II SA/Ol 673/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "[...]" od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 673/16 w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 31 marca 2016 r., nr "[...]" w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił "[...]" przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedłożył bowiem większości żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Powyższe uniemożliwiło ocenę sytuacji finansowej skarżącego, a w konsekwencji uwzględnienie wniosku. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw zarzucając, że niezasadnie uznano złożone przez niego dokumenty i oświadczenia za niewiarygodne i niewystarczające do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Stwierdził, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawia go prawa do sądu. Podniósł, że kondycja finansowa jego przedsiębiorstwa jest zła i zalega z opłatami do ZUS za okres dwóch miesięcy, gdyż osoby korzystające z jego usług nie regulują należności wobec niego. Skarżący wskazał ponadto, że wnosi jedynie o ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 .p.p.s.a.), zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z treści cytowanego art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślenia bowiem wymaga, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Udzielenie prawa pomocy stanowi formę dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Zaznaczenia również wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10; z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, CBOSA). Z przedmiotowego wniosku skarżącego wynika jedynie, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości i oszczędności, a ponadto jest właścicielem dwóch samochodów osobowych "[...]". Ponadto skarżący uzyskuje dochód netto w kwocie "[...]" zł miesięcznie i ponosi wydatki w łącznej wysokości "[...]" zł z tytułu spłaty rat kredytu i kart debetowych oraz na koszty leczenia. Z powyższego wynikało, że na całomiesięczne utrzymanie (wyżywienie, zakup środków czystości, odzieży, itp.) skarżący dysponuje kwotą jedynie "[...]" zł. W tej sytuacji zasadnie został on wezwany, stosownie do art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności podanie przedmiotu prowadzonej działalności gospodarczej, składników majątku wykorzystywanego w tej działalności i ich wartości, kopii dokumentów, z których wynika wysokość dochodu/straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2015 r. oraz za poszczególne miesiące 2016 r., oświadczenia wskazującego, czy w tym okresie skarżący uzyskiwał dochody z innych źródeł niż działalność gospodarcza, a także oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie wszystkich miesięcznych wydatków skarżącego (wyżywienie, opłaty, raty pożyczek/kredytów, itd.), wyciągów z posiadanych przez skarżącego kart kredytowych i rachunków bankowych z okresu od dnia 1 maja 2016 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, oświadczenia wskazującego skąd pochodziły środki pieniężne na opłacenie dotychczasowych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także dlaczego nie jest możliwe pokrycie z przedmiotowego źródła dalszych kosztów postępowania sądowego. Na wezwanie skarżący przedłożył jedynie kopię zeznania PIT – 36 z załącznikiem PIT-B, złożone w wersji elektronicznej oraz oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą w domu rodziców, a za uzyskane dotychczas porady prawne uiszczał kwoty ok. 50-100 zł. Zasadnie w zaskarżonym postanowieniu oceniono więc, że skarżący nie przedłożył większości żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawiło, że niemożliwa była ocena jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Oceny sytuacji finansowej skarżącego, aktualnej na dzień złożenia wniosku PPF - to jest październik 2016 r., nie można bowiem oprzeć wyłącznie na kopii zeznania podatkowego za 2015 r. Skarżący, wywodząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada zasobów pieniężnych ani dochodów (działalność gospodarcza przynosi niewielki dochód), faktycznie nie ujawnił źródła swojego utrzymania. Pozostawanie zaś przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tej sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. W niniejszej sprawie niewyjaśniona została przez wnioskodawcę jego sytuacja materialna, tj. nie wiadomo, jaki dochód pozostaje w jego dyspozycji, a nawet jak kształtują się jego wydatki. W sprawie nie można więc mówić o wykazaniu zaistnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie prawa do sądu, wskazać należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, to ograniczenie nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (zob. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10, CBOSA). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.