II SA/Ol 769/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2013r. sprawy ze skargi L. M. H. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości – uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A orzeczeniem z 1956r. postanowiło przejąć na własność Skarbu Państwa nieruchomość ziemską o obszarze 9,86 ha wraz z zabudowaniami, położoną we wsi A, gromada A, uzasadniając to opuszczeniem przedmiotowego gospodarstwa przez ówczesnego właściciela – J. H.. Orzeczenie to uprawomocniło się 2 stycznia 1957 roku. Od powyższego orzeczenia odwołanie złożył spadkobierca J. H. – L. H. zarzucając, że niedoręczenie orzeczenia stronom postępowania, tj. J. H. i żonie W. H., narusza przepisy Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda postanowieniem z dnia "[...]" stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania złożonego przez L. H.. Organ odwoławczy podniósł, że, jak wynika z orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A z 1956r., J. H. jesienią 1953 roku dobrowolnie opuścił gospodarstwo. Nie zastrzegł przy tym sobie prawa powrotu na to gospodarstwo, przenosząc się na inne tereny. Należy więc uznać doręczenie – poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń GRN - za skuteczne. Oznacza to również, że 14 dniowy termin do wniesienia odwołania upłynął 17 stycznia 1956 roku. Tymczasem pierwsze odwołanie L. H. opatrzone jest datą 11 września 2012r. i wpłynęło do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi 13 września 2012r. Skargę na ww. rozstrzygniecie wywiódł L. H., wnosząc m.in. o uchylenie kwestionowanego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: - jego wydanie na podstawie błędnych ustaleń, tzn.; błędne ustalenie, że rodzice skarżącego opuścili dobrowolnie gospodarstwo w A jesienią 1953r. nie zastrzegając sobie prawa powrotu na to gospodarstwo, mimo tego, że skarżący w tym okresie wyjechał z A do B w związku z otrzymaniem nakazu pracy, a od 1954r. do 1957r. przebywał tam w związku z odbywaniem służby wojskowej. Ponadto nie było możliwe w ocenie skarżącego doręczenie jego rodzicom orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A z 1956r. osobiście z powodu ich nieobecności, błędnie też ustalono, że doszło do skutecznego doręczenia orzeczenia PPRN z 1956r. rodzicom w trybie art. 26 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta RP z 22.03.1928r. o postępowaniu administracyjnem, w związku z czym ww. orzeczenie stało się prawomocne z dniem 02.01.1957r., a zatem upłynął termin do wniesienia odwołania od tego orzeczenia i odwołanie strony zostało wniesione po terminie, - naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, w ten sposób, że stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania nie było poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego co do tego czy przekroczono termin do wniesienia odwołania, - naruszenie przepisu art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83, art. 72, art. 26 i 28 Rozporządzenia Prezydenta RP z 22.03.1928r. poprzez uznanie, że tryb doręczenia orzeczenia z dnia 28 września 1956r. był prawidłowy, więc orzeczenie o przejęciu przez Skarb Państwa na własność gospodarstw rodziców skarżącego uprawomocniło się z dniem 2 stycznia 1957r., - naruszenie przepisu art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 23, 24 i 25 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22.03.1928r. o postępowaniu administracyjnem poprzez jego niezastosowanie i nierozpoznanie wniesionego w terminie odwołania od orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A z 1956r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa, - rozpoznanie sprawy przez organ niewłaściwy rzeczowo i funkcjonalnie do rozpoznania odwołania od orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1956r. wskutek błędnego przekazania sprawy przez Ministra Rolnictwa Wojewodzie, - nierozpoznanie zawartego w odwołaniu wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania oraz przyznanie pomocy profesjonalnego pełnomocnika. