II SA/Ol 777/14

Dnia 21 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2014 roku sprawy ze skargi S. M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wydaniem przez WSA w Olsztynie postanowienia z dnia "[...]", sygn. akt "[...]" I. oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego; II. przyznaje radcy prawnemu A. T. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych netto, powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1401/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w pkt 1 sentencji odrzucił skargę S. M. na działalność Burmistrza w przedmiocie zwrotu wpłaconych w przeszłości kwot na rzecz spółki A oraz w pkt 2 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wyjaśnił, że kontrola sądowa obejmuje orzekanie w sprawach skarg w zakresie enumeratywnie wyliczonym w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej jako: "p.p.s.a.". Stwierdził, że przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie nie była czynność z zakresu administracji publicznej, tym samym nie podlegała ona kontroli sądowoadministracyjnej. Podkreślono, że sprawa o zapłatę ma charakter cywilnoprawny, co oznacza, że do rozpoznawania sporów wynikłych z żądania skarżącego właściwy jest sąd powszechny (art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Tym samym może ona zostać rozpoznana wyłącznie na drodze postępowania cywilnoprawnego, a nie sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., WSA skargę odrzucił jako nienależącą do właściwości sądu administracyjnego. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 247 p.p.s.a., tzn., że skarga jest oczywiście bezzasadna. Postanowienie to doręczone zostało skarżącemu w dniu 25 stycznia 2013r. W dniu 1 lutego 2013r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając WSA w Olsztynie błędy formalne, merytoryczne i prawne i wniósł o wznowienie postępowania sądowego w jego sprawie. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2013r., sygn. akt I OZ 234/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił punkt 2 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazał sprawę wniosku o przyznanie prawa pomocy tutejszemu Sądowi do ponownego rozpoznania. NSA wskazał, że przy jednoczesnym wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na jej niedopuszczalność (art. 58 § 1) Sąd I instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi rozumianą jako niedopuszczalność skargi. W uzasadnieniu NSA zwrócił także uwagę, że zgodnie z treścią art. 173 p.p.s.a. od postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaznaczono, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący skorzystał z tego środka prawnego. W rozpatrywanej sprawie skarżący złożył jedynie zażalenie, które jest środkiem odwoławczym od postanowień niekończących postępowania w sprawie, czyli w niniejszej sprawie - od postanowienia o odmowie przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W tej sytuacji skarżący może ubiegać się o przywrócenie przez Sąd terminu do dokonania tej czynności (wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi) na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a., jeśli spełnia przesłanki zawarte w tym przepisie, czyli nie dokonał czynności w terminie bez swojej winy. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013r., sygn. akt II SA/Ol 1401/12 tutejszy Sąd ustanowił skarżącemu w ramach prawa pomocy radcę prawnego. W dniu 3 lipca 2013r. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła jako pełnomocnika skarżącego – radcę prawnego J. R. Pismami z dnia 21 września 2013r. i 22 października 2013r. skarżący domagał się zmiany pełnomocnika, podnosząc, że z powodu braku współpracy nie wie co się dzieje w sprawie z jego skargi. Domagał się doręczenia mu pism sporządzonych po dacie 6 czerwca 2013r. W dniu 9 października 2013r. skarżący został poinformowany przez tutejszy Sąd jakie pisma dołączone zostały do akt sprawy po wskazanej dacie. Zawiadomiono też skarżącego, że jego wniosek o zmianę pełnomocnika został przekazany według właściwości Okręgowej Izbie Radców Prawnych. Pismem z dnia 9 czerwca 2014r. skarżący zwrócił się do tutejszego Sądu z zapytaniem na jakim etapie znajduje się jego sprawa. Podał, że od ponad roku nie otrzymał żadnej informacji na ten temat. W odpowiedzi pismem z dnia 24 czerwca 2014r. WSA w Olsztynie poinformował skarżącego, że prawomocnym postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013r., sygn. akt II SA/Ol 1401/12 skarga została odrzucona, postępowanie sądowe zostało więc zakończone. W dniu 18 lipca 2014r. (data nadania pocztowego) skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wskazanym postanowieniem, w którym zakwestionował zasadność tego orzeczenia. Stwierdził, że nie zachodzi wątpliwość co do kognicji sądu, gdyż w sprawie płatności na rzecz Spółki A przy UMiG była wydana decyzje administracyjna z dnia "[...]" 