II SA/Ol 580/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009 r. sprawy ze skargi D. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego z dodatkami – uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza B.P. przez Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. P. odmówiono przyznania D.C. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na troje dzieci: A. C., R. C. oraz B. C. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 504 zł, natomiast z przedłożonych dokumentów wynika, że dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi 554,24 zł, co nie uprawnia do korzystania z zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Podano, iż nie można uwzględnić utraty dochody z tytułu umowy zlecenia, gdyż w dniu składania wniosku małżonek wnioskodawczyni nadal pozostawał w zatrudnieniu, a umowa zlecenia była dodatkowym dochodem w roku poprzedzającym okres zasiłkowy. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła D.C., wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie zasiłków rodzinnych na trójkę jej dzieci. Podała, iż nigdy nie ukrywała faktu, że mąż posiada stałe zatrudnienie, a ponadto w miesiącach od stycznia do kwietnia 2005r. pracował w innej firmie na podstawie umowy zlecenia. W ocenie odwołującej się kwestia stałego zatrudnienia jej męża oraz innych umów o pracę została przez nią w złożonych pismach dostatecznie wyjaśniona, zatem nie zrozumiałe jest dla niej, z jakiego powodu organ I instancji uznał, iż posiadanie stałego zatrudnienia przez męża jest przeszkodą w uznaniu, iż w jej rodzinie doszło do utraty dochodu. Postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. stwierdziło, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu podniesiono, że stosownie do art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia stronie decyzji, do właściwego organu odwoławczego, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Wskazano, iż decyzję organu I instancji, zawierającą prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie jej zaskarżenia, doręczono stronie w dniu 2 stycznia 2007r. Zatem termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 16 stycznia 2007r. (wtorek). Jednakże odwołanie w niniejszej sprawie strona złożyła w dniu 17 stycznia 2007r. W związku z tym, należało stwierdzić uchybienie terminowi do jego wniesienia. Wskazano nadto, iż rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. - po wszczęciu z urzędu postępowania - odmówiło stwierdzenia nieważności własnego postanowienia z dnia "[...]". Wskazano, iż zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie przysługuje zażalenie. Postanowienie to jest kończącym postępowanie w sprawie, jednakże niezaskarżalnym w drodze zażalenia, wobec czego stosownie do art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego Kolegium nie może stwierdzić nieważności przedmiotowego postanowienia. Pismem z dnia "[...]" D. C. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Podniosła, iż nie była świadoma wniesienia odwołania z uchybieniem terminu co było spowodowane złym stanem zdrowia i czekającą ją operacją. Postanowieniem z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. po rozpatrzeniu wniosku D. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Kolegium z dnia "[...]" utrzymało w mocy postanowienie będące przedmiotem wniosku. Wskazano, iż zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również orzecznictwem sądów administracyjnych można stwierdzić nieważność postanowienia tylko takiego, od którego służy zażalenie. Zatem organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" D. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., który wyrokiem z dnia "[...]" (Sygn. akt II SA/Ol 644/07) stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia w całości. Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skoro bowiem, stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, sprawę rozpoznawano w składzie trzyosobowym jako organ wyższego stopnia, to postanowienie wraz z uzasadnieniem mogło być wydane i podpisane wyłącznie przez członków Kolegium biorących udział w rozpoznaniu spawy. W rozpoznawanej zaś sprawie doręczone postanowienie skarżącej zostało podpisane jedynie przez dwóch członków rozpoznających jej sprawę. Brak podpisu wszystkich członków organu kolegialnego na postanowieniu oznacza, że ten akt administracyjny dotknięty jest wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa tj. art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 124 § Kodeksu postępowania administracyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. Jednakże wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia "[...]"( sygn. akt I OSK 5/08) skarga kasacyjna została oddalona. Postanowieniem z dnia "[...]’ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. stwierdziło, że odwołanie D. C. od wyżej wskazanej decyzji organu I instancji zostało wniesione z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu podano, że przedmiotową decyzję odebrał w dniu 2 stycznia 2007r. mąż odwołującej się, co potwierdza własnoręcznie złożony podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Decyzja zawierała prawidłowo sformułowane pouczenie o terminie wniesienia odwołania oraz organie, do którego odwołanie należy złożyć. Wskazano, iż termin do wniesienia odwołania mijał w dniu 16 stycznia 2007r., a przedmiotowe odwołanie zostało osobiście złożone przez odwołującą się w siedzibie organu następnego dnia, tj. w dniu 17 stycznia 2007r. Jednocześnie odwołująca się nie złożyła prośby o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania, zgodnie z przepisem art. 58 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ zatem zgodnie z art.134 Kodeksu postępowania administracyjnego w drodze postanowienia stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania i nie rozpatrzył go merytorycznie. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż rozpoznanie odwołania pod względem merytorycznym w przypadku wniesienia odwołania z uchybieniem terminu stanowiłoby rażące naruszenie prawa. Skargę na powyższe postanowienie wniosła D. C. W uzasadnieniu skarżąca przyznała, że spóźniła się z wniesieniem odwołania w przedmiotowej sprawie o jeden dzień, jednakże nastąpiło to w wyniku pomyłki. Jednocześnie nie wnosiła o przywrócenie terminu, gdyż nie zdawała sobie sprawy z tego, iż przedmiotowe odwołanie wniosła z uchybieniem terminu. Skarżąca podniosła, iż nie zmienia to faktu, że bezprawnie odmówiono jej dzieciom przyznania zasiłku rodzinnego, mimo iż złożyła komplet stosownych dokumentów. Tym samym nierozpatrzenie odwołania z dnia 17 stycznia 2007r. przekreśla możliwość otrzymania zasiłku rodzinnego w roku 2007-2008. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie. Podkreślono, iż organ w przypadku stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu ma obowiązek stwierdzić ten fakt w drodze postanowienia. Przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest możliwe wyłącznie na prośbę strony po spełnieniu przez nią określonych wymagań, w tym przede wykazaniu, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. W niniejszej sprawie skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu, a co więcej nie wykazała, że niedotrzymanie terminu nie było przez nią zawinione. Składając bowiem odwołanie nie musiała czekać do ostatniego dnia przysługującego jej terminu. Odkładanie złożenia odwołania było zatem świadomym wyborem, celowym działaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na postanowienie organu Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jego wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych powodów niż w niej wskazane. Podnieść należy, iż zaskarżonym postanowieniem stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wprawdzie zarówno tut. Sąd, jak i Naczelny Sąd Administracyjny orzekały już w tej sprawie, lecz składy orzekające zajmowały się wyłącznie kwestią nieważności postanowienia Kolegium z dnia 12 marca 2007r. z uwagi na brak jednego z podpisów członków składu orzekającego Kolegium. Nie oceniano natomiast innych okoliczności (na co wręcz wskazano w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 10 października 2007r.), a w związku z tym obecny skład orzekający nie jest związany w tym zakresie oceną prawną zawartą w poprzednich wyrokach. Wskazać należy, iż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podano, iż skarżąca wraz z odwołaniem nie złożyła prośby o przywrócenie uchybionego terminu, w której uprawdopodobniłaby iż uchybienie nastąpiło bez jej winy. Należy jednak podnieść, iż z wyjaśnień skarżącej wynika, iż o uchybieniu terminu dowiedziała się dopiero z postanowienia Kolegium z dnia "[...]" (którego nieważność została stwierdzona wyrokiem tut. Sądu z dnia "[...]’). W takim wypadku wniosek o przywrócenie terminu nie musi być złożony wraz z odwołaniem, skoro w dacie jego składania strona pozostaje w nieświadomości co do jego uchybienia. Jednakże okoliczność ta nie może pozbawiać strony możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Podnieść przy tym należy, iż możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu po wydaniu postanowienia stwierdzającego jego uchybienie dopuszcza Naczelny Sąd Administracyjny – np. w wyroku z dnia 7 marca 2003r. (Sygn. akt I SA 2007/01, LEX nr 156366). W związku z tym należy zauważyć, iż w piśmie z dnia 18 czerwca 2007r. skarżąca zwróciła się do Kolegium z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jej sprawy dotyczącej zasiłku rodzinnego i podała z jakich przyczyn wniosła odwołanie z uchybieniem terminu. Wprawdzie wniosek ten został złożony w trakcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Kolegium z dnia "[...]", lecz wcale nie oznacza to, iż rzeczywistą intencją skarżącej nie było złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Należy bowiem wskazać, iż z pism skarżącej wyraźnie wynika, iż nie rozumie ona procedury administracyjnej. Z mocy zaś art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jeżeli zatem strona wykazuje nieporadność w toczącym się postępowaniu, to na organie ciąży obowiązek, aby z tego powodu nie poniosła negatywnych konsekwencji. Skoro zatem w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja, w której wyrokiem Sądu wyeliminowano z obrotu prawnego postanowienie stwierdzające uchybienie terminu, a w międzyczasie pojawiło się pismo strony, które może stanowić wniosek o przywrócenie terminu, to organ winien najpierw rozstrzygnąć tę kwestię. Kolegium winno zatem wyjaśnić, czy pismo strony z 18 czerwca 2007r. było wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a jeśli tak to winno wniosek ten rozpoznać wydając w tym zakresie stosowne postanowienie (nie jest tu wystarczające zajęcie stanowiska w odpowiedzi na skargę). Wydanie bowiem zaskarżonego postanowienia przed formalnym rozstrzygnięciem wniosku o przywrócenie terminu byłoby przedwczesne. Skarżącej należy jednak wyjaśnić, iż warunkiem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest spełnienie przesłanek określonych w art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z uwagi na fakt, iż przedmiotem niniejszej skargi jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia skargi, Sąd nie może ocenić czy warunki te w odniesieniu do skarżącej zostały spełnione, zanim kwestii tej nie rozstrzygnie organ administracji. W związku z powyższym w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.