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując co do zasady argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W pierwszym rzędzie należy odnieść się do spornej kwestii właściwości organu do rozpoznania niniejszej sprawy. Analizując rozpoznawaną sprawę w pełni należy podzielić - w ocenie niniejszego składu orzekającego - pogląd zaprezentowany w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt I OW 28/09 oraz z dnia 1 kwietnia 2010r. sygn. akt I OW 164/09. Słusznie bowiem w nich zaznaczono, że sprawy zakończone wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości na podstawie dekretów z dnia 5 września 1947 r. i z dnia 27 lipca 1949 r. - wówczas, gdy istniały - należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej. Wobec powyższego, przy wskazywaniu organu wyższego stopnia do rozpatrzenia sprawy stwierdzenia nieważności takiego orzeczenia, odnieść się należy do najnowszej regulacji, a mianowicie do ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2009 r. Jak przyjęto w treści jej art. 3 ust. 1 pkt 5, do właściwości wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie, należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji, tj. organów administracji rządowej. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy, wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie, także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda. Sądowi znane są orzeczenia, które zawierały odmienne stanowiska co do właściwości organu do rozpoznawania spraw, takich jak niniejsza. Zaprezentowany pogląd jest jednak od momentu wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, poglądem jednolitym i ugruntowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Wojewody z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania złożonego przez L. H. od orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1956r. Orzeczeniem tym wskazany organ postanowił przejąć na własność Skarbu Państwa nieruchomość ziemską o obszarze 9,86 ha wraz z zabudowaniami, położoną we wsi A, gromada A, uzasadniając to opuszczeniem przedmiotowego gospodarstwa przez ówczesnego właściciela – J. H., czyli ojca strony skarżącej. Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1956r. wydane zostało na podstawie art. 15 dekretu z dnia 10 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18 poz. 107), gdzie w ust. 2 uregulowano, że przejście gospodarstwa (działki) na własność Państwa stwierdza prezydium powiatowej rady narodowej. W pouczeniu wskazano na możliwość zaskarżenia orzeczenia do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej za pośrednictwem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w terminie dni 14-tu, licząc od dnia następnego po dniu doręczenia ogłoszenia niniejszego orzeczenia (akta adm., k. – 36). Z akt sprawy nie wynika, że J. H. doręczono wskazany wyżej akt. Zwrócić należy jednak uwagę na regulację – obowiązującego w momencie wydania rzeczonego aktu - art. 26 (Dział VII Wezwania i doręczenia) Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), zgodnie z którym jeżeli doręczenie nie może być dokonane do rąk własnych odbiorcy z powodu jego nieobecności - wówczas pismo należy złożyć we właściwym ze względu na miejsce doręczenia urzędzie gminnym (magistracie) wywieszając o tem ogłoszenie we wskazanym urzędzie na 30 dni (art. 28 ust. 2), a oprócz tego na drzwiach mieszkania odbiorcy lub też na drzwiach lokalu, w którym znajduje się zarząd jego nieruchomości lub przedsiębiorstwa, albo w którym odbiorca pracuje, albo na bramie jego nieruchomości. Ust. 2 tego artykułu wskazuje, że wykonanie tych czynności uważa się za doręczenie. Na końcu spornego orzeczenia widnieje adnotacja mówiąca, że niniejsze orzeczenie było wywieszone "na widocznym miejscu w kancelarii Prezydium GRN w terminie od dnia 1.XII.56r. do dnia 31.XII.56r.". Biorąc powyższe pod uwagę należy zatem przyjąć, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1956r. zostało skutecznie doręczone J. H., tym samym weszło ono do obrotu prawnego. To zaś oznacza, że skarżący jako następca prawny wyżej wymienionego wywiódł swoje odwołanie (z dnia 11 września 2012r.) z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Stosownie bowiem do art. 83 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, kpa (Dz. U z 200r., Nr 98, poz. 1071) odwołanie wnosi się w terminie 14 dni po ogłoszeniu lub doręczeniu decyzji. W ocenie Sądu nawet przyjmując, że ówczesny organ nie w pełni wypełnił dyspozycję z art. 26 ust. 1 lit b rozporządzenia, to nie można przyjąć, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nie weszło do obrotu prawnego. Świadczy o tym chociażby postanowienie Sądu Powiatowego w B z 1957 r. o przeniesieniu własności gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa. W obecnej sytuacji prawnej strona może jedynie ewentualnie rozważyć zainicjowanie jednego z postępowań nadzwyczajnych zmierzających do wyeliminowania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z obrotu prawnego lub stwierdzenia, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.