1989r. i zawarta umowa nr 51/89 z dnia 22 września 1989r.. Pismem z dnia 1 sierpnia 2014r. skarżący poinformował tutejszy Sąd, że wypowiedział pełnomocnictwo r.pr. J. R. w dniu 30 września 2013r. Wniósł o ustanowienie mu w ramach prawa pomocy pełnomocnika - r.pr. L. O. W dniu 8 sierpnia 2014r. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła jako pełnomocnika skarżącego- r.pr. A. T. Na podstawie zarządzenia z dnia 4 września 2014r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do podania – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, w oparciu o którą z przesłanek wskazanych w art. 211-273 p.p.s.a. skarżący domaga się wznowienia postępowania oraz kiedy skarżący dowiedział się o podstawie wznowienia. W wyznaczonym terminie radca prawny wskazał, że podstawę wznowienia stanowi art. 271 pkt 2 p.p.s.a., gdyż skarżący pismami z dnia 21 września i 22 października 2013r. informował, że między nim a przydzielonym mu pełnomocnikiem z urzędu nie ma należytej współpracy i nie jest on informowany o postępach toczącej się sprawy, a zatem wskazywał, że nie jest należycie reprezentowany w postępowaniu o sygn. akt II SA/Ol 1401/12. Natomiast w piśmie z dnia 12 czerwca 2014r. skarżący wskazał, że od ponad roku nie posiada żadnej informacji o toczącej się sprawie. Pełnomocnik podał, że najwcześniejszą datą, w której skarżący dowiedział się o podstawie wznowienia postępowania jest dzień 30 czerwca 2014r., kiedy otrzymał pismo WSA w Olsztynie z dnia 24 czerwca 2014r., informujące go, że postanowienie z dnia 18 stycznia 2013r. jest prawomocne i postępowanie zostało zakończone. Na rozprawie w dniu 21 października 2014r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Wskazał, że przesłanką nieważnościową wznowienia postępowania jest zarówno nienależyte reprezentowanie skarżącego, jak i pozbawienie możności działania. Podał, że zarzuty te uzasadnione są brakiem należytej współpracy z ustanowionym w sprawie pełnomocnikiem. Radca prawny wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Skarżący dodatkowo podniósł, że wyznaczony pełnomocnik powinien być aktywny i powinien z nim współpracować, co nie miało miejsca. Wniósł o dalsze prowadzenie postępowania w zakresie decyzji z "[...]’ 1989r., której konsekwencją było zawarcie umowy nr 51/89. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, a zatem nie może zostać uwzględniona. Na wstępie rozważań wskazać należy, że skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o charakterze wyjątkowym, ponieważ zmierza do obalenia prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie. Dlatego jest oparta na wąsko określonych podstawach, które należy interpretować ściśle. Podstawy skargi o wznowienie postępowania wymienione zostały taksatywnie w przepisach art. 271-273 p.p.s.a. Tym samym niedopuszczalna jest dowolność w zastosowaniu tej instytucji, a także rozszerzająca interpretacja przesłanek wznowienia postępowania. Działanie takie podważyłoby bowiem zasadę stabilności orzeczeń sądowych. Uwzględnienie skargi w omawianym zakresie możliwe byłoby jedynie wówczas, gdy sąd potwierdzi wystąpienie przesłanki wznowienia, a więc, że rzeczywiście okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania miała miejsce. W rozpoznawanej sprawie Sąd badając dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania zarówno na posiedzeniu niejawnym (art. 280 p.p.s.a.) jak i na rozprawie (art. 281 p.p.s.a.) uznał, że jest ona wniesiona w terminie (art. 277 powołanej ustawy) i opiera się na ustawowej przesłance wznowienia. Jako datę dowiedzenia się o podstawie wznowienia skarżący wskazał 30 czerwca 2014r, kiedy to doręczone zostało mu pismo tutejszego Sądu z informacją, że postanowienie z dnia 18 stycznia 2013r. odrzucające jego skargę jest prawomocne i tym samym postępowanie zostało zakończone. Przyjmując na podstawie tego oświadczenia, że skarżący nie miał wcześniej świadomości o uprawomocnieniu się kwestionowanego rozstrzygnięcia o odrzuceniu jego skargi, zasadnym było przyjąć, że skarga o wznowienie, nadana przesyłką pocztową w dniu 18 lipca 2014r., została złożona z zachowaniem ustawowego trzymiesięcznego terminu do jej wniesienia. Uznanie dopuszczalności wznowienia pozwala na przejście do merytorycznego rozpoznania sprawy. Granice rozpoznania sprawy zakreśla przy tym podstawa wznowienia (art. 282 § 1 p.p.s.a.). Jako podstawę wznowienia wskazano art. 271 pkt 2 p.p.s.a., podnosząc że skarżący nie był należycie reprezentowany przez co był pozbawiony możności