II SA/Ol 754/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie doprowadzenia budynku mieszkalnego do stanu poprzedniego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia T.H. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 500 zł tytułem wpisu od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie doprowadzenia budynku mieszkalnego do stanu poprzedniego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest rencistą bez prawa zarobkowania i otrzymuje rentę w kwocie 993,70 zł miesięcznie netto (1173,30 zł brutto). Wydatki za gaz, telewizję kablową, wodę, energię elektryczną i lekarstwa wyniosły w lipcu 2009r. łącznie 616,47 zł. Skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada wartościowego majątku. W odpowiedzi na zobowiązanie Referendarza sądowego skarżący oświadczył, że mieszanie przy ul. D. 7/4 w J. zajmuje bezpłatnie na podstawie umowy użyczenia. Jednak do jego obowiązków należy utrzymanie tego lokalu w należytym stanie technicznym oraz utrzymanie czystości przynależnej części posesji. Dostarczył dokumentację wydatków na gaz, leki, wodę, telewizję, energię elektryczną, a także zaświadczenie lekarskie i wyciąg z rachunku bankowego za okres od 4 sierpnia do 1 września 2009r. Podał, iż koszt wykupu leków obecnie bardzo wzrośnie, ponieważ zamiast 7 jednostek insuliny lekarz specjalista zalecił dzienną dawkę 12 jednostek, co stanowi około 216 zł miesięcznie. Kwota ta jeśli zostanie wydana doprowadzi go do całkowitej ruiny finansowej, dlatego nie jest w stanie tego leku wykupić. Podkreślił, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, natomiast z A.H. ma wspólne konto bankowe, na którym gromadzi oszczędności z dochodów jakie otrzymuje. Skarżący został ponownie zobowiązany do wyjaśnienia: – czy pozostaje w związku małżeńskim z A.H. i zamieszkuje z nią pod wspólnym adresem, – kto i w jakiej wysokości pokrywa comiesięczne zobowiązania względem wspólnoty mieszkaniowej, – jak kształtuje się sytuacja materialna jego córki – B.H.-G., – czy ma jeszcze inne dzieci, zdolne do udzielenia mu pomocy materialnej. W odpowiedzi oświadczył, iż pozostaje w związku małżeńskim z A.H. od 1962 roku co jednak nie znaczy, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Z uwagi na to, że nie ma wspólnoty mieszkaniowej to nikt nie pokrywa comiesięcznych zobowiązań finansowych. Co do sytuacji materialnej córki to nie może się do tej kwestii odnieść, gdyż nie zna sytuacji materialnej jej, jak i pozostałych dzieci. Postanowieniem z dnia 8 października 2009r., sygn. akt II SA/Ol 754/09, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania T.H. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Referendarz podał, że w wyniku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego ustalono, iż w czasie, w którym skarżący został wezwany do uiszczenia 500 zł tytułem wpisu od skargi na jego rachunku bankowym znajdowało się 5500,99 zł. Środki te zostały wypłacone przez A.H. w dniu 21 sierpnia 2009r. i według jego oświadczenia są to jej oszczędności. Skarżący zaniechał jednak podania jakichkolwiek dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji i przebywający pod tym samym adresem (skarżący temu nie zaprzeczył), nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (nawet w zakresie pokrywania wydatków mieszkaniowych). Referendarz wyjaśnił, że skoro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, a ponadto obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny, to uzasadnione jest także zasięgnięcie informacji na temat sytuacji materialnej dzieci skarżącego (z akt administracyjnych wynika, iż korzysta on z mieszkania córki). Wobec powyższego uznał, że bierność skarżącego w zakresie wyjaśnienia relacji z najbliższą rodziną należało zinterpretować na jego niekorzyść. Skoro to bowiem na stronie ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy, to jej uchylanie od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji skutkuje uznaniem, że nie został spełniony żaden z warunków określonych w art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. T.H. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z zachowaniem terminu do jego wniesienia. W jego uzasadnieniu zwrócił się o uchylenie lub zmianę postanowienia Referendarza oraz przyznanie prawa pomocy i ustanowienia adwokata. Jego zdaniem przedstawił wyczerpująco swoją sytuację majątkową, jak też wyczerpał materiał dowodowy w tym zakresie. Podniósł, iż na jego rachunku bankowym rzeczywiście znajdowała się kwota 5500,99 zł wypłacona przez A.H. w dniu 21 sierpnia 2009r., jednak na to konto również przelewane jest jej świadczenie emerytalne w kwocie 1231,53 zł miesięcznie. Potwierdził wspólne zamieszkanie z żoną podkreślając, że nie zaniechał podania dodatkowych informacji dotyczących "wyjaśnienia nietypowej raczej sytuacji, w której nie ma separacji, a żyjemy pod tym samym adresem i nie prowadzimy wspólnego gospodarstwa domowego w zakresie pokrywania nawet wydatków mieszkaniowych, ponieważ Sąd nie postawił żadnego pytania lub złożenia oświadczenia w tej kwestii przeze mnie". Za niezasadne uznał żądanie przedstawienia sytuacji materialnej jego córki B.H.