II SA/Ol 814/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. M. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 września 2014r., sygn. akt II SA/Ol 814/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. WSA/pos.1- sentencja postanowienia B. M. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy "[...]" z dnia "[...]" w sprawie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie altany ogrodowej na działce nr "[...]" w obrębie "[...]" gmina "[...]". Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi B. M. złożył wniosek o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego. W złożonym formularzu PPF skarżący podał, że posiada udział – wraz ze swoją mamą - w części nieruchomości lokalowej o pow. "[...]", działkę rolna o powierzchni "[...]" oraz budynek i obiekt małej architektury, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Podał, że poza tym nie posiada majątku pozwalającego bez uszczerbku na zapłatę wpisu sądowego oraz opłacenie radcy prawnego, który zapewniłby mu należytą ochronę jego praw, w tym prawa własności. Wyjaśnił, że w celu sporządzenia skargi zmuszony był do zapożyczenia się u rodziny, aby skorzystać z fachowej pomocy. Poinformował, że obecnie mieszka w "[...]", gdzie studiuje zaocznie. Podał, że uzyskuje dochód z tytułu umowy o dzieło w wysokości "[...]" oraz z tytułu umowy o prace na "[...]" w wysokości "[...]". Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z narzeczoną, która obecnie nie pracuje. Wskazał, że miesięczne opłaty za mieszkanie wynoszą ok. "[...]", a opłata za studia "[...]". Ponosi też wydatki na opłaty za przejazdy do pracy, jak i na uczelnię. Pozostałą kwotę przeznacza na życie. Wskazał także, że nie może liczyć na pomoc ze strony rodziców. W związku z tym opłata sądowa, jak i opłata za radcę prawnego byłaby dla wnioskodawcy ogromnym uszczerbkiem w budżecie. Postanowieniem z dnia 15 września 2014r. (sygn. akt II SA/Ol 814/114) Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podano, że strona która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa, nawet jeśli stanowiłyby to poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Wskazano, że okoliczność taka zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż skarżący dysponuje dochodem we wskazanej wysokości i nie tylko współwłasnością mieszkania, ale również własnością nieruchomości rekreacyjnej, na którą gotów jest czynić nakłady, bo przedmiotem skargi jest decyzja o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie altany ogrodowej. Zatem przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby jego nadużycie, gdyż celem prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania, a nie ochrona majątku wnioskodawcy. Od postanowienia tego sprzeciw złożył B. M. Podał, że referendarz dokonał błędnej oceny jego zasobności majątkowej, przede wszystkim ze względu na jego sytuację rodzinną, jak i przedmiot postępowania. Wskazał, że posiada dochody, ale tylko zatrudnienie na umowę o pracę gwarantuje mu osiąganie stałego dochodu w wysokości "[...]". Natomiast drugie źródło dochodu stanowi umowo o dzieło, która może być w każdej chwili zerwana. Podał, że posiadane środki finansowe w całości przeznacza na życie i bieżące potrzeby swoje i swojej narzeczonej i nie posiada środków na pokrycie wpisu. Ponadto nie liczył się z koniecznością ponoszenia kosztów sadowych, gdyż był przekonany że organy administracji zapewnią mu ochronę jego praw, a tymczasem działały one z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśnił, że wprawdzie posiada majątek w postaci działki, lecz nie posiada majątku pozwalającego na dokonywanie nakładów na te działkę. Na działce znajduje się wiata i budynek rekreacji indywidualnej, wybudowany przez poprzedniego właściciela w warunkach samowoli budowlanej. Obecnie toczy się postępowanie legalizacyjne, a skarga od której ma uiścić wpis dotyczy decyzji wydanej w toku tego postępowania. Tym samym sprzedaż tej działki celem dokonania wpisu i opłacenia profesjonalnego pełnomocnika powodowałaby bezprzedmiotowość postępowania. Podał ponadto, że tylko działanie profesjonalnego pełnomocnika zapewni mu należytą ochronę jego praw. Zarządzeniem z dnia 6 listopada 2014r, skarżący został wezwany – w trybie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - do nadesłania zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia, wyciągów bankowych, rachunków potwierdzających wydatki poniesione na mieszkanie oraz za studia, a także oświadczenia o dokładnej wysokości wydatków za dojazd do pracy i na uczelnię. W odpowiedzi skarżący nadesłał jedynie własne oświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres miesiące sierpień, wrzesień, październik 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) wniesienie sprzeciwu, który nie został odrzucony powoduje, że zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Należy podkreślić, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Przy czym wskazać należy, iż Sąd dokonuje oceny, czy przedstawione przez osobę ubiegającą się o prawo pomocy oświadczenia są wiarygodne, a tym samym czy wnioskodawca wykazał przesłanki określone w ustawie. W związku z tym to Sąd – a nie wnioskodawca – decyduje jakie dokumenty są niezbędne dla ustalenia sytuacji materialnej strony. Strona ubiegająca się o pomoc finansowaną ze środków publicznych musi zaakceptować fakt, iż jest obowiązana ujawnić wszystkie okoliczności dotyczące swojej sytuacji finansowej i majątkowej, do których ujawnienia wezwie Sąd rozpatrujący wniosek o prawo pomocy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 1 i art. 252 § 1 p.p.s.a wynika bowiem, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi, na podstawie których możliwe jest ustalenie, czy zaistniały ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wiarygodnie wykazane przez stronę. W niniejszej sprawie skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów, w tym zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące, a także rachunków opłat za mieszkanie i za studia, lecz dokumentów tych nie nadesłał. Co więcej z analizy operacji na rachunku skarżącego za okres trzech miesięcy nie wynika, aby ponosił wydatki na mieszkanie, czyli wskazywane przez skarżącego opłaty eksploatacyjne, funduszu remontowy i media, których wysokość zadeklarował na kwotę około "[...]" miesięcznie. Z wyciągu bankowego nie wynika bowiem, aby były wykonywane jakiekolwiek przelewy na konto zarządcy, czy też na konto dysponentów mediów. Także analiza wysokości wypłat gotówkowych z bankomatu nie wskazuje, aby były to kwoty przeznaczane na uregulowanie przedmiotowych należności. Podnieść także należy, że wprawdzie skarżący twierdzi, że nie dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na uiszczenie opłat sądowych i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, lecz z rachunku bankowego wynika, że np. w dniu "[...]", a więc już po wniesieniu sprzeciwu w niniejszej sprawie, dokonał zakupu w Sklepie Biegacza za kwotę "[...]". Z informacji internetowej wynika, że sklep ten zajmuje się sprzedażą odzieży, obuwia i akcesoriów do biegania. Nie były to zatem zakupy związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych. Ponadto w dniu "[...]", a zatem już po wniesieniu skargi do Sądu, skarżący dokonał zakupów na Allegro, uiszczając kwotę "[...]". Okoliczności te wskazują, że podawane przez skarżącego okoliczności co do jego sytuacji finansowej nie są wiarygodne. Nie bez znaczenia jest też okoliczność, że zgodnie z twierdzeniem skarżącego prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z narzeczoną – J. M., która obecnie nie pracuje. Tymczasem w dniu "[...]" J. M. przelała na konto skarżącego kwotę "[...]", mimo że z oświadczenia skarżącego, zawartego w formularzu PPF wynika, że nie osiąga ona żadnych dochodów. Nie jest także wiarygodne twierdzenie skarżącego, że nie może uzyskać pomocy od rodziców, skoro w dniu "[...]", czyli także już w toku postępowania sądowego, na konto skarżącego wpłynęła kwota "[...]" z tytułu przelewu dokonanego przez matkę skarżącego – I. M. Należy zatem podkreślić, że prawo pomocy może być przyznane tylko wtedy, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Jeżeli zatem strona – pomimo wezwania Sądu – nie przedkłada wszystkich żądanych dokumentów to uniemożliwia ocenę jej sytuacji pod kątem istnienia przesłanek warunkujących przyuczanie prawa pomocy. Także jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje, nie znajdują pokrycia nawet w przedstawionej częściowo dokumentacji, to nie można stwierdzić, że skarżący wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.