II SA/Ol 667/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.N. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Wraz z zażaleniem na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi T.N. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie na jej rzecz adwokata. W uzasadnieniu stwierdziła, iż "1. Wartość przedmiotu zaskarżenia wysoka. 2. Broni(-) nie tylko swojego interesu ale także interesu Skarbu Państwa. 3. Utrzymuj(-e) się tylko z emerytury, aktualnie w wysokości 1421,62 zł netto. 4. Pono(-si) systematycznie wydatki na leczenie z powodu przewlekłej choroby krtani i gardła." Według oświadczenia, skarżąca jest właścicielką domu o pow. 120 m2, mieszkania o pow. 38 m2 i nieruchomości rolnej o pow. 0,03 ha, a jej miesięczny dochód brutto z tytułu emerytury wynosi 2467,69 zł. Zaznaczyła, iż: "dom do kapitalnego remontu"; "mieszkanie w trakcie remontu"; "wysokość emerytury netto 1421,62 zł miesięcznie, ponieważ zmniejszana jest z powodu egzekucji sądowej o kwotę 616,90 zł netto miesięcznie". Rozstrzygając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami, w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie go osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeśli natomiast wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użycie we wskazanych przepisach określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać sąd, iż znajduje się w którejś z określonych w nich sytuacji. Wynika z nich również, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony, bowiem w przepisie tym chodzi o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Innymi słowy, obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Stąd też, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Dane przedstawione przez skarżącą nie przekonują, by znajdowała się ona w szczególnej sytuacji ekonomicznej. Na jej ocenę wpływ ma nie tylko wysokość osiąganego dochodu, lecz także posiadany majątek. Strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa, nawet jeśli stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku posiadania majątku nieruchomego istotne jest, iż może on przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2013 r., sygn. akt. I OZ 586/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem orzekającego, okoliczność taka zachodzi w niniejszej sprawie, skoro skarżąca posiada dwie nieruchomości mieszkalne. Zwiększone z tego powodu wydatki z pewnością nie mogą natomiast wpływać na ocenę, czy dysponuje ona dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.