II SA/Ol 688/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu kwoty wypłaconej tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" Prezydent Miasta E. orzekł o obowiązku zwrotu przez R. O. należności w kwocie 3000zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz N. O. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M. O., za okres od 1 października 2008 do 30 września 2009r. Wskazał przy tym, że kwota należności podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wystawienia niniejszej decyzji w kwocie 303,00zł. Na skutek odwołania R. O. od tej decyzji, organ I instancji, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 132 Kodeksu postępowania administracyjnego (decyzją z dnia "[...]") uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta Miasta E. z dnia "[...]" w sprawie uchylenia w całości decyzji z dnia "[...]". Z kolei, decyzją z dnia "[...]" Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta Miasta E. z dnia "[...]" i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji nakazując temu organowi ustalenie stanu faktycznego w sprawie z uwzględnieniem nie tylko zasad określonych w zakresie postępowania administracyjnego, ale także z uwzględnieniem wniosków sformułowanych przez skarżącego, w tym wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy egzekucyjnej prowadzonej przed komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym w E. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., R. O. zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania poprzez bezzasadne nierozpoznanie i niedopuszczenie wniosku dowodowego skarżącego w postępowaniu odwoławczym oraz brak rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania. Z tych też powodów wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania w sprawie. Ponadto zażądał przeprowadzenie dowodu z akt sprawy egzekucyjnej prowadzonej przed komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym w E. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia "[...]",Nr Rep."[...]", którą uchylono w całości, decyzję Prezydenta Miasta E. z dnia "[...]" orzekającą o obowiązku zwrotu przez R. O. kwoty wypłaconej za okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 138 § 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym i doktrynie ugruntowany jest pogląd, że ten typ decyzji może być zastosowany, gdy organ odwoławczy stwierdzi istnienie podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, jednakże oceni równocześnie, że postępowanie organu pierwszej instancji zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem prawa procesowego. Taka sytuacja zaistnieje, jeżeli organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub postępowanie wyjaśniające wprawdzie zostało przeprowadzone, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. W takich przypadkach organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości, albo w znacznej części, do czego jednakże nie jest uprawniony (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego- Komentarz, Warszawa 2006 r., str. 612 oraz wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt I OSK 884/06 i z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt II OSK 434/05 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2167/06,). Zgodnie bowiem z art. 136 K.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić tylko dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Podkreślić przy tym należy, że żadne inne wady postępowania, czy wady decyzji organu pierwszej instancji, nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji w trybie art. 138 § 2 K.p.a. Ten rodzaj decyzji organu odwoławczego jest bowiem dopuszczony wyjątkowo, stanowiąc wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy prawidłowo zastosował powołany wyżej art. 138 § 2 K.p.a. Podnieść bowiem należy, że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie z szeregiem uchybień proceduralnych, co sam przyznał w uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]", a mianowicie nie zawiadomił strony o wszczęciu postępowania, czym pozbawił skarżącego możliwości czynnego udziału w postępowaniu. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że skarżący w późniejszej fazie postępowania składał wnioski dowodowe, do których organ, nie zapewniając stronie udziału w postępowaniu, nie mógł się odnieść, bądź przez ich uwzględnienie, bądź też odmowę uwzględnienia. Takie działanie organu I instancji spowodowało rażące naruszenie przepisów art. 7, art. 10§1, art. 77§1, art.78 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przypomnieć trzeba, że art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity z 2007r. Dz. U. Nr 1, poz. 7 ze zm.), będący materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie, stanowi w ust. 1, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego artykułu organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W rozpatrywanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. słusznie wskazało, iż wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej następuje na podstawie decyzji o przyznaniu świadczeń. A zatem decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego stanowi swego rodzaju "podstawę" ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi, skoro na jej mocy zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ponieważ skarżący kwestionuje obowiązek zwrotu należności, powołując się na dowody znajdujące się w aktach egzekucyjnych, to albo należało ten dowód przeprowadzić, albo odmówić jego przeprowadzenia, uzasadniając tę odmowę. Zauważyć przy tym należy, że wobec stwierdzonych uchybień przepisom postępowania przez organ I instancji, organ odwoławczy nie mógł wydać innej decyzji niż kasatoryjna, gdyż postępowanie wyjaśniające musiałoby zostać przeprowadzone przez ten organ w całości. Stwierdzenie to dotyczy również przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ II instancji, czego domagał się skarżący, gdyż w takiej sytuacji strona pozbawiona byłaby możliwości kwestionowania poczynionych ustaleń w administracyjnym toku instancji. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest bowiem ostateczna. Zgodnie zaś z wyrażoną w art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania, strona ma prawo do dwukrotnego rozpoznania jej sprawy w tym samym stanie faktycznym. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.