II SA/Ol 75/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu A.M. od zarządzenia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 16 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 75/15 w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji postanawia: odmówić zwolnienia A.M. od kosztów sądowych. A.M., działając przez pełnomocnika adwokata A.Z., wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego w zakresie uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, skarżący w dniu 16 lutego 2015 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przedkładając formularz wniosku PPF. W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wnioskodawca został wezwany przez referendarza sądowego wezwaniem z dnia 20 lutego 2015 r. do złożenia, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania rodziny wobec oświadczenia o braku dochodów ani oszczędności; wyjaśnienia czy żona nie posiada majątku odrębnego w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych, czy też przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro; czy skarżący posiada samochód, czy wniosek obejmuje całkowite czy częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem brak jest wskazania w formularzu wniosku, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych skarżącego, kopii dowodów uiszczenia w ciągu ostatnich dwóch miesięcy wydatków związanych z mieszkaniem, kopii umowy o świadczenie na jego rzecz pomocy prawnej oraz dowodu uiszczenia należności z tytułu tej umowy. Pouczono stronę, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 16 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 75/15, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych wyjaśniając, że ciężar dowodu istnienia okoliczności, że skarżąca strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, spoczywa na wnioskodawcy. Jeżeli oświadczenie złożone we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jak ma to miejsce w tej sprawie, strona jest obowiązana złożyć w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący został wezwany do przedłożenia takich dokumentów źródłowych oraz złożenia dodatkowych oświadczeń, lecz wezwanie to pozostało bez odpowiedzi, wobec czego uznano to za przeszkodę w uprawdopodobnieniu wskazanych we wniosku okoliczności. Z zachowaniem ustawowego terminu pełnomocnik A.M. wniósł sprzeciw na to postanowienie, zarzucając mu błędne ustalenie polegające na tym, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Wniósł o zwolnienie skarżącego z ponoszenia kosztów sądowych wyjaśniając, że w ocenie skarżącego jego oświadczenie zawierające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych było wystarczające do podjęcia decyzji w przedmiocie zwolnienia od kosztów, natomiast żądane przez Sąd informacje i dane były zbędne, a ponadto uzyskanie np. wyciągów z rachunków bankowych łączyło by się z nadmiernymi kosztami po stronie skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) zwanej dalej; ustawą ppsa., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Co do zasady w postępowaniu sądowym strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie - art. 199 ustawy ppsa.. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącej w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej, tak aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy ppsa. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postepowania lub w toku postępowania. Natomiast z art.252 § 1 i 2 ww. ustawy wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wniosku. Z akt sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący w dniu 16 lutego 2015 r. złożył druk wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy, który jednak w licznych rubrykach nie zawierał żadnych informacji, w szczególności informacji na temat źródeł utrzymania trzyosobowej rodziny, bowiem w rubryce dotyczącej dochodów wskazał skarżący jedynie brak dochodu, co skutkowało koniecznością jego uzupełnienia w trybie art. 258 § pkt 5 ustawy ppsa., z pouczeniem skarżącego o skutku w postaci odmowy przyznania prawa pomocy w sytuacji niezastosowania się do wezwania w terminie dni 7, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 ustawy ppsa. Zarządzenie wzywające do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz z pouczeniem o skutku jego nieuzupełnienia, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 lutego 2015 r. (karta 24 akt). Wobec tego wniosek winien zostać uzupełniony o stosownie oświadczenie w terminie do 3 marca 2015 r. W wyznaczonym terminie skarżący nie uzupełnił złożonego wniosku o niezbędne oświadczenia oraz materiały źródłowe dotyczące uprawdopodobnienia, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącego jest na tyle trudna, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Całkowicie gołosłowne pozostaje stwierdzenie skarżącego wyrażone w sprzeciwie, że jego oświadczenie zawierające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych było wystarczające do podjęcia decyzji w przedmiocie zwolnienia od kosztów, natomiast żądane informacje zbędne. Stanowisko to jest całkowicie niezasadne, bowiem z przedłożonego wniosku nie wynika, z jakich źródeł dochodu utrzymuje się rodzina skarżącego, skoro podał, że żona nie pracuje, co do jego sytuacji na rynku pracy brak jest jakiejkolwiek informacji. Brak jest także informacji o posiadanym majątku w postaci przedmiotów wartościowych, a w szczególności samochodu, natomiast postepowanie w przedmiotowej sprawie dotyczy skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B, z którego akt wynika, że rozstrzygnięcie to jest wynikiem dopuszczenia się wielokrotnego naruszenia przepisów i zasad ruchu drogowego w postaci przekroczenia dopuszczalnej prędkości kierowanego pojazdu w okresie [...] 2014 r. W tym miejscu warto przypomnieć skarżącemu, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest prezentowane stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 ustawy ppsa. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. I OZ 1551/05, NSA z dnia 30 października 2013r. sygn. akt II OZ 918/13). Taki kierunek wykładni art. 255 ustawy ppsa. Sąd w pełni podzielił w przytoczonej sprawie. Sąd ponownie rozpoznając sprawę nie miał możliwości przyznać skarżącemu prawa pomocy, skoro z przedłożonego formularza nie wynika zarówno zakres wniosku, jak również nie wynika jaka jest faktyczna sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego, skoro w rubrykach wniosku PPF, jak wskazano wyżej nie zawarto konkretnych informacji oraz nie złożono oświadczenia z jakich środków rodzina się utrzymuje. W złożonym sprzeciwie skarżący także nie składa żadnych wyjaśnień dotyczących żądanych oświadczeń, a jedynie stwierdza, iż podane informacji w jego ocenie są wystarczające do rozpoznania wniosku. Wobec powyższego Sąd nie ma pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego, co uniemożliwia mu przyznanie prawa pomocy, które przysługuje jedynie osobom, które nie są w stanie ponieść odpowiednio jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja art. 246 § 1 ustawy ppsa. obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek określonych w tym przepisie, natomiast złożony wniosek nie umożliwia oceny, czy stronie przysługuje prawo pomocy z uwagi na jej sytuację materialną i dochodową. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skoro strona skarżąca nie udzieliła informacji na temat swojej sytuacji brak jest możliwości przyznania jej prawa pomocy. W niniejszej sprawie na tle przedstawionego wniosku (niepełnego) nie można uznać, aby skarżący wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w związku z czym Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.