II SA/Ol 568/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 7 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S.K. i T.D. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi S.K. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie na jej rzecz adwokata (k. 36-37 akt). W uzasadnieniu stwierdziła, iż utrzymuje się z działalności firmy D., która od dłuższego czasu nie przynosi żadnych dochodów. Konta prywatne i firmowe są pozajmowane przez komorników. Należności od jej dłużników, pomimo wygranych procesów i prowadzonych egzekucji, bardzo opornie spływają na konta firmy, a jeżeli już się tam znajdą, są zajmowane. Uiszczenie 900 zł kosztów sądowych jest w tej sytuacji niemożliwe. Ciężka sytuacja finansowa pozbawia również możliwości skorzystania ze wskazanej w tym konkretnym przypadku obrony adwokackiej. Według oświadczenia zawartego we wniosku, w gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącą mąż (w rozdzielności majątkowej), córka (4 l.) oraz syn (ur. 5.11.2010 r.). "Wnioskujący nie posiada żadnego majątku". "Mąż posiada dom" oraz uzyskuje z tytułu umowy o pracę dochód w wysokości 2000 zł brutto. Mąż skarżącej, pełniący funkcję jej pełnomocnika, został zobowiązany (k. 55 i 61) do przedłożenia w terminie 7 dni: (1) oświadczenia zawierającego informacje o jego stanie majątkowym (z wyszczególnieniem nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro); (2) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych należących do niego i skarżącej (w tym również kont firmowych) - za sierpień 2011 r.; (3) kopii dowodu ostatniej wypłaty jego wynagrodzenia za pracę (o ile nie zostało przelane na rachunek bankowy); (4) kopii dowodów zajęcia rachunków bankowych; (5) kopii dowodów opłacenia należności mieszkaniowych za sierpień 2011 r. (w razie, gdy nie są regulowane za pośrednictwem rachunku bankowego); (6) oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki rodziny wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością; (7) kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu i kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty s.c. D. - za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej poinformował (k. 62), iż od 20 maja 2005 r. posiada z nią umowę majątkową małżeńską. W związku z tym rozliczają się i prowadzą swoje sprawy finansowe oddzielnie; nie posiadają wspólnych rachunków bankowych. W ostatnich miesiącach D. s.c. nie uzyskiwała żadnych przychodów i w związku z trudną sytuacją finansową została zlikwidowana z dniem 31 sierpnia 2011 r. W związku z tym zostały zlikwidowane również jej konta bankowe. Pełnomocnik nadmienił, iż uzyskanie dokumentów bankowych jest niemożliwe w ciągu 7 dni, ponieważ banki mają na udzielenie odpowiedzi i udostępnienie dokumentów 30 dni. Skonkludował, iż D. s.c. nie posiada środków finansowych, aby we własnym zakresie ponieść koszty sądowe i adwokackie. Do pisma dołączone zostały: kopia umowy majątkowej małżeńskiej (k. 63), zestawienia wydatków i przychodów s.c. D. od 1 czerwca do 31 sierpnia 2011 r. (k. 64-65), kopia "jednego z zawiadomień" o zajęciu rachunku bankowego (k. 66), kopia decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej (k. 67) oraz kopia zaświadczenia o zarejestrowaniu S.K. jako osoby bezrobotnej (k. 68). W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: "p.p.s.a."), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z regulacji tej bezsprzecznie wynika, iż ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej. Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niekompletne wywiązanie się z obowiązku dostarczenia żądanych przez sąd danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. Mąż skarżącej, jako jej pełnomocnik, mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, nie podał żądanych informacji na temat swego stanu majątkowego, nie dostarczył wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentacji swego wynagrodzenia za pracę, wszystkich zajęć rachunków bankowych i kosztów mieszkaniowych, a także oświadczenia o wysokości pozostałych wydatków rodziny. Ustosunkowując się do odpowiedzi na wezwanie, podkreślić należy, że myli się on co do skutków pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.; dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 k.r.o. Dlatego też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Pozostawanie jednego z małżonków na utrzymaniu drugiego z nich i wykonywanie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego przez osobiste starania o wychowanie dzieci sprawia, że sytuacja materialna małżonka niepracującego zawodowo jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który zawodowo pracuje. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka niepracującego, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy absolutnie niezbędne (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględnieniu nie mógłby również podlegać argument o niemożności uzyskania w wyznaczonym terminie danych z rachunków bankowych. Wyciąg z takiego rachunku nie jest bowiem oświadczeniem woli banku, a co najwyżej oświadczeniem wiedzy i powszechnie wiadomo, że w dobie bankowości elektronicznej każdy usługobiorca może przygotować go samodzielnie. Stwierdzając zatem, iż skarżąca nie uczyniła zadość ciążącemu na niej obowiązkowi prawnemu wykazania zasadności swego wniosku, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.