II SA/Ol 694/11

Dnia 6 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi C. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi K. W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) netto powiększoną o należy podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia "[...]" znak: ‘[...]", Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił przyznania C. A. zasiłku celowego na zakup żywności i zwrotu poniesionych kosztów leków według faktur W uzasadnieniu organ wskazał, że C. A. jest zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Mieszka z rodziną na stancji, ale wykazuje jednoosobowe gospodarstwo domowe. Opłata za stancję wynosi 1000 zł miesięcznie. Wnioskodawca zobowiązany jest do ponoszenia odpłatności za stancję i media proporcjonalnie. Na dochód beneficjenta składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz zasiłek stały w wysokości 324 zł. W dniu 11 kwietnia 2011r. C. A. złożył wniosek o zwrot poniesionych kosztów leków według faktur oraz pomoc w realizacji leków według recept i pomoc w zakupie żywności. W zakresie pomocy na wykup leków według recept wydano w dniu 11 kwietnia 2011r. decyzję przyznającą zasiłek celowy na leki w wysokości 43,95 zł przelewem na konto apteki "[...]"". W kwietniu beneficjent otrzymał też świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach "Programu państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 60 zł. Korzysta też systematycznie od miesiąca lutego 2011r. z pomocy w ramach Europejskiego Programu Pomocy Żywnościowej dla Najuboższych Mieszkańców UE (PEAD). Wskazano, że realizatorem tego programu w O. jest Bank Żywności, który przekazuje organizacjom charytatywnym nieodpłatnie produkty spożywcze. W przypadku wnioskodawcy organizacją zajmującą się przekazywaniem żywności jest Kościół Adwentystów Dnia Siódmego przy ul. ‘[...]’. Niezależnie od powyższego organ wskazał, że uwzględniając sytuację zdrowotną i materialną wnioskodawcy, przyznano mu w miesiącu kwietniu 2011r. dodatkowo pomoc w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do stancji w kwocie 250 zł oraz dofinansowanie do energii elektrycznej w wysokości 39,27 zł. Zdaniem organu udzielenie wnioskodawcy kolejnej pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, w szczególności gdy beneficjent został już objęty taką formą pomocy, przyczyni się do pozbawienia pomocy innych osób lub rodzin, które ubiegają się po raz pierwszy o pomoc. Zauważono, że MOPS działa w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest bardzo ściśle określona i w tak określonych granicach realizować musi swe ustawowe cele. Organ podał, że w rozdziale 85214 – zasiłki i pomoc w naturze, w miesiącu marcu 2011r. wydatkowano kwotę 132.771,34 zł, pomocą objęto 1232 środowisk, a średnia zasiłku wyniosła 107,76 zł. Podkreślono, że MOPS dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze musi rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Stwierdzono, że przyznana pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Organ zaznaczył, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej.. Reasumując, organ stwierdził, że ilość i rodzaj skierowanych do wnioskodawcy form pomocy, a także ograniczoność środków finansowych ośrodka uzasadniały odmowne rozpatrzenie wniosku we wskazanym zakresie Odnosząc się do wniosku o zwrot poniesionych kosztów leczenia według załączonych faktur organ wskazał, że wnioskodawca w miesiącu kwietniu, przed złożeniem wniosku, wykupił leki. Jedna faktura wystawiona była na beneficjenta w kwocie 15,80 zł, a druga w kwocie 10 zł na jego żonę, która zgodnie z oświadczeniem strony prowadzi odrębne gospodarstwo domowe z dziećmi. Organ stwierdził, że w związku z tym wnioskodawca nie może ubiegać się o pomoc na żonę. Wyjaśniono poza tym, że pomoc w formie zasiłku celowego może być przyznana na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, której osoba lub rodzina nie może zaspokoić we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości. Chodzi tu o potrzeby przyszłe. Natomiast wnioskodawca zakupił leki, czyli zaspokoił potrzebę we własnym zakresie, z własnych środków. Tym samym w dacie orzekania nie zachodzi potrzeba udzielenia pomocy finansowej na ten cel. C. A. nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu I instancji, podnosząc, że w dniu otrzymania decyzji odmownej pomoc społeczna w O. wydała zlecenie i zostały zrealizowane leki na aptekę "[...]’ na sumę 109 zł i odrębnie na sumę 120 zł. Zarzucił, ze pracownik socjalny był poinformowany o błędnie wystawionej fakturze na żonę. Wskazał, że faktura została opłacona kartą płatniczą z jego rachunku, a nazwa leków odpowiada receptom wystawionym na jego dane i wielokrotnie realizowanym przez pomoc społeczną. Podkreślił, że leki zakupił w weekend. Oświadczył, że absurdem jest powoływanie się przez organ na korzystanie przez niego z pomocy żywnościowej, powołując się na fakt drastycznego wzrostu ceny żywności i jednoczesnego obniżenia przez gminę świadczeń socjalnych. Wskazał, że pomoc Banku Żywności jest wybiórcza i nie zastąpi zakupów produktów na tę chwilę niezbędnych. Stwierdził, że "zapychanie " byle czym nie powoduje godnego życia, a przysparza problemów natury zdrowotnej i moralnej, ponieważ co zrobić z darowanymi produktami, których nie da się jeść? Zaskarżoną decyzją z dnia ‘[...]"nr ‘[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpatrzenia odwołania C. A., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując, że przytoczone przez organ pomocy społecznej fakty dotyczące ilości posiadanych środków finansowych, ilości osób ubiegających się o pomoc, przyznanej wnioskodawcy pomocy w kwietniu 2011r. miały istotny wpływ na ocenę zasadności kwestionowanego rozstrzygnięcia. Podniesiono, że organ administracji przyznający świadczenia z pomocy społecznej ma obowiązek załatwić sprawę - z jednej strony – w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, z drugiej zaś – jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Podkreślono, że pomoc w postaci zasiłku celowego ma charakter fakultatywny, a jej udzielenie uzależnione jest od środków, jakimi aktualnie dysponuje ośrodek pomocy społecznej oraz liczby i sytuacji rodzinno-majątkowej osób ubiegających o pomoc w postaci zasiłku celowego Dodatkowo Kolegium podniosło, że z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, iż fakt wykupienia przez skarżącego leków oznacza, że był w stanie z własnych środków zaspokoić tę potrzebę. Przyznanie środków publicznych na ten cel jest więc niezasadne (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2009r., sygn. akt VIII SA/Wa 793/08). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie C. A. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, domagając się zobowiązania organów do szczegółowego wykazania komu i w jakiej wysokości udzielone zostały zasiłki celowe w okresie składania wniosku o pomoc. Podniósł, że leki musiał zakupić w sobotę, aby nie przerwać kuracji, a był przekonany, że farmaceutyki wystarczą mu na weekend. Stwierdził, że gdyby w poniedziałek udał się do PPS 5 otrzymałby zlecenie na aptekę, co jest niepodważalnym faktem, bowiem ani razu tak w przeszłości, jak i obecnie pomoc społeczna nie odmówiła mu przyznania pomocy z realizacją na konto apteki, w której realizowane są recepty. Co więcej, pomoc społeczna zwracała skarżącemu koszty poniesione w związku z realizacją recept. Okoliczności te, w ocenie strony, świadczą, że organy dopuściły się naruszenia art. 7, 77 i 80 Kpa. Powtórzył, że jedna z faktur została błędnie wystawiona na małżonkę. Żona owego leku nie zażywa, co może potwierdzić obfita dokumentacja farmaceutyczno-lekarska w aktach skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ podniósł, że skarżący w tym samym okresie, w którym ubiegał się o zasiłek celowy na zakup żywności i zwrot poniesionych kosztów leków według faktur (kwiecień 2011r.) uzyskał zasiłek celowy na dofinansowanie opłaty za stancję, energię elektryczna oraz zakup leków, co oznacza, że nie pozostał on bez wsparcia finansowego udzielonego ze strony organu do tego uprawnionego. Organ I instancji poddał ocenie wszystkie okoliczności od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Precyzyjnie wskazał zarówno możliwości finansowe organu, jak również sytuację rodzinną, osobistą i majątkową skarżącego. W tych okolicznościach zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa jest bezzasadny. Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał skargę, wskazując, że organ naruszył art. 77 kpa, gdyż nie doszło do wszechstronnego rozważenia indywidualnej sytuacji skarżącego. Wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej: ustawą ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego, regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. To znaczy, że zbadaniu podlega czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy ppsa). Należy także wskazać, iż zgodnie z art. 134 ustawy ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Jednocześnie sąd nie może wypowiadać się co do zasadności rozstrzygnięć zapadłych w innych sprawach, które mogły lub mogą być przedmiotem odrębnego zaskarżenia. Skarga C. A. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego, jak i prawną jego ocenę w świetle mających zastosowanie przepisów. Na wstępie wyjaśnić należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Powyższe wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel bytowy. Sformułowanie "zasiłek celowy może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiotowej sprawie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ( art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 tej ustawy). Wydanie decyzji winno być zatem poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydaniu rozstrzygnięcia organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a motywy podjętego orzeczenia winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Należy podkreślić, że uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniom. