II SA/Ol 648/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2010r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości W złożonej skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"., Nr "[...]", odmawiającej przyznania skarżącemu zasiłku celowego, J.W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Następnie, w wykonaniu wezwania Sądu, skarżący złożył przedmiotowy wniosek prawidłowo - na urzędowym formularzu. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi jednoosobowo gospodarstwo domowe. Do jego majątku należy mieszkanie o powierzchni 52 m2 i działka budowlana, na której stoi budynek w stanie surowym, "wybudowany za czasów PRL-u". Z tego okresu pochodzi również "drobny sprzęt po byłym warsztacie ślusarskim", który skarżący prowadził przez 20 lat i zamknął w 1994r.. Wskazał, iż nie jest w tak krótkim czasie cokolwiek spieniężyć i wynająć adwokata. Pismem z dnia 23 sierpnia 2010r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych w tym piśmie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych z pouczeniem, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący został zobowiązany do przedłożenia: (1) dowodów opłacenia należności wiążących się z posiadaniem mieszkania, domu oraz samochodu; (2) oryginału dziennika budowy domu; (3) oświadczenia (a) określającego źródła jego utrzymania, (b) podającego informacje o dochodzie, stanie majątkowym i rodzinnym jego matki i (c) ewentualnego dorosłego potomstwa; 4) wyciągów z rachunków bankowych należących do niego oraz rzeczonych osób (wskazano, iż przypadek nieposiadania rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy). W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił kopię zawiadomienia o wysokości czynszu (453,64 zł) oraz kopię dziennika budowy (pierwszy, a zarazem ostatni wpis pochodzi z 11 kwietnia 1984 r. i dokumentuje wytyczenie budynku oraz umocowanie drewnianych ław). Oświadczył, iż domu nie posiada, jeżeli chodzi o nieruchomość, to gmina od wielu lat nie pobiera (...) opłat, gdyż budynek jest w stanie surowym, a grunt, to nieużytek. Gazu nie opłaca i nie ma umowy z gazownią. Prądu także nie opłaca i nie ma takiej umowy. Samochód Żuk z roku 1964 jest rozebrany i od lipca 2010r. brak przeglądu, a ubezpieczenie kończy się 2010-10-08. Nie posiada źródła utrzymania i nie ma miesięcznych dochodów. Zaznaczył, że jego matka nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada żadnego majątku i nieznane są mu jej miesięczne dochody. Wyjaśnił, iż nie ma w ogóle potomstwa i nie posiada żadnego konta bankowego. Postanowieniem z dnia 20 września 2010r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu ustanowienia adwokata. Wskazał, iż skarżący został wezwany, w trybie art. 252 i 255 ustawy p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Stwierdził, iż skarżący nie skorzystał ze stworzonej w ten sposób dodatkowej możliwość dostarczenia informacji uwiarygodniających twierdzenia zawarte we wniosku. Zdaniem referendarza, z oczywistych względów nie można bowiem dać wiary oświadczeniom, według których samodzielnie prowadzi on gospodarstwo domowe, będąc pozbawionym jakiegokolwiek źródła utrzymania. Stwierdził, iż stanowi to wystarczającą podstawę do uznania, iż w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wyjaśniono przy tym, że już samo nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o wszystkie żądane dokumenty stoi na przeszkodzie jego uwzględnieniu. Skarżący nie przedstawił bowiem dowodów opłacenia należności z tytułu czynszu i obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu (pkt 1 wezwania) oraz zbył milczeniem kwestię posiadania przez swoją matkę rachunku/-ów bankowego/-wych (pkt 4 wezwania). W ustawowym terminie J. W. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Stwierdził, że podane przez niego informacje są wystarczające do uznania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślił, iż złożył oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Dlatego niezasadnie odmawia się wiarygodności jego oświadczeniu, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, będąc pozbawionym jakiegokolwiek źródła utrzymania. Odnosząc się do zarzutu nieuzupełnienia wniosku o żądane dokumenty, stwierdził, że nie posiada wiedzy, czy jego matka posiada konto w banku, nie jest uprawniony ją o to pytać i przekazywać takich informacji. Wyjaśnił też, iż ubezpieczenia OC nie opłaca się miesięcznie, ale rocznie. Udokumentował, że ubezpieczenie z tego tytułu kończy się 8 października 2010r. i nie widać perspektyw jego kontynuacji. Podał, że opłaty za mieszkanie uiszczane są regularnie, a ich wykaz przedłożył uprzednio na wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wnioskodawca skarżąc w niniejszej sprawie działanie organu administracji w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a) ppsa, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec powyższego rozważenia wymaga wyłącznie kwestia zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa procesowego przez ustanowienie adwokata. Stosownie do art. 262 ppsa przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym prawidłowo go wypełnić i uzasadnić. Wzór takiego formularza został określony przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), wydanym na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 256 pkt 1 p.p.s.a. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i odchodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ustawy p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie skarżący złożył oświadczenie na formularzu PPF, jednakże w związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, skierowane zostało do niego wezwanie z dnia 23 sierpnia 2010r. Pomimo zawartego w nim pouczenia, skarżący nie przesłał jednak żądanych dokumentów źródłowych, nie złożył też pełnych wyjaśnień w zakresie określonym w wezwaniu. Sąd uznał, iż złożone oświadczenia, które w ocenie skarżącego są wystarczające do rozpatrzenia jego wniosku, nie pozwalają na stwierdzenie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, ponieważ odmówił on udzielenia informacji odnośnie stanu majątkowego i wysokości uzyskiwanych dochodów przez matkę, z którą de facto pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a których podanie jest obligatoryjne ( por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2010r., sygn. akt II FZ 587/10, publ. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Fakty, jakie skarżący podaje, a dotyczące samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, pozostają w sprzeczności z informacjami zawartymi w wywiadzie środowiskowym, znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy będącej przedmiotem skargi. Ze źródła tego wynika, że skarżący zamieszkuje w swoim mieszkaniu z matką, która opłaca wszystkie należności za mieszkanie. W mieszkaniu tym, według oświadczenia skarżącego, sprzęt gospodarstwa domowego stanowi własność matki. W wywiadzie środowiskowym skarżący podał też, iż czasami pomiędzy nim a matką dochodzi do konfliktów z powodu jego bezrobocia i braku środków do życia. W takich okolicznościach oczywistym jest, iż skarżący, wbrew zgłoszonym twierdzeniom, prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe. Wskazać przy tym należy, iż panująca między skarżącym i jego matką rozdzielność majątkowa nie oznacza, iż sytuacja majątkowa matki nie może być uwzględniona przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych przez skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) rodzice i dzieci obowiązani są do wspierania się. Powinność wzajemnego wspierania między rodzicami a dziećmi nie jest zależna od tego, czy dziecko jest pełnoletnie i polega na wzajemnej pomocy, która może przybierać zarówno postać osobistą, jak i majątkową w razie niepowodzeń życiowych. W związku z tym nie można zlekceważyć faktu, że faktycznie prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką. Dlatego też zasadnie został zobowiązany do udzielenia informacji dotyczących jej sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nie wykonanie wezwania w tym zakresie nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie posiada wystarczających środków, przy użyciu których możliwe byłoby sfinansowanie kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie. Brak złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności w zakresie osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków oraz stanu majątkowego członka wspólnego gospodarstwa domowego, uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Oświadczenie, które jest niepełne i budzi tym samym wątpliwości, nie może natomiast stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Nieujawnienie przez skarżącego swojej sytuacji materialnej w pełnym zakresie, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić zatem należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że istnieje podstawa do ustanowienia mu adwokata. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.