II SA/Ol 751/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odroczenia usunięcia barakowozu postanawia odmówić przyznania K.B. prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Po oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie skargi M.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego "[...]", uczestniczka postępowania – K.B. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podnosząc w jego uzasadnieniu, iż jest uczennicą szkoły średniej i pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy "są chorzy i wymagają dużych pieniędzy na opiekę i lekarstwa". Oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. Do jej majątku należy nieruchomość rolna o powierzchni 1,04 ha, której jest współwłaścicielką. Do majątku rodziców należą natomiast dwa mieszkania o powierzchni 94 m2 i 92 m2 oraz nieruchomość o powierzchni 0,50 ha, wykazana w rubryce nr 7.1. formularza wniosku pod pozycją "inne nieruchomości". W rubryce nr 7.2.1. ("posiadane zasoby pieniężne") strona wpisała, iż "rodzice nie chcą ujawnić ich wysokości". W rubryce nr 10 ("dochody"), wykazała dochody rodziców z tytułu wynagrodzenia za pracę i emerytury w łącznej wysokości 6.900 zł brutto. Pismem z dnia 30 kwietnia 2008 r. strona została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Do jej pisma z dnia 17 maja 2008 r. (data nadania pocztowego) nie zostały załączone dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych przez jej rodziców wydatków na opiekę i lekarstwa oraz dokumenty, z których wynika wysokość ich dochodów netto. Podniosła, iż pierwszych z nich nie posiada, wysokość dochodów podała zaś już we wniosku. Strona nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy zarówno własnych, jak i rodziców, wskazując, iż zasoby znajdujące się na rachunkach bankowych są objęte tajemnicą i ich ujawnienie może nastąpić tylko za zgodą właściciela rachunku. Strona nie wskazała ponadto wysokości i przeznaczenia ponoszonych miesięcznie przez nią i osoby, pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wydatków oraz nie uwiarygodniła faktu ponoszenia konkretnych wydatków w wykazanej wysokości. Oświadczyła jedynie, iż koszty jej utrzymania wynoszą ok. 3.000 zł, co obejmuje korepetycje trzy razy w tygodniu. Wezwana do złożenia wyjaśnień, dotyczących posiadanych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe, itp.) poprzez wskazanie wysokości posiadanych przez nią zasobów pieniężnych oraz wskazanie, czy z zasobów pieniężnych posiadanych przez jej rodziców możliwe jest sfinansowanie kosztów postępowania związanych z jej udziałem w niniejszej sprawie, oświadczyła natomiast, iż nie ma wiedzy na ten temat. Postanowieniem z dnia 27 maja 2008 r. referendarz sądowy odmówił uczestniczce postępowania przyznania prawa pomocy, stwierdzając w konkluzji jego uzasadnienia, iż nie wykazała ona, że nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pomimo braku własnych dochodów może ona bowiem z pomocą rodziców uiścić wskazane koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprzeciwie od tego postanowienia K.B. wyraziła przekonanie, iż powołanie się w nim na art. 87 i 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest nieporozumieniem. Art. 128 mówi o obowiązku alimentacyjnym, a obowiązek ten polega na dostarczeniu środków utrzymania a w miarę potrzeby środków wychowania. W artykule tym nie ma mowy kosztach sądowych. Stąd przepis ten nie może być podstawą do odmowy udzielenia prawa pomocy. Strona zwróciła uwagę na to, iż nie dostarczyła wyciągów bankowych rodziców, ponieważ nie mogła ich uzyskać ze względu na tajemnicę bankową. Jej zdaniem, żądanie dodatkowych analiz zasobów pieniężnych rodziców jest bezprawne. "Gdyby Sąd dokładnie czytał (jej) wniosek, to z pewnością wyczytałby, że oszczędności nie posiada(-), a rodzice mogą finansować (ją) do wysokości ewentualnie zasądzonych alimentów." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym [art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.]. