II SA/Ol 689/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.M. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł J.M. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie na jej rzecz adwokata. W uzasadnieniu stwierdziła, iż dochód z gospodarstwa jest "mocno ograniczony, poniżej opłacalności" z powodu niskich plonów, spowodowanych wiosennymi przymrozkami i późniejszymi suszami. Do zapłaty pozostają jeszcze faktury za środki produkcji rolnej, a także raty kredytów rolniczych. Dochodzą do tego wysokie koszty utrzymania domu i jej leczenia. W związku z tym nie będzie w stanie pokryć kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczenia zawartego na formularzu, w gospodarstwie domowym pozostają ze skarżąca syn, synowa i dwoje wnucząt. Majątek rodziny stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 21 ha, dom (200 m2), stodoła, budynki gospodarcze, garaż, samochód osobowy, ciągnik i maszyny rolnicze. Dochód miesięczny brutto z gospodarstwa rolnego "w przeliczeniu na 1 os." wynosi 850,85 zł, a z emerytury skarżącej - 211,11 zł. Skarżąca została zobowiązana do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) wyciągów z rachunków bankowych członków gospodarstwa domowego, z ostatnich dwóch miesięcy (zastrzeżono, iż nieposiadanie rachunku należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy); 2) (kopii) dowodów opłacenia w sierpniu br. kosztów utrzymania domu i stałych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w tym spłatą kredytów; 3) oświadczenia wskazującego: – wszystkie pozostałe kategorie wydatków ponoszonych w ramach gospodarstwa domowego (w tym koszty leczenia) i rolnego wraz z ich uśrednioną miesięczną wysokością, – wysokość przychodów i dochodów uzyskanych w 2013 i 2014 r. z tytułu produkcji rolnej (bez przeliczania na osobę i opierania się na danych statystycznych), a w przypadku poniesienia straty - źródła jej pokrycia, – wysokość i terminy wypłat dotacji i/lub płatności za ubiegły i bieżący rok, – rodzaj prowadzonej działalności rolniczej (uprawa - ze wskazaniem rodzaju i powierzchni i\lub hodowla - ze wskazaniem gatunku zwierząt i ich ilości), – marki, modele i roczniki zadeklarowanych pojazdów, a w przypadku maszyn rolniczych również rodzaj każdej z nich, – datę zakończenia świadczenia na rzecz skarżącej pomocy prawnej przez radcę prawnego P.W.; 4) (kopii) umowy o świadczenie pomocy prawnej, o której mowa w powyższym punkcie; 5) (kopii) dowodu uiszczenia opłaty za czynności stanowiące przedmiot w/w umowy. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie o tym, iż niezastosowanie się do niego może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi wpłynęło pismo z 15 września 2014 r., w którym skarżąca stwierdziła, iż gospodarstwo rolne, tj. 21 ha gruntów i budynki oddała w użytkowanie synowi, który prowadzi własne gospodarstwo i w zamian za utrzymanie gruntów w dobrej kulturze rolnej i budynków w należytym stanie zabiera płody rolne. Ona zaś, z racji posiadania gospodarstwa, pobiera dopłaty obszarowe w kwocie 19200 zł, które są jej dochodem. Posiadane przez nią pojazdy to: "[...]" (1992 r.), dwa ciągniki rolnicze URSUS, C-360 (1980 r.) i 1014 (1997 r.) oraz dwie przyczepy rolnicze SANOK D 47A (1980 i 1983 r.). Cały wymieniony sprzęt oddała w użytkowanie synowi w zamian za utrzymanie go w należytym stanie. Innych maszyn nie posiada. Co do wydatków na leczenie, faktur nie zbierała; leki kupuje na bieżąco w razie potrzeb. Dokumentów odnośnie wysokości opłat za świadczenie usług ze strony kancelarii pana W. nie otrzymała na czas z powodu "nawału prac terminowych kancelarii". Drugim jej dochodem jest renta chorobowa z KRUS w kwocie 211 zł miesięcznie. Zwierząt hodowlanych nie posiada. W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, w skrócie: p.p.s.a.), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.), następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z unormowania tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest ona obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 252 i art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie jako konieczne uznano przede wszystkim ustalenie faktycznego dochodu, a nie bazowanie w tym zakresie na danych statystycznych, którym zadeklarowany dochód odpowiada, oraz zbadanie wpływu ponadstandardowych wydatków (na leki) na zdolność płatniczą skarżącej. W celu oceny tej zdolności, ale również wobec tego, że adwokata nie można ustanowić dla strony, która pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem nieustanowionym na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.), niezbędne było też rozeznanie kwestii umowy o świadczenie pomocy prawnej, zawartej przez skarżącą z radcą prawnym (jej dalszemu obowiązywaniu nie przeczy treść pisma skarżącej z 10 lipca 2014 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie Sądu z 2 lipca 2014 r.). Skarżąca nie przedstawiła informacji w powyższym zakresie, a nadto nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, czy też oświadczenia o ich nieposiadaniu, a także kopii dowodów opłacenia kosztów utrzymania domu i stałych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w tym spłatą kredytów. Z kolei jej oświadczenie nie tylko nie podaje kosztów leczenia, lecz również wysokości pozostałych kategorii wydatków ponoszonych w ramach gospodarstwa domowego i rolnego, terminów wypłacenia dopłat za ubiegły i bieżący rok ani rodzaju i powierzchni upraw. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 182/09; orzeczenia.nsa.gov.pl/). Poprzestając tylko na udostępnionych informacjach nie można by było, zdaniem orzekającego, uznać, iż skarżąca jest osobą znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej, w przypadku której należy uczynić wyjątek od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego związanych ze ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.) ze względu na rzeczywisty, obiektywny brak możliwości w tym zakresie. Przyjmuje się bowiem, iż strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa, nawet jeśli stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, postanowiono jak w sentencji.