II SA/Ol 742/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu J.R. na postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 listopada 2008r. Sygn. akt II SA/Ol 742/08 w przedmiocie odmowy przyznania J.R. prawa pomocy w sprawie ze skargi J.R. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia J.R. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania go z pobytu stałego z budynku nr 4 położonego w miejscowości Ł. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zarządzeniem z 12 września 2008r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Skarżący wystąpił z zachowaniem terminu do wykonania zarządzenia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartym w złożonym wspólnie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w oświadczeniach przedstawionych w toku postępowania, skarżący jest bezdomny, jego emeryturę zajął 1 stycznia 2008r. komornik w celu wyegzekwowania kosztów eksmisji. Skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, jedyny jego wartościowy majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 38 m2, miesięczny dochód z emerytury wynosi zaś 984,99 zł brutto. W odpowiedzi wezwanie Referendarza sądowego z dnia 21 października 2008r. skarżący dostarczył kopie pocztowych przekazów emerytury za sierpień, wrzesień i październik 2008r. oraz kopię zaświadczenia KRUS o tym, iż wysokość netto emerytury rolniczej pobranej w 2008r. wyniosła: w styczniu i lutym - 642,56 zł, w marcu - 691,49 zł, w kwietniu - 765,03 zł, w maju - 984,99 zł, w czerwcu, lipcu i sierpniu - 691,49 zł, we wrześniu - 884,09 zł, w październiku - 984,99 zł. Odnosząc się do wezwania w zakresie przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżący w piśmie z dnia 30 października 2008r. stwierdził, że "wyciągów posiadanych rachunków bankowych nie dokonywał żadnych od początku roku bo nie ma zasobów żadnych i z bankami nie ma nic do przedłożenia". Przyczynę niedostarczenia żądanego dowodu nabycia mieszkania wyjaśnił tym, iż wszystkie jego dokumenty zniszczył komornik, wyrzucając je na podwórze. W zakresie wezwania do złożenia oświadczenia wyszczególniającego jego miesięczne wydatki i uzasadniającego stwierdzenie, iż jest "od dnia 04.12.2007 bezdomny" w sytuacji, gdy z pisma komornika wynika, że należące do niego rzeczy zostały przeniesione do jego "własnego" lokalu stwierdził, że "pomimo tego, że ma mieszkanie, to nie ma gdzie mieszkać, bo on to sprzedał i to jest płatne w ustalonych ratach i dopiero w 2009 roku będzie miał ratę. A usunąć nie może, bo - po pierwsze - kupujący jest zameldowany, a po drugie, to na tym straci, jak go usunie". Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008r. sygn. akt II SA/Ol 742/08 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, iż brak wyjaśnienia wątpliwości powstałych przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia jego pozytywne rozpoznanie. Wezwanie wystosowane w niniejszej sprawie miało na celu uzyskanie danych o środkach, jakimi dysponuje skarżący i ponoszonych przez niego wydatkach oraz - wobec jego twierdzenia o bezdomności - wszelkich informacji związanych z nieruchomością zadeklarowaną we wniosku, jak i tą, o której mowa w piśmie komornika sądowego (k. 54 akt administracyjnych). Stworzona zaś przez to wezwanie dodatkowa możliwość wykazania przez skarżącego, że zasługuje on na skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy nie została przez niego wykorzystana. Udzielona odpowiedź nie zawiera wyszczególnienia wydatków wnioskodawcy, w pozostałym natomiast zakresie jest zupełnie niezrozumiała. Na jej podstawie nie sposób nawet jednoznacznie stwierdzić, czy skarżący posiada rachunki bankowe, ani czy jest jeszcze właścicielem mieszkania. Trudno też dać wiarę, iż nie jest on w stanie przedstawić jakiegokolwiek dokumentu obrazującego obecny status własnościowy lokalu, choćby tego, w którym jest mowa o "ustalonych ratach". Niedopełnienie obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego