II SA/Ol 737/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 19 listopada 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. B. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]", Nr "[...]". W dwóch pismach z dnia 25 listopada 2013 r. i z dnia 9 grudnia 2013 r. skarżący wniósł o ustanowienie radcy prawnego oraz o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku (250 zł) i od opłaty kancelaryjnej za jego odpis z uzasadnieniem (100 zł). Do przedmiotowych pism skarżący załączy dwa formularze PPF, w których rubryce nr 4 zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. W ich uzasadnieniu podniósł, iż jego jedynym dochodem jest emerytura w kwocie "[...]". Powołując się na stan swojego zdrowia wskazał, iż na leki wydaje ok. "[...]" miesięcznie, a ponadto jest obecnie w trakcie leczenia "[...]", którego koszt wynosić będzie "[...]". Dodał, że ponosi również inne wydatki miesięczne – prąd (ok. "[...]"), gaz (ok. "[...]"), telefon ("[...]"), telewizja ("[...]") i roczne – podatek od nieruchomości ("[...]"). Wskazał także, iż pozostaje w związku małżeńskim, lecz nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący w rubryce nr 6 (Stan rodzinny) nie wykazał żadnej osoby, w rubryce nr 7.1. (Nieruchomości) – mieszkanie o pow. "[...]" (wyodrębniony lokal mieszkalny "[...]"), w rubryce nr 10 (Dochody) – dochód z tytułu emerytury w wysokości "[...]" brutto. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżący przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 18 grudnia 2013 r., w którym wskazał, iż jego żądanie obejmuje, poza ustanowieniem radcy prawnego, zwolnienie od wszystkich kosztów sądowych, które są lub mogą być w przyszłości wymagalne w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, iż pozostaje w związku małżeńskim, lecz żona mieszka w stanowiącym jej własność mieszkaniu w innej miejscowości. Źródłem jej utrzymania jest emerytura w kwocie "[...]". Żona ponosi wydatki na mieszkanie, telewizję, telefon, gaz, światło i leki w łącznej wysokości "[...]" miesięcznie, w tym na leki – "[...]". Skarżący wskazał, iż nie jest ona w stanie pomóc mu w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na niski dochód, którego znaczną część pochłaniają koszty jej leczenia. Zauważył, iż obydwoje prowadzą osobne gospodarstwa domowe i tak było od początku ich małżeństwa z powodu zamieszkiwania w dwóch różnych miejscowościach. Wskazał, iż on mieszka w lokalu mieszkalnym wykazanym we wniosku i sam ponosi koszty jego utrzymania. Źródłem jego dochodu jest emerytura w kwocie "[...]". Skarżący wykazał następujące wydatki: prąd ("[...]"), gaz ("[...]"), telefon ("[...]"), wywóz śmieci ("[...]"), woda (ok. "[...]"), leki ("[...]"), podatek od nieruchomości (""[...]" miesięcznie") i dodał, iż w tym miesiącu poniósł dodatkowo wydatek na okulary ("[...]") oraz podtrzymał twierdzenie o leczeniu "[...]". W załączeniu przedłożył kopie dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia wydatków na prąd, gaz, wywóz śmieci, wodę, podatek od nieruchomości i okulary, z tym, że wynikająca z nich wysokość części z nich nie w pełni odpowiadała wykazanej w oświadczeniu (potwierdzenie zapłaty podatku od nieruchomości za 2013 r. w kwocie "[...]", potwierdzenia zapłaty rachunków za gaz z terminami płatności: "[...]" i "[...]" w kwotach "[...]" i "[...]" za nieznany okres). Skarżący załączył ponadto fakturę na leki żony (na kwotę "[...]") i oświadczył, iż rachunków za leki własne nie zbierał, gdyż do chwili obecnej nie były mu potrzebne. Odnosząc się do planowanej inwestycji budowlanej, skarżący wskazał, iż nie poniesie żadnych kosztów związanych z jej realizacją, gdyż wykorzysta posiadane materiały pochodzące z odzysku, a pomocy w jej realizacji udzieli mu nieodpłatnie jego kolega. Wyjaśnił jednocześnie, iż środki pieniężne na opłacenie części wpisu od skargi pochodziły z oszczędności zgromadzonych z emerytury. Obecnie nie posiada żadnych środków, z których mógłby sfinansować koszty postępowania w niniejszej sprawie. Skarżący oświadczył również, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych. Do oświadczenia załączył zaświadczenie o wysokości emerytury własnej ("[...]" brutto/"[...]" netto). Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny, o którym mowa w przytoczonym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż strona nie jest w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 844/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie wystarczy zatem wykazanie przez stronę, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną jej i jej rodziny. