II SA/Ol 782/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Starszy referendarz sądowy Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – J. M., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż w 2014 r. nie osiągnął dochodu. Utrzymuje się z pracy dorywczej, w ciągu miesiąca osiąga dochody w wysokości ok. "[...]". Ma na utrzymaniu trójkę dzieci. Z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i każde z nich utrzymuje się samo. Od "[...]" małżonkowie mają orzeczoną rozdzielność majątkową, na dowód czego załączył do wniosku kopię orzeczenia sądowego. Skarżący wskazał ponoszone wydatki miesięczne: wyżywienie – ok. "[...]", czynsz wraz z mediami – ok. "[...]", benzyna – ok. "[...]", wydatki związane z wychowaniem i wykształceniem synów (pokrywane po połowie z żoną) – ok. "[...]" oraz stwierdził, że dochody wystarczają mu na życie, zaś poczynienie oszczędności nie jest na chwilę obecną możliwe. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący w rubryce nr 6 wykazał trójkę dzieci, w rubryce nr 7.1. – mieszkanie o powierzchni "[...]", natomiast w rubryce nr 9 – "samochód osobowy" o wartość "[...]". W rubryce nr 8 powtórzył, że nie pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś rubrykę nr 10 ("Dochody") przekreślił. Do wniosku skarżący załączył kopie: zeznania rocznego za 2014 r. wraz z załącznikiem ("[...]") oraz urzędowym poświadczeniem odbioru dokumentu elektronicznego. Z dokumentów podatkowych wynika, że przychód skarżącego z tytułu działalności gospodarczej za 2014 r. wyniósł "[...]", koszty uzyskania przychodu – "[...]", a strata – "[...]", zaś przychód/dochód z innych źródeł – "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ppsa zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W warunkach niniejszej sprawy skarżący tego nie wykazał. Skarżący powołał się wprawdzie na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem uzyskania dochodu z tytułu działalności gospodarczej za 2014 r., lecz wskazać należy, iż w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą decydujące znaczenie ma uzyskiwany przez nią przychód, a nie dochód bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i jednocześnie skutkiem podejmowanych przez stronę mających różne uzasadnienie decyzji gospodarczych. Z tego powodu niski dochód bądź strata nie oznaczają braku środków finansowych i nie muszą wcale świadczyć o złej kondycji materialnej firmy prowadzonej przez stronę (zob. np. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 49/14, i powołane w jego uzasadnieniu orzeczenia, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie z załączonych do wniosku dokumentów podatkowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze – przychód za 2014 r. wyniósł "[...]", a zatem "[...]"krotnie przekroczył wysokość kosztów postępowania. Mimo straty skarżący nie zaprzestał jej prowadzenia. Wykazanie jej we wskazanym roku podatkowym nie oznaczało zatem utraty płynności finansowej. O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy fakt, że pomimo straty w dalszym ciągu kontynuuje działalność gospodarczą, a nawet w działalność tą inwestuje, co wynika z uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (k. 48). Obecnie, jak wskazał skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w ciągu miesiąca osiąga dochody w wysokości ok. "[...]", co potwierdził również jego zawodowy pełnomocnik we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (k. 48). Skoro zatem skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód, to stwierdzić należy, iż nie wykazał, że kondycja finansowa jego firmy jest tak zła, że nie pozwala na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Wskazać należy, iż z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmuje się, że jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, powinna co do zasady partycypować w kosztach postępowania (por. np. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 500/13, z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt II OZ 263/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; zob. także: M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728). W niniejszej sprawie wysokość uzyskiwanych obecnie dochodów skarżącego znacznie przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania jego i jego rodziny, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania, szczególnie, że w kosztach tych partycypować powinna również żona skarżącego. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje bowiem umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i 27 KRO), zaś w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach NSA z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie wystarczy zatem wykazanie przez stronę, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną jej i jej rodziny. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych ich potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny i dopiero gdy oszczędności poczynione w ten sposób okażą się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że zdobycie środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.