działania. Przy czym tą niemożność działania skarżący wiąże z brakiem współpracy z wyznaczonym mu z urzędu pełnomocnikiem, ustanowionym już po uprawomocnieniu się kwestionowanego orzeczenia (z dniem 26 lutego 2013r), który nie podjął żadnego działania w jego sprawie. Skarżący błędnie odczytuje treść art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności m.in. jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Okoliczności te muszą zaistnieć najpóźniej w chwili wydania objętego skargą o wznowienie orzeczenia (por. Komentarz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod red. T Woś, wyd. LexisNexis, Warszawa 2008, str. 797-798). Natomiast do czasu wydania postanowienia o odrzuceniu skargi skarżący działał osobiście, posiadał pełną zdolność do czynności prawnych, nie wymagał więc reprezentacji, a postanowienie zostało mu doręczone wraz ze stosownym pouczeniem i wniósł na nie zażalenie, na skutek którego ustanowiony został radca prawny. Skarżący zatem aktywnie realizował swoje uprawnienia procesowe. Wskazać należy, że brak należytej reprezentacji, w rozumieniu omawianego przepisu, dotyczy zarówno przedstawicielstwa ustawowego, jak i pełnomocnictwa, gdy np. strona niebędąca osobą fizyczną nie była reprezentowana przez jej właściwy organ. Pozbawienie strony możności działania oznacza zaś pozbawienie strony możliwości obrony jej praw na skutek naruszenia przepisów prawa. Wystąpienie tej przesłanki wznowienia postępowania wymaga wykazania związku pomiędzy naruszeniem prawa a pozbawieniem strony możliwości działania. W rozpatrywanym przypadku nie można uznać, aby doszło do naruszenia prawa, które skutkowało pozbawieniem skarżącego możliwości działania. Podkreślić należy, że skarżący do czasu uprawomocnienia się kwestionowanego postanowienia działał osobiście i postanowienie z dnia 18 stycznia 2013r., sygn. akt II SA/Ol 1401/012 zostało mu doręczone w dniu 25 stycznia 2013r. wraz z pouczeniem o terminie i sposobie zaskarżenia, a następnie skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie. W doręczonym mu w dniu 30 kwietnia 2013r. postanowieniu kasacyjnym NSA poinformowano go również, że od orzeczenia o odrzuceniu skargi należy wnieść skargę kasacyjną i strona może ubiegać się o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Z argumentacji skarżącego wynika, że w istocie ma on zastrzeżenia co do sposobu reprezentowania jego interesów w sprawie przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu po uprawomocnieniu się postanowienia o odrzuceniu skargi. Nawet jednak gdyby przyjąć, że skarżącemu przysługiwało prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu już na etapie wniesienia skargi, to wskazać należy, że w orzecznictwie, w tym sądów administracyjnych, prezentowany jest pogląd, który Sąd w składzie orzekającym podziela, że zaniedbania pełnomocnika procesowego, niewykonanie lub nienależyte wykonanie przez niego obowiązków nie jest nienależytym reprezentowaniem strony w rozumieniu art. 271 pkt 2 p. p. s. a. (w odniesieniu do postępowania cywilnego art. 401 pkt 2 k. p. c.) i nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I GSK 155/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl oraz postanowienie SN z dnia 26 marca 2003 r., sygn. akt II CZ 26/03, OSNC 2004/6/95). Zastrzeżenia strony, co do sposobu wypełniania obowiązków przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie mogą być przedmiotem oceny sądu administracyjnego. Relacje te podlegają przede wszystkim aktom określającym zasady etyki zawodów prawniczych, a niewłaściwe wypełnianie obowiązków może być przedmiotem oceny właściwych organów samorządu zawodowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2014r., sygn. akt I SAB/Wa 122/14 ). Reasumując, w rozpatrywanej sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby skarżącego możliwości podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych. Poza tym do momentu ustanowienia pełnomocnika z urzędu, co nastąpiło dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o odrzuceniu skargi, skarżący działał osobiście. W związku z tym skarżący nie może domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego, zakończonego postanowieniem z dnia 18 stycznie 2013r., które uprawomocniło się od dnia 26 lutego 2013r., na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., gdyż w takiej sytuacji nie może być w ogóle mowy o nienależytej reprezentacji czy pozbawieniu go możności działania w omawianym znaczeniu. W tym stanie rzeczy należało oddalić skargę o wznowienie, na podstawie art. 282 § 1 p.p.s.a. O przyznaniu pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz (§ 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 490).