II SA/Ol 678/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędzia WSA Irena Szczepkowska Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2010 r. sprawy ze skargi H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działający z upoważnienia Wójta Gminy G., decyzją z dnia "[...]", wydaną na podstawie art. 17, art. 24 ust. 4, art.29 ust. 1 i art.30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami) oraz art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odmówił przyznania H. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem G. M. Odmowę przyznania świadczenia organ uzasadnił tym, iż G. M. pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią. Organ powołał się na treść z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, iż znane mu są orzeczenia sądów administracyjnych przesądzające o możliwości przyznania świadczenia osobie pozostającej w związku małżeńskim. Stwierdził jednak, że dopóki Trybunał Konstytucyjny nie orzeknie o niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP, dopóty nie będzie możliwe inne rozstrzygnięcie. W odwołaniu od tej decyzji H. M. podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ mąż jej wymaga stałej opieki, którą ona sprawuje i dlatego przedmiotowe świadczenie powinno być przyznane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż nie ma potrzeby odwoływania się w niniejszej sprawie do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 (OTK – A 2008/6/107) oraz dokonywania oceny, czy w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ prawo do świadczenia pielęgnacyjnego H. M. nie przysługuje, ale z innych powodów, aniżeli wskazał organ I instancji. Organ II instancji zwrócił uwagę na to, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. stwierdziło, iż wnioskodawczyni jest w wieku poprodukcyjnym, ma 74 lata i trudno w tej sytuacji przyjąć, iż zrezygnowała z możliwości zatrudnienia. Organ, powołując się na doświadczenie życiowe, przyjęło, że osoba w wieku 74 lat nie jest już aktywna zawodowo i dlatego uznało, że odmowa przyznania świadczenia jest w rozpoznawanej sprawie zasadna w oparciu o art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., H. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej, ponieważ zarówno Konstytucja RP, jak i kodeks pracy nie zawierają norm dyskryminujących osoby w wieku poprodukcyjnym. Kobiety w wieku powyżej 60 roku życia i mężczyźni w wieku 65 lat mogą nadal pracować i być aktywni zawodowo. Tym bardziej więc ustawa o świadczeniach rodzinnych nie ma podstaw do ustalania innej granicy wiekowej. Skarżąca podniosła, iż mimo wieku mogłaby pewne prace zawodowe wykonywać w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o oddalenie skargi poddając pod rozwagę okoliczność, czy można uznać, aby skarżąca będąc osobą w wieku 74 lat, rezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zasada legalności obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym obliguje Sąd do dokonania kontroli aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, przy czym – zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zmianami dalej p.p.s.a.) - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy podkreślić, iż celem postępowania administracyjnego jest zarówno wydanie prawidłowej decyzji, zgodnej z obowiązującym prawem, jak i ochrona interesów prawnych strony. Na organie administracji publicznej ciąży obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa materialnego. Podnieść należy, iż zgodnie z art. 15 K.p.a. postępowanie przed organami administracji publicznej jest dwuinstancyjne. Oznacza to, iż w przypadku wniesienia środka zaskarżenia organ odwoławczy rozpoznaje sprawę na nowo w jej całokształcie. Organ II instancji jest zatem obowiązany ponownie przeanalizować stan faktyczny i prawny sprawy, a gdy zachodzi taka potrzeba może przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (art. 136 K.p.a.). Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. podało art. 17 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami). Przepis ten stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym (niż matka i ojciec) osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ odwoławczy uznał, iż w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jednakże z uwagi na brak ustaleń w tym zakresie nie ma możliwości dokonania oceny, czy stanowisko organu w tej kwestii jest słuszne. Kolegium nie przeprowadziło bowiem w tym zakresie żadnych ustaleń, przyjmując arbitralnie, że w przypadku osoby w wieku 74 lat nie można przyjąć, aby strona rezygnowała z możliwości zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem. Stanowisko to jest dowolne i nie poparte żadnymi dowodami, bowiem zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy nie przeprowadzały w tym zakresie żadnego postępowania wyjaśniającego. Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konkretyzację powyższej zasady stanowi art. 77 § 1 kpa, zobowiązujący organ administracji publicznej do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z przepisów tych wynika, iż postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Przechodząc od tych ogólnych rozważań na grunt przedmiotowej sprawy należy przede wszystkim zarzucić organowi, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie podjął żadnych czynności, które pozwoliłyby rozstrzygnąć zasadność zarzutów skarżącej. Organ odwoławczy przyjmując, że H.M. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, oparł się na tzw. doświadczeniu życiowym, nie prowadząc w tym zakresie żadnego postępowania wyjaśniającego. Stanowiska takiego nie można zaakceptować zanim organ nie poczyni w tym zakresie odpowiednich ustaleń faktycznych. Formułując przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca określił krąg podmiotów uprawnionych do tego świadczenia oraz zawarł wymóg, aby zrezygnowały one z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawodawca nie zakreślił żadnego przedziału wiekowego dla tychże osób. W art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca natomiast zawarł katalog przypadków, w których, mimo że spełnione są przesłanki z art. 17 ust. 1, przedmiotowe świadczenie nie przysługuje. Osiągnięcie określonego wieku nie jest wymienione w art. 17 ust. 5. Wobec tego koniecznym jest w każdej sprawie ustalenie, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz, czy rezygnacja ta miała związek przyczynowy ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Reasumując, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja zapadła bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem art. 7 i 77 K.p.a. wobec braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz art. 80 K.p.a. wobec dowolności poczynionych w związku tym ustaleń. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem ustalić przy pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych, czy H. M. przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne była zatrudniona i kiedy zatrudnienie to ustało oraz z jakiej przyczyny, ewentualnie, czy pracowała zarobkowo w inny sposób lub zrezygnowała z konkretnej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Dopiero po dokonaniu takich ustaleń będzie można ocenić, czy skarżąca spełniła przesłanki do nabycia przedmiotowego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.