez Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej Urzędu Wojewódzkiego utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z określonych w tym przepisie przesłanek. Podkreślono przy tym, iż przepis ten nie nakłada na organ takiego obowiązku, lecz daje możliwość, a zatem umorzenie w całości lub w części nienależnie pobranego świadczenia następuje w drodze uznaniowej decyzji starosty. Zatem nawet spełnienie przez zainteresowanego jednej z przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 powołanej ustawy nie stwarza po jego stronie prawa żądania umorzenia nienależnego świadczenia. W toku rozpoznawania niniejszej sprawy stwierdzono, iż Z. B. posiada majątek, z którego można dochodzić zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w łącznej wysokości 6404,60 zł. Jednocześnie zaznaczono, iż Powiatowa Rada Zatrudnienia negatywnie zaopiniowała wniosek Z. B. o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Organ nadzoru uznał, iż dochód rodziny został obliczony prawidłowo, w oparciu o aktualny materiał dowodowy. Organ wskazał przy tym, iż należało uwzględnić wynagrodzenie za pracę na stanowisku palacza c.o., mimo iż praca ta ma charakter sezonowy, bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji pozostawał on wciąż w stosunku pracy. Organ był zobowiązany wziąć również pod uwagę emeryturę matki wnioskodawcy, bowiem prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Podkreślono, iż Z. B. posiada ściśle określony udział w prawie własności do nieruchomości rolnej położonej w "[...]", gm. "[...]", który stanowi wartość znacznie przewyższającą kwotę nienależnie pobranego przez niego świadczenia. Ponadto jest właścicielem domu o powierzchni 60m². Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż w przedmiotowej sprawie nie występuje żadna z przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy umożliwiających organowi umorzenie nienależnie pobranego przez Z. B. świadczenia. Zaznaczono przy tym, iż zasadniczą przesłanką umorzenia należności jest ich całkowita nieściągalność, w pozostałych przypadkach dłużnik może ubiegać się o odroczenie terminu spłaty zadłużenia lub o rozłożenie na raty wymaganej kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł Z. B., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, iż została ona wydana z naruszeniem prawa, bowiem organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, m.in. nie przesłuchano w charakterze świadka I. B. na okoliczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczył, iż nie prowadzi z wymienioną wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynie mają wspólny pokój i kuchnię i to z konieczności. Dodał, iż gospodarstwo rolne o tak małej powierzchni jak jego nie przynosi dochodu, na co wskazuje także Ośrodek Doradztwa Rolniczego przy Ministerstwie Rolnictwa w swoich wyliczeniach. Ponadto wskazał, iż to Urząd Pracy nie zachował należytej staranności przy przyznawaniu dla niego zasiłku. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną do tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl ust. 7 wskazanego przepisu Starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy podkreślić, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń jest podejmowana przez starostę w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 lutego 2007r., sygn. akt I OSK 579/06, LEX nr 341251, instytucja ta charakteryzuje się tym, iż po ustaleniu przez organ spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek normatywnych warunkujących wydanie decyzji, po stronie organu administracji brak jest obowiązku orzeczenia zgodnie z wnioskiem. Występuje natomiast możliwość wyboru konsekwencji stosowanej przezeń normy prawnej. Jednocześnie podkreślono, iż w przypadku uznania administracyjnego decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. Powinna również zawierać ocenę sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego odnoszącą się do chwili rozstrzygania wniosku o umorzenie. Wyposażenie organu w luz decyzyjny oznacza, iż Sąd, badając zgodność z prawem, nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności (wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 października 2007r., sygn. akt III SA/Lu 320/07, LEX nr 492290). Zatem granice przynależnego Staroście uznania wyznaczają w tym przypadku ustawowe przesłanki wskazane w art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz reguły procedury określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, w szczególności dotyczące gromadzenia dowodów, ich oceny oraz ustalenia stanu faktycznego. Organ winien bowiem przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), tj. podejmować wszelkie niezbędne kroki, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co wiąże się z powinnością wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i ocenienia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego prowadzi do wniosku, iż organy administracji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji prawidłowo zastosowały wskazane wyżej przepisy prawa, nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Wnioskiem z dnia "[...]" Z. B. wystąpił o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, tj. zasiłku dla bezrobotnych w okresie od dnia "[...]" do dnia "[...]" w łącznej kwocie 6404,60 złotych zasądzonych decyzją Starosty z dnia "[...]", znak: "[...]". Skarżący podniósł, iż dochodzenie od niego takiej kwoty pozbawi go środków do życia i utrzymania dla trójki dzieci w wieku od 2 do 9 lat. Nadmienił również, iż poniósł znaczne straty w związku z pożarem stodoły – stracił sprzęt rolniczy i paszę dla zwierząt. Jednocześnie zaznaczył, iż odszkodowania z PZU nie otrzymał. Jednakże jak wynika z akt sprawy są to dzieci jego siostry i siostrzenicy, które nie pozostają na jego utrzymaniu, lecz wspomaga je finansowo z własnej woli. Skarżący uzyskał też odszkodowanie za zniszczenie ubezpieczonych budynków, a szkoda została naprawiona w części. Bezsporny jest także fakt, iż Z. B. jest współwłaścicielem 235/320 części nieruchomości rolnej z budynkami, położonej w "[...]", gmina "[...]", tj. 9,27ha użytków rolnych, co stanowi 3,5080ha przeliczeniowych, z czego część należąca do skarżącego stanowi 2,576ha przeliczeniowego. Jak wynika z aktu notarialnego, na przedmiotowej nieruchomości znajduje się dom mieszkalny o powierzchni 60m², którego skarżący jest właścicielem. Ponadto skarżący jest zatrudniony w sezonie grzewczym na stanowisku palacza c.o., gdzie uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1768,88 złotych brutto miesięcznie. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organy dokonały szczegółowej i dokładnej analizy sytuacji rodzinnej i materialnej Z. B., odnosząc się w swoich uzasadnieniach z osobna do każdej przesłanki określonej w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organy administracji trafnie uznały, iż sytuacja materialna i rodzinna skarżącego umożliwia mu spłatę zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Jest on bowiem współwłaścicielem nieruchomości, z której uzyskuje dochód, a także w sezonie grzewczym jest zatrudniony na stanowisku palacza c.o. Jednocześnie zamieszkuje wspólnie z matką, uzyskującą świadczenie emerytalne, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zatem posiada majątek, z którego można dochodzić należności ,jak również dochodzenie tych należności nie pozbawi go niezbędnych środków utrzymania. Nie zaistniała również przesłanka umorzenia określona w punkcie 4 artykułu 76 ust. 7 ustawy z 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, gdyż skarżący pracuje i otrzymuje wynagrodzenie za pracę, z którego może być prowadzona egzekucja. Brak jest zatem podstaw do uznania, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy zaznaczyć, iż kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż ustalona przez organy sytuacja majątkowa Z. B. pozwala na dochodzenie od niego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Skarżący posiada bowiem majątek, z którego można dochodzić należności, nie pozostawiając go bez środków do życia. W związku z tym skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).