II SA/Ol 711/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. B o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie utraty ważności potwierdzenia przyjęcia powiadomienia o zamiarze rozpoczęcia działalności gospodarczej jako pośredniczący podmiot tytoniowy i skreślenia z listy tych podmiotów postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. E. B. wezwana do uiszczenia wpisu od skargi złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 23-24 akt). W uzasadnieniu stwierdziła, że prowadzi działalność gospodarczą od początku ubiegłego roku i osiąga z tego tytułu bardzo niewielkie dochody. Według załączonego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. (k. 25), dochód w tym okresie wyniósł 1640,29 zł (netto). Jest to jedyny jej dochód. Niewielkie środki finansowe pochłaniane są w całości przez bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycję stanowi czynsz za wynajmowany lokal użytkowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, koszty energii, zakupu żywności, odzieży itp. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych oszczędności ani majątku w innej formie. Nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla swojej egzystencji. Wnioskodawczyni nadmieniła, że w rozpoczęcie działalności gospodarczej włożyła wszystkie, skromne oszczędności, oczekując, że prowadzona działalność przyniesie jej spodziewane dochody, co jednak nie nastąpiło. Mimo to liczy na to, że działalność ta się rozwinie, a uzyskane z tego tytułu dochody zrekompensują w przyszłości dotychczas poniesione koszty. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe, nie ma majątku, a je dochód miesięczny brutto z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynosi około 600 zł. Odpowiadając na wezwanie z 18 lipca 2014 r. (k. 28), skarżąca dostarczyła wyciąg z kont bankowych za okres od 1 czerwca do 22 lipca 2014 r. (k. 33-41), stanowiący równocześnie żądany dowód uiszczenia wydatków stałych (na czynsz najmu, składkę ZUS, ratę kredytu oraz opłaty za energię elektryczną, gaz i telefon) oraz kopię umowy najmu lokalu służącemu prowadzeniu działalności gospodarczej (k. 42). Oświadczyła (k. 31-32), że nie posiada tytułu prawnego do lokalu stanowiącego miejsce zamieszkania, gdyż zamieszkuje nieodpłatnie w stanowiącym własność matki lokalu w Kętrzynie. Pozostałe kategorie ponoszonych wydatków, obejmujące koszty wyżywienia, środków higieny, zakupu odzieży oraz pozostałe drobne koszty oszacowała na ok. 600 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 4 września 2014r. Referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że konfrontacja księgi przychodów i rozchodów z wyciągiem z rachunku bankowego ukazuje różnice w pokrywających się w czasie danych. W czerwcu br., czyli w czasie wniesienia skargi, przychód zaksięgowano w kwocie 5195,93 zł, jednak wpływy na rachunek bankowy, które pochodzić mają wyłącznie z działalności gospodarczej to 14750 zł. Jednocześnie deklarowane wydatki na zakup towarów wyniosły 5781,34zł, a pozostałe, wskazane przez skarżącą (w piśmie z 28 lipca 2014 r. i na wyciągu bankowym) wydatki o charakterze stałym (czynsz najmu, ZUS, kredyt, prąd, gaz, telefon, żywność, środki higieny, odzież i pozostałe drobne koszty) - ok. 2860 zł. W ocenie Referendarza nie sposób uznać, że uiszczenie kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do 200 zł wpisu sądowego, wykracza poza możliwości płatnicze skarżącej. Sprzeciw od ww. postanowienia wniosła E. B.. Wskazała, że znajduje się w złej sytuacji finansowej, a prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie przynosi spodziewanych zysków. Podkreśliła, że nie posiada żadnego majątku ani zasobów finansowych. Zaznaczyła, że nie można oceniać jej sytuacji finansowej na podstawie analizy rachunków bankowych ponieważ przekazywane na te rachunki kwoty przez brata wnioskodawczyni są wynikiem wzajemnych rozliczeń, które nie mają nic wspólnego z kosztami i przychodami z prowadzonej działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kopii dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od początku ubiegłego roku i osiąga z tego tytułu bardzo niewielkie dochody. Według załączonego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2014 r. (k. 25), dochód w tym okresie wyniósł 1640,29 zł (netto). Niewielkie środki finansowe pochłaniane są w całości przez bieżące wydatki, wśród których podstawową pozycję stanowi czynsz za wynajmowany lokal użytkowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, koszty energii, zakupu żywności, odzieży itp. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych oszczędności, ani majątku w innej formie. Słusznie dostrzegł Referendarz sądowy, że konfrontacja księgi przychodów i rozchodów z wyciągiem z rachunku bankowego ukazuje różnice w pokrywających się w czasie danych. W czerwcu br., czyli w czasie wniesienia skargi, przychód zaksięgowano w kwocie 5195,93 zł, jednak wpływy na rachunek bankowy, które pochodzić mają wyłącznie z działalności gospodarczej to 14750 zł. Jednocześnie deklarowane wydatki na zakup towarów wyniosły 5781,34 zł, a pozostałe, wskazane przez skarżącą (w piśmie z 28 lipca 2014 r. i na wyciągu bankowym) wydatki o charakterze stałym (czynsz najmu, ZUS, kredyt, prąd, gaz, telefon, żywność, środki higieny, odzież i pozostałe drobne koszty) - ok. 2860 zł. Saldo rachunku bankowego w udokumentowanym okresie, czyli na przestrzeni niespełna dwóch miesięcy, jest wprawdzie stale ujemne, jednak jego przeciętna wysokość utrzymuje się poniżej poziomu limitu dopuszczalnego salda debetowego określonego na 9000 zł. Przykładowo, kwota limitu na koncie osobistym możliwa do wykorzystania w pierwszym dniu biegu terminu do uiszczeniu wpisu (9 lipca 2014 r.) wynosiła 3371,59 zł. Prócz tego jeden z dostarczonych wydruków (bez daty; k. 40) informuje o dostępnym limicie kredytowym na karcie kredytowej w wysokości 600 zł. W tej sytuacji w ocenie Sądu skarżąca ma możliwość i margines finansowy pozwalający jej na poczynienie oszczędności dla pokrycia kosztów postępowania, które aktualnie wynoszą jedynie 200 zł. Skarb Państwa zaś nie może partycypować z wnioskodawczynią w ponoszonym przez nią ryzyku prowadzenia działalności gospodarczej, de facto finansując jej koszty postępowania sądowego. To, że skarżąca, jak sama wskazuje, nie uzyskuje spodziewanych zysków z działalności gospodarczej, nie może być skutecznym argumentem prawnym przemawiającym za zwolnieniem jej z kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. To zaś, że przekazywane na rachunek wnioskodawczyni kwoty przez jej brata są skutkiem ich wzajemnych rozliczeń nie ma istotnego znaczenia dla oceny wniosku strony. Sąd bada bowiem całokształt sytuacji finansowej strony i w takiej sytuacji nie może wyłączyć z procesu weryfikacji kwot otrzymywanych przez nią od brata. Nie ma ku temu żadnej podstawy. Jeszcze raz zatem wypada przypomnieć, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od generalnej reguły, jaką jest ponoszenie kosztów sądowych przez strony postępowania. Na gruncie przedmiotowej sprawy wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła w sposób wystarczający, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.