II SA/Ol 684/13

Dnia 26 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2013 roku sprawy ze skargi T. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi S. O. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) netto powiększoną o należy podatek VAT, tytułem niepłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia 9 sierpnia 2012 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. przyznał T.P. zasiłek celowy w łącznej kwocie 326,58 zł w miesiącu kwietniu 2012 r., w tym: na dofinansowanie opłat za energię elektryczną w kwocie 163,29 zł i na potrzeby bieżące, w tym zakup odzieży i obuwia w kwocie 163,29 zł. Przedmiotowa decyzja została doręczona stronie dnia 16 sierpnia 2012 r. Wnioskiem z dnia 30 października 2012 r., T.P. zwróciła się do organu pierwszej instancji o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że decyzja ta wydana została w części na fałszywych postanowieniach, bez rozpatrzenia wniosku o wyłączenie Wójta Gminy i wniosków dowodowych w sprawie oraz bez przeprowadzenia postępowania incydentalnego w związku ze złożonymi do akt dokumentami. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., postanowieniem z dnia 13 grudnia 2012 r., odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej własną decyzją ostateczną z dnia 9 sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ dokonał oceny wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania zawartych w wymienionych przez stronę przepisach i stwierdził, że żadna z tych przesłanek nie wystąpiła w tej sprawie. Podał, że postępowanie zakończone decyzją zasiłkową zostało przeprowadzone prawidłowo, z uwzględnieniem wszelkich okoliczności faktycznych i dowodów zebranych w toku postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpoznaniu zażalenia strony, postanowieniem z dnia 19 lutego 2013 r., uchyliło powyższe postanowienie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zarzuciło organowi pierwszej instancji naruszenie art. 149 § 2 i art. 151 § 1 K.p.a., polegające na zaniechaniu zbadania wniosku strony pod względem formalnym. Podkreśliło, że we wstępnej fazie postępowania organ nie może oceniać czy wskazane przez stronę przyczyny wznowienia faktycznie wystąpiły, gdyż te kwestie rozważane są dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania. Kolegium wskazało, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności winien ocenić, czy w sprawie nie zachodzi jedna z przyczyn niedopuszczalności wznowienia oraz czy zachowany został termin do złożenia wniosku. Postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r., organ pierwszej instancji ponownie odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 9 sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu swego stanowiska podniósł, że strona zachowała jednomiesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Stwierdził ponadto, że nie podała ona jednak przesłanek wznowienia postępowania. We wniosku ani innych złożonych pismach, wnioskodawczyni nie przytoczyła bowiem żadnych nowych okoliczności ani dowodów istotnych dla sprawy, nie wskazała również orzeczeń sądu ani innego uprawnionego organu, które stwierdzałoby fałszywość jakiegokolwiek dowodu, na którym opierał się organ, wydając decyzję. Z uwagi na powyższe, Dyrektor MOPS odmówił wznowienia postępowania. W zażaleniu, złożonym na to postanowienie, skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie art. 149 § 1-3 k.p.a. i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz spowodowanie wyznaczenia innego organu, jak również wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania. Zgłosiła także zastrzeżenia co do rzetelności przeprowadzonych w jej sprawach wywiadów środowiskowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r., utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez osobę uprawnioną. Stwierdziło, że strona nie zachowała jednomiesięcznego termin do wniesienia podania, gdyż nie udowodniła, kiedy dowiedziała się o okolicznościach stanowiących przesłanki wznowienia. Stwierdzono, że podawana przez skarżącą w tej kwestii argumentacja jest niespójna i enigmatyczna. Przyjęto, że skoro skarżąca miała dostęp do akt, to powinna swoim zastrzeżeniom dać wyraz w odwołaniu wniesionym do organu wyższej instancji. Skonstatowano, że wobec niewniesienia przez skarżącą takiego odwołania, termin do złożenia podania o wznowienie postępowania rozpoczął bieg z chwilą, gdy decyzja zasiłkowa stała się ostateczna, czyli po upływie 14 dni od jej doręczenia skarżącej. W ocenie organu odwoławczego, skarżąca nie wskazała także na istnienie jakichkolwiek przesłanek do wznowienia postępowania zakończonego tą decyzją. Jako niewystarczające w tym zakresie oceniono bowiem powołanie się przez skarżącą na art. 145 § 1 pkt 1, 2, 3, 5, 6 k.p.a., bez przytoczenia konkretnych okoliczności i bez przedłożenia stosownych dokumentów w sprawie. Uznano więc, że powoływanie się na wymienione przepisy jest oczywiście bezzasadne, co pozwala na przyjęcie za organem pierwszej instancji, że podanie o wznowienie nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek przesłanek do wznowienia postępowania. Z tego też powodu uznano, że błędne przyjęcie przez organ pierwszej instancji, iż skarżąca zachowała termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. W skardze, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, T.P. zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. Z tych też powodów wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz spowodowanie wydania postanowienia co do żądania wznowienia postępowania zgodnie z art. 149 k.p.a. Sformułowała także szereg zarzutów względem Wójta Gminy oraz pracowników organów administracji publicznej, którzy, w ocenie skarżącej, przyczynili się do ubóstwa jej rodziny. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 26 listopada 2013 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu administracji publicznej. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje Sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu właściwych środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności administracyjnych związanych z przedmiotem danej sprawy. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Instytucja wznowienia postępowania uregulowana jest w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej powoływanej jako k.p.a. i - jak słusznie zauważył organ odwoławczy - postępowanie w sprawie wznowienia postępowania jest dwuetapowe. W pierwszym etapie tego postępowania organ bada, czy podanie o wznowienie wniosła strona w rozumieniu art. 28 k.p.a., czy wskazano w nim ustawowe przesłanki wznowienia, o których mowa w art. 145 § 1 k.p.a., a także czy dotyczy ono decyzji ostatecznej oraz czy zostało wniesione w terminie określonym w art. 148 k.p.a. Dopiero pozytywne ustalenia w tym zakresie uzasadniają wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, które rozpoczyna drugi etap postępowania i stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W ocenie Sądu, organ drugiej instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca nie zachowała ustawowego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, chociaż za częściowo chybione uznać należy wywody organu podane w uzasadnieniu tej oceny, co pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Jak wynika z treści wniosku o wznowienie postępowania, wniesionego w kontrolowanej sprawie, skarżąca łączy istnienie przesłanek wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1, 2, 3, 5, 6 k.p.a., z nieprawidłowościami w ustaleniach stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją zasiłkową (wydaną, według oświadczeń skarżącej, na fałszywych postanowieniach, bez rozpatrzenia wniosków dowodowych i przeprowadzenia postępowania incydentalnego w związku ze złożonymi do akt dokumentami) oraz z wydaniem tej decyzji bez rozpatrzenia wniosku o wyłączenie Wójta Gminy. Dla oceny zachowania przez skarżącą terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją, istotne jest zatem ustalenie, kiedy skarżąca dowiedziała się o istnieniu tych okoliczności. Podkreślenia wymaga przy tym, że zachowanie przez skarżącą omawianego terminu jest okolicznością faktyczną, która winna być w sposób obiektywny ustalona w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że zachowanie powyższego terminu musi być udowodnione przez stronę, zaś organ administracji swobodnie ocenia dowody w tej mierze (zob. wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 11/12). W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "to strona występująca z wnioskiem o wznowienie postępowania powinna zadbać o dowody, potwierdzające datę dowiedzenia się o istnieniu przesłanki do wznowienia". Samo gołosłowne wskazanie daty nie dowodzi, że rzeczywiście tego dnia strona dowiedziała się o okolicznościach, stanowiących, jej zdaniem, o podstawach wznowienia postępowania. W kontrolowanej sprawie, organ odwoławczy miał zatem podstawy do stwierdzenia, że podawane przez skarżącą wyjaśnienia, dotyczące daty, w której dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, są na tyle enigmatyczne i nie poparte żadnymi dowodami, że nie mogły skutkować uznaniem, że termin określony w art. 148 § 1 k.p.a. został zachowany. Prawidłowo organ przyjął też, że swoim zastrzeżeniom skarżąca powinna dać wyraz w odwołaniu od decyzji zasiłkowej. W uzasadnieniu tej decyzji opisano bowiem, jaki materiał dowodowy został zebrany w sprawie i jakie czynności przeprowadził organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji. Skoro zaś decyzja zasiłkowa została doręczona skutecznie skarżącej w dniu 16 sierpnia 2012 r. (k. 3 akt administracyjnych sprawy), to w tym dniu, a nie - jak podaje organ odwoławczy - dopiero po upływie 14 dni od doręczenia tej decyzji, skarżąca miała realną możliwość dowiedzenia się o okolicznościach, stanowiących podstawę jej wniosku o wznowienie postępowania. W tych okolicznościach nie może budzić wątpliwości, że wniesienie przez skarżącą w niniejszej sprawie podania o wznowienie postępowania w dniu 5 listopada 2012 r. (data złożenia wniosku w organie pierwszej instancji), nastąpiło z uchybieniem 1-miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Stwierdzenie zaś tej okoliczności skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. Skoro zaś takie właśnie rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem organu odwoławczego, uznać należało, że postanowienie to odpowiada prawu. Zauważyć także należy, że podnoszona przez organ okoliczność braku uzasadnienia przytoczonych podstaw wznowienia postępowania w kontekście dopuszczalności bądź nie, uruchomienia tego trybu nadzwyczajnego była przedmiotem analizy w orzecznictwie sądowym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 2598/10 (dostępnym pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym przyjęto, że "jeżeli strona występując z żądaniem wznowienia postępowania nie wskazuje przesłanek wznowienia postępowania, czy to poprzestając jedynie na wskazaniu przepisów k.p.a., czy też w ogóle nie uzasadniając wniosku, czy też wreszcie uzasadniając wniosek w sposób, który nawet bez głębszej analizy prowadzi do wniosku, że argumenty tam wskazane nie stanowią przesłanek wznowienia postępowania, to właściwy do wznowienia postępowania organ administracji powinien w drodze decyzji (a od 11 kwietnia 2011 r. postanowienia) odmówić wznowienia postępowania, przyjmując, że istnieją formalne przeszkody do oceny wniosku w postępowaniu nadzwyczajnym. Czym innym jest bowiem stwierdzenie, że określone argumenty, czy też zarzuty, mogą stanowić podstawę wznowienia, ale w danej sprawie taką przesłanką nie są (ocena merytoryczna), a czym innym ocena, że przesłanki wznowienia postępowania w ogóle nie zostały wskazane (przeszkoda formalna)". Sądowi znany jest także odmienny pogląd w tej kwestii sformułowany między innymi w wyroku NSA z 23 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 625/10 (dostępnym pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrok ten został jednak wydany na tle innego stanu faktycznego i nie może wpływać na ocenę prawną sformułowaną w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu rozstrzygnięto na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).