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych ich potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową, dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W niniejszej sprawie, na wstępie zauważyć należy, iż postanowieniem z dnia 20 września 2013 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, zwolnił go od wpisu od skargi w części ponad kwotę 250 zł i odmówił zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Uznając, że w sytuacji skarżącego istnieje możliwość partycypowania w kosztach sądowych stwierdził, iż dzięki stałym dochodom ma on możliwość wygospodarowania środków, które wystarczyłyby na pokrycie tych kosztów, jednocześnie jednak wyłożenie pełnej, relatywnie wysokiej kwoty wpisu od skargi (500 zł) byłoby zbyt dużym obciążeniem dla jego finansów. Na obecnym etapie postępowania sądowego, w oparciu o dodatkowe oświadczenie skarżącego, przyjąć należy, że kolejny jego wniosek, złożony na dwóch formularzach PPF, obejmuje ustanowienie radcy prawnego oraz zwolnienie od wszystkich kosztów sądowych, które są lub mogą być w przyszłości wymagalne w niniejszej sprawie. Wskazać należy, iż mimo, że skarżący nie wykazał żony w rubryce nr 6 formularzy PPF, jej sytuacja materialna nie może być pominięta w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy przy ocenie jego możliwości płatniczych. Dzięki pomocy członków najbliższej rodziny strona może bowiem przezwyciężyć własne trudności finansowe, a obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2012 r., poz. 788 ze zm.). W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego i jego żony nie przemawia za uznaniem, że w warunkach niniejszej sprawy zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym, czy też węższym, zakresie. Mając na uwadze wysokość dochodów małżonków z tytułu emerytur, które nie należą do najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu umożliwiają one nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb skarżącego i jego żony, ale również poczynienie oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Potwierdzeniem tego jest uiszczenie przez skarżącego części wpisu od skargi w kwocie 250 zł z oszczędności z emerytury. Podkreślić jednocześnie należy, iż skarżący nie wniósł sprzeciwu od postanowienia z dnia 20 września 2013 r., na mocy którego zwolniony został jedynie od wpisu od skargi w części ponad kwotę 250 zł. Przyjąć tym samym należy, iż podzielił pogląd Referendarza sądowego, który odmówił zwolnienia go od kosztów sądowych w pozostałym zakresie, uznając, że jest on w stanie dzięki stałym dochodom wygospodarować środki pieniężne na pokrycie tych kosztów. W tej zatem sytuacji, mając świadomość możliwości pojawienia się w przyszłości dalszych kosztów postępowania, skarżący powinien poczynić oszczędności, które mógłby przeznaczyć obecnie na ten cel. Zauważyć należy, że skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości "[...]" brutto, co stanowi "[...]" netto (zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem), a ponosi wydatki na leki, prąd, gaz, telewizję, telefon, wodę, wywóz śmieci i podatek od nieruchomości w przeliczeniu na miesiąc w łącznej kwocie ok. "[...]" zł [leki ("[...]"), prąd ("[...]" – zgodnie z oświadczeniami zawartymi w trzech formularzach PPF), gaz (ok. "[...]"), telefon ("[...]"), telewizja ("[...]"), wywóz śmieci ("[...]"), woda (ok. "[...]"), podatek od nieruchomości (ok. "[...]" – zgodnie z potwierdzeniem zapłaty)]. Żona skarżącego dysponuje natomiast stałym miesięcznym dochodem w wysokości "[...]", a ponosi wydatki na mieszkanie, telewizję, telefon, gaz, światło i leki w łącznej kwocie "[...]" miesięcznie, w tym wydatki na leki w kwocie "[...]" (zgodnie z dodatkowym oświadczeniem skarżącego). Powyższe oznacza, że przy łącznym dochodzie małżeństwa w kwocie "[...]", po pokryciu wykazanych wydatków, w tym wydatków na leki, na wyżywienie i inne ich potrzeby pozostaje łącznie kwota "[...]". Przedstawione dane pozwalają natomiast przyjąć, że ze środków pieniężnych, którymi dysponują małżonkowie, możliwe było i jest poczynienie przez nich oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, szczególnie, że obecnie, poza wydatkami na wodę i wywóz śmieci (łącznie ok. "[...]" miesięcznie) oraz jednorazowym wydatkiem na okulary ("[...]"), skarżący nie wykazał żadnych innych nowych wydatków, które w sposób znaczący mogły obciążyć budżet domowy jego lub jego żony. Skarżący podniósł wprawdzie, że żona nie jest w stanie pomóc mu w sfinansowaniu kosztów postępowania z uwagi na niski dochód, którego znaczną część pochłaniają koszty jej leczenia, lecz poza wydatkami na leki w kwocie "[...]" nie wykazał żadnych innych wydatków, do których ponoszenia jest ona zobowiązana, a które miałyby istotny wpływ na wysokość środków pieniężnych, którymi dysponuje. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że środki pieniężne, którymi dysponują małżonkowie nie dawały i nie dają możliwości poczynienia oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie kosztów postępowania, a ich pokrycie - nawet w części - spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie ich najniezbędniejszych potrzeb. W sytuacji, gdy dochody skarżącego i jego żony umożliwiają poczynienie oszczędności, co wykazano wyżej, a skarżący miał świadomość możliwości pojawienia się w przyszłości dalszych kosztów postępowania, z części których został zwolniony przez Referendarza sądowego, powinien gromadzić środki pieniężne na ten cel. Przedkładanie wydatków na cele inne niż koszty postępowania nie może być uznane za okoliczność przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy, szczególnie gdy skarżący nie wykazuje, że wydatki te należały do kategorii wydatków koniecznych. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, gdy strona wydatkuje posiadane środki pieniężne na zaspokojenie potrzeb, które nie należą do najniezbędniejszych i żąda by na tej podstawie koszty postępowania pokrywał za nią Skarb Państwa. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że mimo stałych dochodów, posiadając ponadto zdolność kredytową, nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.