II SA/Ol 621/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 28 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 12 maja 2013 r., nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r., starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]"w przedmiocie zasiłku celowego, odmówił skarżącemu ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy uznał bowiem, że w warunkach tej sprawy, sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący, nie powoduje konieczności ustanowienia dla niego zawodowego pełnomocnika. Sprawa ta jest jedną z wielu o podobnym charakterze, jakie skarżący prowadził przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Powyższe uzasadnia twierdzenie, że skarżącemu znana jest zarówno specyfika tych spraw, jak i procedura sądowo-administracyjna. Zaznaczono ponadto, że środki, którymi skarżący dysponuje, umożliwiają mu, przy rozsądnym gospodarowaniu, poczynienie pewnych oszczędności. W złożonym na to postanowienie sprzeciwie, skarżący podał, że żyje w ubóstwie, ponieważ utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 529 zł i zasiłków celowych w różnych wysokościach na częściowe zaspokojenie innych potrzeb bytowych. Wywiódł ponadto, że z uwagi na niedostatek wiedzy w zakresie regulacji prawnych, dotyczących postępowania procesowego, uważa udział pełnomocnika w niniejszej sprawie za niezbędny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.". Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Zgodnie z art. 239 § 1pkt 1lit.a p.p.s.a., skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym, w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., ustanowienie adwokata następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1. Podkreślenia przy tym wymaga, że ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, iż jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. W rozpatrywanej sprawie, skarżący spełnił ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarówno jego stan majątkowy (brak nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych), jak i źródło oraz wysokość uzyskiwanych dochodów (zasiłek stały i zasiłki celowe), przemawiają za przyjęciem poglądu, że nie jest on w stanie ustanowić pełnomocnika we własnym zakresie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.