II SA/Ol 782/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 28 października 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi F. i W. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego przekazania na własność udziału w działce postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 16 czerwca 2009r. (sygn. akt II SA/Ol 782/08) oddalił skargę W.Ł. i F.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego przekazania na własność udziału w działce. W związku z zamiarem złożenia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku, we wniosku z dnia 9 lipca 2009r. skarżąca wniosła o ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Następnie we wniosku z dnia 24 lipca 2009r., złożonym na urzędowym formularzu, rozszerzyła zakres swojego żądania, wnosząc o ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia jego braków formalnych oraz złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżąca przedłożyła uzupełniony wniosek oraz pismo procesowe z dnia 6 sierpnia 2009r. Zgodnie z zawartym we wniosku oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca wraz z mężem ma na utrzymaniu troje dzieci. Do majątku rodziny należy część domu oraz nieruchomość rolna o powierzchni 8,8190 ha przeliczeniowych (co stanowi 8,771 ha fizycznych). Skarżąca wraz z mężem dzierżawi ponadto nieruchomość rolną o powierzchni 0,91 ha. Rodzina utrzymuje się ze środków z zasiłków rodzinnych w kwocie 272 zł. Skarżąca wraz z mężem prowadzi również działalność rolniczą, lecz wpływy ze sprzedaży równoważą nakłady na produkcję. W 2009r. z otrzymanych płatności opłacili zaległości oraz zwrócili drobne pożyczki zaciągnięte na życie. W piśmie procesowym z dnia 6 sierpnia 2009r. skarżąca wskazała wpływy z gospodarstwa rolnego z tytułu sprzedaży mleka i żywca, płatności oraz zwrotu akcyzy paliwowej, które w okresie od stycznia do lipca 2009r. wyniosły łącznie 18.348,60 zł oraz koszty prowadzenia gospodarstwa w wysokości 15.063,53 zł. W rezultacie zysk z działalności rolniczej wyniósł 3.285,07 zł. W okresie od dnia 1 stycznia do dnia 6 sierpnia 2009r. średni miesięczny dochód wynosił 476 zł plus ok. 50 zł za mleko z wolnej sprzedaży. Tym samym, średnio miesięcznie "na życie rodziny" skarżąca ma do dyspozycji ok. 500 zł z gospodarstwa rolnego oraz 272 zł z tytułu zasiłków rodzinnych. Środki z zasiłków przeznacza na kupno książek, pomocy szkolnych, odzieży i ubrań, natomiast z zysku z gospodarstwa na wyżywienie i środki czystości. W skład inwentarza żywego wchodzą: 18 sztuk bydła, 4 konie, 1 kuc, 2 świnie i 10 kur. Skarżąca podniosła, iż w roku bieżącym zamierza wraz z mężem sprzedać 1 źrebaka i 2 sztuki bydła, a uzyskane z tego tytułu środki pieniężne przeznaczyć na opłaty. Część pieniędzy na życie będą zmuszeni pożyczyć od rodziny do czasu otrzymania dopłat za 2009r. Skarżąca wskazała, iż w 2009r. na prowadzenie spraw sądowych wydała łącznie 400 zł (wpis sądowy, opłaty pocztowe i ksero). W odpowiedzi na wezwanie do wskazania jakie zmiany w sytuacji majątkowej i finansowej jej i jej rodziny zaszły od czasu, kiedy postanowieniem z dnia 5 grudnia 2008r. (sygn. akt II SA/Ol 782/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowił zwolnić skarżącą i jej męża wyłącznie od wpisu od skargi i odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałej części, a Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 27 stycznia 2009r. (sygn. akt I OZ 28/09) oddalił zażalenie skarżących na przedmiotowe postanowienie, skarżąca podała, iż sytuacja finansowa w gospodarstwie jest ciężka – cena tony zboża jest równa jednej godzinie pracy kombajnu, cena mleka jest niższa niż w ubiegłym roku, a cena żywca wołowego ciągle się obniża. Wskazała ponadto, iż w tym okresie została w kilku sprawach zwolniona w całości od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 18 września 2009r. (sygn. akt II SA/Ol 782/08) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla W.Ł. adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałej części. Referendarz stwierdził, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej i jej rodziny w porównaniu z rokiem ubiegłym uległa zmianie. Mając na uwadze spadek dochodu z tytułu prowadzonej przez skarżącą i jej męża działalności rolniczej, ale również wciąż istniejące możliwości powiększenia dochodu poprzez sprzedaż części zwierząt hodowlanych, wchodzących w skład większego liczebnie w porównaniu z rokiem ubiegłym inwentarza żywego uznano, że aktualna sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny uzasadnia przyznanie jej na obecnym etapie postępowania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. Od powyższego postanowienia W.Ł. złożyła sprzeciw. Podała, że posiadany inwentarz żywy skarżący wyprzedają sukcesywnie w czasie, na jaki pozwala im cykl hodowlany. I tak spośród 18 szt. bydła po 6 szt. urodzonych jest w 2008r. i 2009r., tylko 5 krów nadaje się do sprzedaży i to dopiero w latach 2010 - 2011. Dodatkowo krowy mięsne są trzymane ze względu na cielaki, które urodzą się w 2010r. Wszystko to powoduje, że skarżący mają obecnie do sprzedaży 1 starą krowę. Wydatki w gospodarstwie rolnym wynoszą ponad 1000 zł miesięcznie podczas, gdy fakturowa cena krowy wynosi obecnie 1000 zł. Podała, że gospodarstwo obciążone jest z jednej strony wysokimi kosztami utrzymania, a z drugiej ceny skupu produktów mleka i żywca są niskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r. nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy ppsa. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). Jak wynika z oświadczeń wnioskującej skarżący prowadzą gospodarstwo rolne, na które składają się uprawa gruntów i hodowla inwentarza. Środki finansowe pozyskują z tytułu upraw, produkcji mleka i żywca, a także z tytułu płatności do gruntów rolnych. Dodatkowo otrzymują pomoc społeczną w postaci świadczeń w formie zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku na trójkę dzieci w ogólnej kwocie 272 zł miesięcznie. Jak podnoszą skarżący pozyskiwane wpływy są niwelowane przez niezbędne wydatki, jakie rodzina jest zmuszona ponieść. W ten sposób wyliczono dochód z działalności rolniczej osiągnięty w od stycznia do lipca 2009r. na kwotę 3285,07 zł. W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżąca wykazała, że wraz z mężem nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sytuacja materialna rodziny jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe po uwzględnieniu niezbędnych wydatków są bowiem na tyle niskie, że nie pozwalają na poniesienie obecnie jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo w sprzeciwie strona wyjaśniła w sposób przekonujący ograniczone możliwości pozyskania środków ze sprzedaży inwentarza w gospodarstwie rolnym. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący dysponują majątkiem nieruchomym w postaci połowy domu oraz nieruchomości rolnych i prowadzą działalność rolniczą. Jednocześnie wskazać skarżącej należy, iż w myśl art. 249 ustawy ppsa., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.