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika - stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeśli natomiast wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a, osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek przedstawić we wniosku dane dotyczące między innymi stanu rodzinnego. Nie ma zatem wątpliwości co do tego, że o przyznaniu prawa pomocy decyduje nie tylko sytuacja majątkowa wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe członków jego rodziny (np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II FZ 685/06; z 20 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 217/07; z 31 lipca 2007 r., sygn. akt II FZ 421/07 - dostępne w Internecie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Badania przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. dokonuje się więc w kontekście przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zmianami). Zgodnie z art. 128 tejże ustawy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przez obowiązek alimentacyjny dostarczania środków utrzymania rozumieć należy obowiązek zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej potrzebującej alimentacji (wyrok Sądu Najwyższego z 6 maja 1967 r., sygn. akt III CR 422/66, LEX nr 6157). Pod względem unormowań prawa rodzinnego, okoliczność, iż wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest uczennicą szkoły średniej i pozostaje na utrzymaniu rodziców, gdyż nie posiada żadnych własnych dochodów nie uzasadnia jeszcze przyznania prawa pomocy. Formułując analogiczną tezę na gruncie postępowania cywilnego, Sąd Najwyższy stwierdził, iż z istoty obowiązku alimentacyjnego wynika, że w wypadkach uzasadnionych prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice winni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania, koniecznego dla siebie i rodziny. W takim wypadku o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców (postanowienie z 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963). Rzecz przedstawiałaby się odmiennie, gdyby uczestniczka postępowania utrzymywała się z wypłacanych na jej rzecz świadczeń alimentacyjnych. Wówczas mogłaby uzyskać zwolnienie od kosztów postępowania (w tym wydatku na ustanowienie pełnomocnika) w takim zakresie, w jakim ich uiszczenie prowadziłoby do uszczerbku jej utrzymania. Jak wskazał bowiem Sąd Najwyższy, okoliczność, że osoby, które wykonują obowiązek alimentacyjny, w zakresie określonym w art. 135 k.r.o., mogłyby bez uszczerbku dla swojego utrzymania ponieść przekraczające zakres tego obowiązku koszty sądowe żądanie od strony alimentowanej, nie daje podstaw do odmowy jej zwolnienia od tych kosztów (postanowienie SN z 7 sierpnia 1981 r., sygn. akt IV CZ 11/81, niepubl. za S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 261). Mając na względzie powyższe, za trafne należy uznać argumenty referendarza sądowego, uzasadniające odmowę przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim, wobec braku przedłożenia przez stronę dokumentów, w oparciu o które można byłoby ustalić dokładną wysokość dochodów jej rodziców oraz oświadczenia o wysokości i przeznaczeniu ponoszonych przez 3-osobową rodzinę wydatków, a ponadto wysokości posiadanych przez stronę i jej rodziców oszczędności, nie jest w istocie możliwa ocena ich rzeczywistej sytuacji finansowej. Nie mniej jednak należy zauważyć, iż posiadane informacje nie świadczą o tym, że członkowie rodziny należą do grona osób ubogich. Strona jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej. Jej rodzice są również właścicielami nieruchomości rolnej oraz dwóch mieszkań. Dysponują stałym miesięcznym dochodem w wysokości ok. 6.900 zł netto/brutto oraz posiadają oszczędności, których wysokości nie chcieli ujawnić. Na bliżej nieokreślone koszty utrzymania córki przeznaczają miesięcznie ok. 3.000 zł (strona wykazała w ich ramach jedynie korepetycje). W tych natomiast warunkach można uznać, że ich sytuacja materialna umożliwia udzielenie stronie pomocy finansowej także na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny. Strona nie wykazała bowiem, że cały miesięczny dochód oraz posiadane oszczędności służą zaspokojeniu jej niezbędnych potrzeb. Nie wskazała również żadnych przeszkód, które uniemożliwiają udzielenie jej dodatkowej pomocy finansowej przez rodziców na przedmiotowy cel. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 i art. 260 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.