II SA/Ol 621/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – D. P. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wykazał dochód z tytułu zasiłku stałego w kwocie 529 zł, natomiast w rubrykach nr 5 i 11 dodał, że jest osobą o "[...]" stopniu niepełnosprawności oraz wskazał wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków (wydatki na lekarstwa - 350 zł, opłaty za mieszkanie - 32 zł, "pranie, środki czystości" - 28 zł, "przejazdy, dojazdy" - 55 zł, co łącznie stanowi 465 zł). Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. W niniejszej sprawie skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Jedynymi kosztami postępowania do poniesienia których będzie zobowiązany są zatem koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Wskazać jednak należy, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest generalnie dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W postępowaniu przed tym sądem strona może zatem, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika - jego ustanowienie oraz moment, w którym to uczyni, zależy od jej woli, lecz na tym etapie postępowania sądowego nie znajdują uzasadnienia jej obawy, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony jej praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 ppsa. Sąd ten nie jest bowiem związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, a także obecności skarżącego na rozprawie, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. Ustanowienie zawodowego pełnomocnika nie może być zatem wyłącznie skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu sytuacji (zob. np. postanowienia NSA z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II FZ 670/05, z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, i dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 163/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący, nie powoduje konieczności ustanowienia dla niego zawodowego pełnomocnika. Zauważyć należy, iż niniejsza sprawa jest jedną z wielu – o podobnym charakterze, jakie skarżący prowadził przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Powyższe uzasadnia twierdzenie, że skarżącemu znana jest zarówno specyfika tych spraw, jak i procedura sądowoadministracyjna. Podkreślić należy, iż skarżący pomimo tego, że nie korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika, wniósł do sądu skargę w terminie i w sposób jasny wyraził w niej przyczyny niezadowolenia z zaskarżonego rozstrzygnięcia. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazał natomiast przyczyn, dla których za konieczne uważa występowanie w sprawie adwokata. Mając zatem na uwadze specyfikę postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a także przedstawione wyżej okoliczności niniejszej sprawy, uznać należy, że odmowa ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowego nie będzie stanowić przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Dodatkowo zauważyć należy, iż wprawdzie podstawowym źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek stały w kwocie 529 zł, lecz ze znajdujących się w aktach administracyjnych kart świadczeń skarżącego za okresy: "[...]" (k. 1-3) oraz "[...]" (k. 4) wynika, iż poza zasiłkiem stałym otrzymuje on zasiłki celowe (na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, na zakup posiłku lub żywności, na zakup opału, na zakup odzieży, "na zaspokojenie innych potrzeb"), "[...]". Z powyższego wynika, że skarżący objęty jest stałą pomocą ośrodka pomocy społecznej, uzyskując wsparcie na zaspokojenie rożnych swoich potrzeb. "[...]". Mając to na uwadze, jak również wysokość wykazanych przez niego wydatków, w tym stosunkowe niskie opłaty mieszkaniowe, stwierdzić należy, że środki, którymi dysponuje skarżący umożliwiają mu, przy rozsądnym gospodarowaniu, poczynienie pewnych oszczędności. O ile jednak oszczędności te nie będą wystarczające na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, a zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, skarżący będzie mógł ponownie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.