-G. i pozostałych dzieci, gdyż nie zna tej sytuacji, a gdyby ją znał to nie mógłby jej podać, gdyż naruszyłby w ten sposób tajemnicę chronioną prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ppsa). W związku z tym Sąd już na wstępie wyjaśnia, że zawarty w sprzeciwie wniosek o uchylenie postanowienia Referendarza sądowego należy uznać za chybiony, gdyż w momencie wniesienia sprzeciwu orzeczenie to zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). T.H. przedstawiając swoją sytuację podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego wartościowego majątku, a jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie rentowe w wysokości 1173,30 zł brutto. Z tych środków opłaca rachunki za wodę, energię elektryczną, lekarstwa, telewizję kablową, co w lipcu 2009r. wyniosło ogółem 616,47 zł. Wydatki te związane są z mieszkaniem, które nieodpłatnie użycza od córki w zamian za dbanie o jego dobry stan techniczny oraz utrzymanie czystości przynależnej części posesji. W toku uzupełniającego postępowania dowodowego skarżący oświadczył, że zamieszkuje wspólnie z żoną A.H., z którą nie pozostaje w separacji. Małżonkowie nie prowadzą jednak wspólnego gospodarstwa domowego. Na tym tle wskazać należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 maja 1967r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04 ONSAiWSA 2005r. nr 1 poz. 8). Zatem Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę nie tylko sytuację majątkową strony, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny zobowiązanych do alimentacji. Małżonkowie bowiem mają wynikający z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U Nr 9, poz. 59 zez zm.) obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Wspólne zamieszkiwanie wnioskodawcy ze współmałżonkiem usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny. Obowiązek niesienia pomocy spoczywa również na innych członkach rodziny - zwłaszcza rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie - art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż T.H. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest jedyną przesłanką pozwalającą na przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym. Podane przez skarżącego informacje nie pozwalają również na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W warunkach niniejszej sprawy skarżący wraz żoną posiadali oszczędności wielokrotnie przekraczające wysokość wpisu sądowego występującego na obecnym etapie postępowania, jak również pozwalające w zupełności na samodzielne ustanowienie adwokata. Jak bowiem wynika z akt sprawy na rachunku bankowym skarżącego i jego małżonki pozostawała kwota 5500,99 zł (karta nr 21 akt sądowych). Środki te zostały wypłacone przez A.H. w dniu 21 sierpnia 2009r., co wynika z dołączonego na wezwanie Referendarza wyciągu z rachunku bankowego za sierpień 2009r. Jednak pozostawały one na tym rachunku jeszcze dwa dni po odebraniu wezwania do uiszczenia 500 zł tytułem wpisu od skargi (wezwanie odebrała żona skarżącego 19 sierpnia 2009r.). Bez względu na okoliczność ich wypłacenia należy uznać, iż środki te pozostawały w dyspozycji małżonków w trakcie postępowania przed Sądem, a związku z tym należy je obecnie uwzględniać przy orzekaniu w zakresie prawa pomocy. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pomijając nawet, że obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na dzieciach skarżącego, już same oszczędności zgromadzone, jak twierdzi wnioskujący, jedynie przez A.H., pozwalają na pokrycie także kosztów profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat. Jednak rozpatrując kwestię przyznania prawa pomocy należy uwzględnić także dochody z emerytury małżonki strony, które wpływają na wspólny rachunek bankowy w kwocie 1231,53 zł miesięcznie (netto, karta nr 21) i pozwalają wraz z dochodami wnioskującego 1173,30 zł brutto (993,70 zł netto) na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanego przez skarżącego postępowania sądowego. Uwzględniając zatem przedstawione przez stronę w toku postępowania informacje Sąd stwierdza, że posiadanie oszczędności na kwotę 5500,- zł oraz wspólne dochody małżonków (2225,23 zł netto miesięcznie) po podanych przez skarżącego miesięcznych wydatkach na poziomie 620 zł (616,47 zł za lipiec br.) powoduje, że skarżący nie udowodnił, że nie może ponieść kosztów zarówno postępowania sądowego, jak też ustanowienia adwokata. Skarżący przede wszystkim nie skorzystał z możliwości wykazania pełnej sytuacji majątkowej rodziny na etapie rozpatrywania sprawy przez Referendarza (wezwania z 10 i 24 września 2009r.) oraz wniesienia sprzeciwu od jego postanowienia ignorując okoliczność, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Postawa wnioskującego, który pomija sytuację majątkową najbliższej rodziny mimo oczywistego obowiązku pomocy współmałżonka, nie pozwala na przyznanie mu prawa pomocy. Na tle powyższego Sąd stwierdza zatem, że skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.