skarżącego uniemożliwia dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i w konsekwencji przesądza o odmowie uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Od powyższego postanowienia J.R. złożył sprzeciw. Postanowienie Referendarza sądowego uznał za nierzetelne i podał, że miesięczne dochody wynoszą 984,99 zł, jednak na wynajęcie adwokata jest to zbyt mało pieniędzy, gdyż musi odłożyć jeszcze środki na życie. Stwierdził, że miał "różne dochody" i musiał wybierać pomiędzy potrzebą zaspokojenia głodu i leczeniem. Nie zgodził się z twierdzeniem Referendarza, że gospodarstwo domowe prowadzi sam uznając, że osoba bezdomna nie jest do tego zdolna. Nie posiada wyciągów z rachunków bankowych i nie ma żadnych zasobów oraz "nie ma z bankami żadnych rozliczeń". Uznał, że przyczyna niedostarczenia dowodu nabycia mieszkania jest Sądowi znana. Ponadto "żadnej zmiany z posiadanego mieszkania zrobić nie może do 30 kwietnia 2009r." ze względu na straty jakie wiązałyby się z usunięciem zameldowanego w nim obecnie lokatora. Dowód nabycia mieszkania jest w jego ocenie zbędny, gdyż gdyby lokalu nie miał to nie informował by o jego istnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ppsa). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 ppsa), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego, stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). Należy podkreślić, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. W tym zakresie Sąd stwierdza, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Nieuzupełnienie natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zakreślonym przez sąd należy ocenić jako niewykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć przy tym należy, że pogląd ten nie budzi wątpliwości w orzecznictwie (por.: m.in. postanowienie NSA z 21 sierpnia 2007r. sygn. akt I OZ 593/07, postanowienie NSA z 13 grudnia 2007r. sygn. akt I OZ 944/07). Jak wynika z oświadczeń skarżącego jego dochodem są wpływy z emerytury rolniczej, z której według oświadczenia strony potrącane są przez komornika stosowne należności. Wobec przeprowadzonej eksmisji skarżącego z dotychczasowego miejsca, gdzie utracił on meldunek, oraz wobec jego twierdzenia o bezdomności zasadne stało się uzyskanie wszelkich informacji związanych z nieruchomością zadeklarowaną we wniosku, jak i tą, o której mowa w piśmie komornika (k. 54 akt administracyjnych). Nie jest zrozumiała wypowiedź strony, czy jest jeszcze właścicielem mieszkania oraz czy jest ono wynajęte i stanowi dodatkowe źródło dochodu. Trudno dać wiarę, iż nie jest on w stanie przedstawić jakiegokolwiek dokumentu obrazującego obecny status własnościowy lokalu, choćby tego, w którym jest mowa o "ustalonych ratach". Nie sposób uznać także za wystarczające wyjaśnienia twierdzenia strony, iż pobierane świadczenia emerytalne są obecnie pomniejszane w wyniku zajęcia komorniczego. Skarżący przedłożył jedynie dowody pobierania świadczeń emerytalnych, które jednak nie potwierdzają zajęcia komorniczego. Podobnie ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wyszczególnił swoich wydatków pomimo jasnego wezwania w tym zakresie. Z jego wypowiedzi nie wynika też, czy skarżący w ogóle posiada rachunki bankowe. Wnioskodawca nie skorzystał z możliwości wykazania pełnej sytuacji majątkowej zarówno na etapie rozstrzygania wniosku o prawo pomocy przez Referendarza sądowego, jak i przy wnoszeniu sprzeciwu od postanowienia z 6 listopada 2008r. Strona swym postępowaniem uniemożliwia pełne zbadanie swej sytuacji majątkowej. Nie sposób zatem stwierdzić, że skarżący wykazał, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również uznania, że nieprzyznanie w niniejszej sprawie całkowitego zwolnienia od kosztów i jednoczesne ustanowienie adwokata lub radcy prawnego uniemożliwiłoby stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. Postawa strony uniemożliwia również rozważenie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.