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt i OSK 624/07, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń - jw.) W przedmiotowej sprawie powyższe wymogi zostały zachowane. Organ pomocy społecznej sporządził wywiad środowiskowy ustalając, iż wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego w ramach pomocy społecznej. Przy czym organy prawidłowo dostrzegły, że środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Nie ma natomiast w ustawie o pomocy społecznej zapisu, z którego wynikałby obowiązek organu do zwrotu kosztów zakupu leków, czy też zwrotu kosztów poniesionych przez stronę w celu zaspokojenia potrzeby bytowej. Skoro bowiem potrzeba ta została zaspokojona to oznacza, że strona mogła we własnym zakresie to uczynić (tak: WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 31 sierpnia 2010r. sygn. akt II SA/Ol 673/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń - jw.). Oczywiście może się okazać, iż zaspokojenie jednej potrzeby spowodowało brak możliwości zaspokojenia innej także niezbędnej potrzeby bytowej, lecz wówczas strona winna wystąpić o objęcie pomocą z uwagi na tę nową potrzebę, która nie została zaspokojona z uwagi na koszty poniesione na wykupienie leków. Z tych też powodów w sprawie nie może mieć znaczenia dzień i rodzaj wykupionego leku. Istotne jest natomiast, że zakup leków skarżący zrealizował z własnych środków i tym samym nie potrzebował wsparcia pomocy społecznej w realizacji tej potrzeby. Organy pomocy społecznej obowiązane są przestrzegać zasady subsydiarności, która obliguje je do działania tylko wtedy, gdy beneficjent nie jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić zgłoszonej potrzeby. Nadto jak wynika z akt sprawy skarżący jest obejmowany pomocą w miarę posiadanych środków finansowych, w sposób nieprzerwany w postaci dofinansowania posiłków, jak również co miesiąc przyznawana jest pomoc, czy to na zakup leków, czy też na inne potrzeby. I tak tylko w kwietniu 2011 r. przyznany został stronie zasiłek celowy na dofinansowanie do wynajmu stancji w kwocie 250 zł, dofinansowanie do energii elektrycznej w kwocie 39,27 zł oraz na zakup leków 43,95 zł. Sam skarżący dodatkowo w odwołaniu podał, ze jeszcze w kwietniu dofinansowano mu zakup leków na kwotę 109 zł i 120 zł. Skarżący miał też przyznaną na kwiecień pomoc na zakup żywności. Korzysta także z pomocy żywnościowej w formie rzeczowej z Banku Żywności. Należy także zaznaczyć, iż z rozpatrywanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie skarg C. A. wynika, że skarżący co miesiąc obejmowany jest różnego rodzaju pomocą na zakup leków, odzieży, środków czystości, żywności, dofinansowaniem do opłat za stancję, energię elektryczną. Zatem z uwagi na niewątpliwie trudną sytuację bytową skarżący jest systematycznie obejmowany pomocą ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w różnych formach, a wysokość przyznawanych stronie świadczeń wykracza znacznie ponad ustaloną średnią. Z argumentacji skarżącego wywnioskować można, że oczekuje, iż świadczenia z pomocy społecznej, w tym na zakup leków staną się stałą i systematyczną formą wspomagania zainteresowanego. Taka postawa nie jest uzasadniona, gdyż do objęcia pomocą określonej osoby nie wystarczy jedynie stwierdzenie, że spełnia ona kryteria ustawowe, lecz także niezbędnym jest posiadanie przez organ pomocy społecznej środków finansowych oraz nie sposób pomijać ilości osób oczekującego na takie wsparcie. Z zestawienia posiadanych środków finansowych oraz oczekiwań osób, które wystąpiły o przyznanie zasiłków celowych wynika, że organ musiał posiadane środki rozdysponowywać w sposób oszczędny, tak aby pomocą objąć jak największą liczbę rodzin i osób oczekujących takiego wsparcia. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Stanowisko takie wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 lutego 2006r. (sygn. akt I SA/Wa 1825/05, publikowany jw.) i Sąd orzekający w tej sprawie w pełni je podziela. Podobnie spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określi. W ocenie Sądu organy dokonały wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych w rozpoznawanej sprawie, a jej wyniki zawarły w uzasadnieniu wydanych decyzji. Reasumując, wydając zaskarżoną decyzję Kolegium prawidłowo oceniło zebrany w sprawie materiał dowodowy, uznając iż organ I instancji w dysponowaniu środkami na realizację zasiłków celowych musi uwzględniać nie tylko interes skarżącego, który zresztą na bieżąco jest uwzględniany, ale także inne osoby oczekujące wsparcia, a znajdujące się również w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) oddalił skargę. O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na zasadzie art. 250 p.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).